Utwory nominowane do Nagrody Zajdla

za rok 2014

W kategorii OPOWIADANIE Nominacje otrzymują:

• Kre(jz)olka – Chodorowska Krystyna („Nowa Fantastyka” 3/2014, Prószyński Media)

• Nika – Darda Stefan (Opowiem ci mroczną historię, Videograf SA)

• Rowerzysta – Darda Stefan (Opowiem ci mroczną historię, Videograf SA)

• Teleturniej – Dziedzic-Chojnacka Dorota („Fahrenheit” 07.07.2014)

• Sztuka porozumienia – Kańtoch Anna (Światy równoległe, Solaris)

• Daję życie, biorę śmierć – Krajewska Marta („Nowa Fantastyka” 10/2014, Prószyński Media)

W kategorii POWIEŚĆ Nominacje otrzymują :

• Forta – Cholewa Michał (Warbook)

• Chłopcy 3. Zguba – Ćwiek Jakub (Sine Qua Non)

• Czarny Wygon. Bisy II – Darda Stefan (Videograf)

• Nomen omen – Kisiel Marta (Uroboros)

• Biała reduta. Tom 1 – Kołodziejczak Tomasz (Fabryka Słów)

• Pokój światów – Majka Paweł (Genius Creations)

Krystyna Chodorowska

Kre(jz)olka

Opowiadanie ukazało się w „Nowej Fantastyce” 3/2015

Nigdy nie sądziłam, że człowiek może się utopić w gabinecie prodziekana.

Zimna woda bez ostrzeżenia zamyka mi się nad głową. Chcę zaczerpnąć tchu i pozbierać myśli, zadziałać, zareagować, ale do płuc wdziera się lodowaty strumień, mrozi, paraliżuje gardło, nie mogę już myśleć o niczym poza tym, jak to strasznie boli. Zaciskam dłonie, próbuję coś chwycić, by nie osunąć się w ziejącą w dole otchłań, ale wszystko wyślizguje się z rąk, drżące sylwetki mebli wiją się jak wodorosty. Twarz prodziekana wykrzywia się, pęcznieje, nabiera fantastycznych kształtów, jak u morskiego stwora.

– Wyniki oceny są jasne – oznajmia kategorycznym tonem doktor Bryson. – Mówi pani biegle w trzech językach, ale w żadnym na wymaganym poziomie. Żaden z pani aktywnych języków nie spełnia kryteriów kategorii A. Chyba wie pani, co to oznacza?

Teraz, skoro i tak tonę, nie ma już znaczenia, co wiem, ale odruchowo potrząsam głową.

– Jest pani alingwalna.

Zapadam się coraz głębiej i niżej w lodowaty mrok, ledwie słyszę, co mówi, bo dźwięki dobiegają do mnie stłumione, jakby z oddali.

– To prawda, od czasu do czasu zdarzało się wprawdzie, że alingwalni studenci pomyślnie zdawali nasze egzaminy, ale muszę zaznaczyć, że żaden z nich nie dotrwał nawet do drugiego roku nauki. Pani jakoś się udało, ale ostrzegam, że to nadal dopiero początek drogi, od tej pory będzie tylko trudniej. Nie ma sensu kontynuować tej ścieżki rozwoju w obliczu tak ewidentnego braku predyspozycji…

Spogląda na mnie i głos mu na chwilę zamiera. Dryfując w zimnej toni, zastanawiam się, jak wyglądam – prawdopodobnie jak coś, co przeleżało zimę na dnie Liffey, a potem wpełzło na bulwar i wczołgało się do gabinetu.

– Proszę nad tym pomyśleć i skonsultować się z opiekunem studiów – dodaje pocieszająco. – Z pewnością coś pani doradzi.

* * *

Zamiast jak zwykle zbiegać pędem po schodach, przeskakując po dwa stopnie, tym razem schodzę powoli, jakbym musiała zastanawiać się nad każdym krokiem. Na zewnątrz wiatr szarpie mój rozpięty płaszcz.

Rozglądam się wokół, na chwilę zatrzymując wzrok na rzeźbie Kula w kuli, a jej widok zupełnie niespodziewanie przejmuje mnie nieprzyjemnym dreszczem. Dotąd zawsze mi się podobała – lubiłam zatrzymywać się obok i zaglądać do środka przez poszarpaną szczelinę, odkrywać, że zupełnie gładka i niepozorna kula może kryć w środku tak skomplikowane wzory. Teraz mam wrażenie, że patrzę na akt wandalizmu: ktoś wziął piękną, doskonałą figurę geometryczną, a potem wiedziony kaprysem sięgnął do środka i wypruł z niej flaki. Ciężkim krokiem schodzę na sam dziedziniec, gdzie przysiadam na pierwszej wolnej ławce.

„Jest pani alingwalna…”. Chyba pierwszy raz w życiu usłyszałam takie słowo. Wyciągam tablet z torby.

– Szukaj: „alingwizm” – mówię do bezprzewodowej słuchawki. Pomocny gugiel usłużnie wyświetla wyniki dla hasła „lingwizm”, przekonany, że właśnie o to chodziło.

– Szukaj „alingwalny” – próbuję znowu i przebiegam wzrokiem wyniki. Nawet Wikipedia nie zna tego słowa, co prawie przekonuje mnie, że to wszystko jakieś urojenie.

Upływa dłuższa chwila, zanim w końcu znajduję coś na stronie niszowego czasopisma. Czarna, tłusta czcionka układa się w posępny napis „Journal of the English Kernel”.

Przebiegam wzrokiem treść artykułu.

Tak modna ostatnio teoria „wielokulturowości” – głosi znaleziony fragment – każe nam bezwarunkowo akceptować obecność nieprzystosowanych, źle wykształconych, praktycznie niepiśmiennych (jeśli nie wręcz alingwalnych) imigrantów z trzeciego świata, ponieważ rzekomo nakazują nam tak europejskie wartości. Nie ma wątpliwości, że nawet założyciele Unii Europejskiej byliby zbulwersowani tak absurdalną polityką…

Nie mogę czytać dalej, bo krew uderza do twarzy i już po chwili bucha z niej żar jak z ekspresu do kawy. Mam ochotę odrzucić tablet jak najdalej i dla pewności wdeptać go w ziemię, ale tylko wkładam go do torby.

Na myśl o kawie połowa mnie chce natychmiast pobiec do kawiarni Butler's, skulić się przy kontuarze, zamówić gorącą czekoladę w dużym kubku – i z małymi piankami, i syropem, i bitą śmietaną, bo dlaczego nie – a później wypić ją jednym haustem, parząc sobie język i podniebienie. Druga tymczasem chciałaby odwrócić się na pięcie, wbiec do gabinetu prodziekana i zapytać, co to wszystko ma znaczyć, dlaczego nazwał mnie słowem, którego poza nim używa tylko banda rasistów i ksenofobów.

A potem zdaję sobie sprawę, że nie są to połowy, tylko jakieś inne ułamki, bo jest jeszcze jedna część, głębsza, bardziej pierwotna, która przede wszystkim chce zadzwonić i poskarżyć się jak dziecko. „Cześć, mamo. Prodziekan nie daje mi szans na ukończenie drugiego roku. Wszystkie te kursy językowe, podręczniki, trzy lata studiów, dwa semestry czynszu w IPCT nie zdały się na nic, najwyraźniej nie nauczyliście mnie nawet rodzimego języka. Cieszysz się?”.

Mam dwadzieścia trzy lata i chcę do mamy.

* * *

Spacerem idę na dworzec wzdłuż Conolly Street, mijając księgarnie, tureckie kebaby, irlandzkie skrzaty i polskie wędliny. Wokół rozbrzmiewa wielojęzyczny gwar, z którego odruchowo wyłapuję znane słowa. Nie chcę tego słyszeć, żałuję, że nie mogę wyłączyć jakiegoś przełącznika w głowie, który na chwilę pozwoliłby mi przestać rozumieć, a wtedy wszystkie te głosy choć na chwilę stałyby się tylko dźwiękami. Mogę zagłuszyć je muzyką – wystarczyłoby włożyć słuchawki, chociaż to też nie ma sensu, nie mam żadnej instrumentalnej – ale nie mogę zagłuszyć ich ciszą.

W okienku z filipińską kuchnią kupuję dwa popiah, zamawiając poprzez wskazanie palcem. W bilet do Dunleer zapatruję się w automacie na dworcu, też nie mówiąc ani słowa. Pociąg wtacza się na peron prawie bezgłośnie, majestatyczny jak smukła, srebrna ryba. Zajmuję miejsce przy oknie. Siadam ciężko i zapadam się w siebie; składam się jak papierowa harmonijka, opierając czoło o zimną szybę. Do niczego się nie nadaję, nic nie potrafię. Jestem żałosna. Jak to się właściwie stało?

– Następny przystanek: Docklands – oznajmia automat, po czym z nienagannym akcentem dodaje: – Ceantar Dugaí.

* * *

Mam sześć lat.

Mama przysiada na piętach przed szafą, jedną ręką grzebie w jej przepastnych wnętrznościach, drugą przytrzymuje mnie lekko, żebym nie uciekła do ogródka. Mam krótki okres skupienia uwagi; nawet teraz, przejęta tym ważnym dniem, ukradkiem zerkam przez okno i podryguję na poduszkach stóp.

– Który topiq? Hmm? Wybiesz ładny koloreq.

– Naramki! – wołam triumfalnie.

– Nie, bejbi, nie naramki. Za zimno.

– Naramki! – powtarzam z uporem.

– A mosze tunię? Fioleciq? Turqs? – Mama próbuje mnie skusić bluzką z rękawami o jakiejś rozsądnej długości. – Choć, bejbi. Tunia i ledżinsy. I zrobimy wieeelkom kokarde…

Już po chwili, wystrojona w fioletową tunikę i granatowe ledżinsy, zbiegam po schodach, niosąc na ramieniu duży czarny plecak ozdobiony kreskówkową sylwetką dziewczyny – inspektor Deeby z serialu Tajemnicze miasto. Główna bohaterka, niska, krągła i ciemnowłosa, stoi w rozkroku, oparta mocno na nogach, spogląda zawadiacko spod ronda kapelusza i celuje w patrzącego czarno-czerwonym parasolem. Nie licząc samej inspektor, to mój ulubiony bohater.

Dziś po raz pierwszy idę do szkoły i czuję się zupełnie jak dorosła. Staję przy furtce, czekając, aż tata wyprowadzi samochód z garażu – staram się wyglądać równie dorośle, jak się czuję, choć niecierpliwe podskakiwanie trochę psuje efekt. Ostatecznie mama burzy go całkowicie, zbiegając za mną i podrywając do góry; okręca mnie, aż wiatr rozwiewa kobalciqową tunię.

– OMG, twój pierwszy dej w sql! Zaciesz, cnie?

Całuje mnie mocno w policzek, pachnie kremem kokosowym i odżywką do włosów.

– Dozoba. Koffam ciem, bejbi.

Staram się utrzymać pozę dorosłej, ale w końcu mam tylko sześć lat, więc odwzajemniam uścisk z całej siły.

– Tesz ciem koffam, mamo.

* * *

Stacja Clontarf. Nazwa pochodzi z irlandzkiego Cluain Tarbh, „łąka byków”. Miejscowość jest najbardziej znana z powodu bitwy pod Clontarf w 1014 roku, kiedy król Irlandii, Brian Boru, pokonał Wikingów z Dublina i ich sprzymierzeńców, Irlandczyków z Leinster, kładąc kres wojnom irlandzko-wikińskim.

Gdy byłam mała, przyjeżdżaliśmy tu na wycieczki i szliśmy brzegiem morza daleko, aż do Bull Island. Czasem zastanawiałam się, dlaczego na tej wyspie nie widać żadnego byka, tylko same ptaki. Ale wtedy nie rozumiałam nazwy miasteczka, niezbyt interesowałam się też historią, bo nie lubiłam wikingów, wolałam samurajów.

* * *

Mam osiem lat, gdy znajduję księżniczkę elfów w krzakach rododendronu.

Podchodzę ostrożnie i widzę, że spogląda prosto na mnie, skośne oczy zieją w bladej twarzy jak szparki mroku. Elfka mruży powieki i wydyma usta, wokół jej twarzy tańczy aureola drobnych ogników. Miejsce jest wyjątkowo ryzykowne: gdy podkradam się do krawędzi, widzę ostre skały sterczące z wody kilkanaście metrów niżej. Ale poświęcam im dokładnie tyle uwagi, ile przystało na ośmiolatkę. Wyciągam rękę.

Następnego dnia maszeruję do szkoły dumnym krokiem, jakbym sama była księżniczką. Chodzę tam już od dwóch lat i szkoła nie ma przede mną tajemnic, zwłaszcza odkąd zaprzyjaźniłam się z Lucy Schiller. To ona pokazała mi grę Zobacz elfa, pomogła skonfigurować appkę do gry i nauczyła, gdzie szukać najlepszych okazów.

– Elo, bff! – Lucy siedzi na murku, majtając nogami. Nie dba o to, że może pobrudzić sobie spódniczkę. To taki nasz rytuał, przed wejściem do klasy zawsze porównujemy znaleziska z poprzedniego dnia. – Co jes?

– Cze, bff! – Wyciągam telefon i z dumą wyświetlam kartę opisaną jako Księżniczka Irethe. Z ekranu patrzy na nas zwiewna kobieca postać. Jej loki zdają się świecić własnym blaskiem, odrzuca je na plecy, a wtedy jasne włosy opadają z cichym szmerem, jak wodospad. – Zob na to! Radi, cnie?

– OMG dzie była?! – Lucy aż zapowietrza się z wrażenia. Kobieta mierzy nas chłodnym spojrzeniem, a potem rozwija skrzydła i z furkotem odlatuje, na szczęście, nie na długo. Nie może odejść, teraz jest tylko moja. – Irethe jes berzadka, cnie? Tylko, wiesz, specjal msc.

– Byliśm na Howth w niedzie – wyjaśniam. – Ona była w górze n samą krawędzią. Bewysoko. Mogłm spaś, ale mama pomogła.

Lucy potrząsa głową, jakby wciąż nie mogła w to uwierzyć.

– Lajk – wzdycha zazdrośnie. – Musz lecieć. Ttyl – dodaje, po czym podnosi plecak i, powłócząc nogami, rusza w stronę wejścia.

* * *

Stacja Killester. Kiedy byłam mała, jej nazwa zawsze wydawała mi się makabrycznie zabawna. Kill Ester, „zabić Ester”? Teraz wiem już, że to klasyczny przykład zjawiska, które lingwiści nazywają etymologią ludową – próby wyjaśnienia znaczeń różnych słów na podstawie fonetycznego podobieństwa do innych, znanych wyrazów.

Tak naprawdę nazwa miasteczka nie ma nic wspólnego z czymś tak makabrycznym. Irlandzka nazwa umieszczona poniżej na tabliczce wyjaśnia, że pochodzi od Cill Easra – kościóła świętego Esry. Patrzę na ceglany murek otaczający stację, na kępki zieleni w szczelinach między cegłami, drobne żółte kwiatki i długie zielone wici zwieszające się aż do ziemi. Takie same jak rosły w ogrodzie Dweyerów tamtego dnia, kiedy…

* * *

Mam dwanaście lat i chodzę do szkoły podstawowej w Dunleer, moją najlepszą przyjaciółką jest Shannon Talbot. Jej ojciec pracuje jako dyrektor produkcji w zakładzie AGD, a matka to wolontariuszka w radzie do spraw rozwoju gminy. Oboje należą do Towarzystwa Golfowego i mama czasem widuje ich, kiedy w niedzielę, ubrani na biało, przyjeżdżają rozegrać partyjkę.

Shannon jest zawsze porządnie ubrana, w koszulki polo i spodnie khaki, nawet w piątek po szkole, i oprócz golfa gra w drużynie futbolu gaelickiego. Też próbowałam do niej dołączyć, ale jestem za drobna, za słaba i nadaję się co najwyżej na komputerowy symulator. Wiem o tym, trener sam tak powiedział.

Wracając ze szkoły, prawie zawsze przechodzimy koło stawu w miejscowym parku, czasem przysiadamy na kamiennych ławeczkach albo po prostu rozkładamy się na trawie, żeby porównać wyniki. Przeglądam zadanie z arytmetyki na tablecie Shannon, porównując je ze swoim i czasem dyskretnie poprawiając swoje błędne wyniki. Ona tymczasem dobiera się do testu z angielskiego, na którym dostałam prawie maksimum punktów za streszczenie przypadków Robinsona Crusoe. Wyświetla tekst i wpatruje się w niego tęsknym wzrokiem.

Katastrf statq Robinson >sam, wysp, bud dom, ogn&jedz, katasrf statq Diana,towr,Bff z/Hiszp&Pietszk, walkz/Indian, ratun, bb@Ang

– Łał. Faktycznie wszystko jest. Naprawdę wszystko – Przebiega tekst wzrokiem i ciężko wzdycha, masując ręką krągły policzek. – Kurczę, ja nie napisałam o tym Hiszpanie, nie doczytałam tak daleko. Wiedziałam tylko o Piętaszku. No i zabrakło mi czasu, żeby napisać o tym drugim statku. Gdybym dostał tyle punktów, tata dałby mi na lody.

Spoglądam na nią triumfalnie.

– Bo ja pisze w netspeak, lol – wyjaśniam z wyższością. – Tak jes szybciej. Krócej i wgl, cnie? Spróbuj.

Shannon wygląda, jakby rozważała ten pomysł, bo skubie dolną wargę, ale po chwili tylko potrząsa głową.

– Ja tak nie umiem.

– Lol, no weś. Komp jest nie tylko do grania, cnie? Gadaj skimś!

Wracając, zwykle skracamy sobie drogę. Kiedy skręcamy w lewo, z prawej strony ciągną się kamienne ławeczki, a z lewej chodnik pokryty czarną folią zasypaną ziemią, na której rośnie trawa. Da się iść po tym brzegu całkiem wygodnie, w pewnej chwili trzeba tylko uchylić się przed złamanym konarem. Za chwilę przemykamy pod rozłożystą wierzbą, której gałęzie zwisają nisko, aż moczą się w wodzie.

Brzegi stawu porastają wysokie trzciny, spomiędzy których sterczą suche pałki wodne. Pośrodku spokojnie rozpada się stara drewniana ławeczka, dowód na to, od jak dawna nikt tu nie zagląda. Gdy byłam mała, zawsze myślałam, że to świetne miejsce na tajną kryjówkę; ostatnio zastanawiam się raczej, czy nie warto by tu przyjść z Aidanem z kółka modelarskiego, i czy ktoś by zobaczył, gdybyśmy… Nie pozwalam sobie dokończyć tej myśli.

Jak zawsze przystaję, rozglądając się na boki. Kryjówka rzeczywiście byłaby świetna, gdyby nie odsłonięte, łyse miejsce przy wyjściu, za dobrze widać je ze ścieżki idącej górą. Teraz wybiega na nią Shannon, który zdążyła już mnie wyprzedzić, i naprawdę ciężko mi w to uwierzyć, ale jest autentycznie przerażona.

– Marta! Marta, chodź szybko!

Potykając się, wbiegam na stromy brzeg. Shannon macha do mnie rękami, wskazując na koniec uliczki odchodzącej w bok od stawu, i chyba już wiem, na co pokazuje: dom Jacka Dweyera.

Nasz sąsiad Jack pracuje jako kierownik brygady w zakładzie ojca Shannon. Z podsłuchanych rozmów dorosłych dowiedziałam się, że kilka lat temu jego teść zaczął mieć kłopoty ze zdrowiem, więc przyjechał tu ze swojego kraju i przeprowadził na stałe do córki. Siwy, starszy pan o wesołych, piwnych oczach. Nigdy nie nauczył się angielskiego, ale zawsze kiwał nam głową na powitanie. Nigdy też z nim nie rozmawiałam, ale roboczo założyłam, że jest całkiem w porządku.

Czasem zaglądałam do niego na Halloween, przebrana za sondę kosmiczną albo potwora z mackami. Uśmiechał się, mówił coś po polsku i dawał mi jabłka, które zostawiałam mamie w kuchni, i żelki fruit pips, które po namyśle pożerałam. Nikt nie umiał wymówić jego nazwiska, więc nazywaliśmy go „panem Karolem”.

Jest wysokim mężczyzną, choć zwykle tego nie widać, bo zawsze chodzi zgarbiony, i uderza mnie to dopiero teraz, gdy widzę go leżącego na ziemi. Jest bledszy niż zazwyczaj, jego ręce poruszają się nerwowo, w drgawkach. Z płóciennej siatki wytoczyły się jabłka, dołem sączy się coś ciemnego, może sok.

Staję jak wrośnięta w ziemię. Wszystko we mnie krzyczy, by uciekać, ale wtedy zdaję sobie sprawę, że staruszek coś do mnie mówi.

– …sssukrr… – rzęzi z wysiłkiem. Oczy ma ciemne, prawie czarne i nagle dociera do mnie, że to źrenice są olbrzymie jak spodki.

Nadal mam ochotę uciec, ale wiem, że już nie mogę. Przysiadam na piętach, a potem odwracam się i widzę Shannon, która wciąż gapi się na nas z otwartymi ustami.

– Omg dzwoń ambulans! Jusz! – krzyczę ostrzej, niż bym chciała. Potem znów nachylam się nad chorym.

– Elo? Mogem pomóc? – pytam z wahaniem.

– Sukrr – powtarza mężczyzna, potem dodaje coś jeszcze. Twarz ma bardzo bladą, lepką od potu.

Słowa wydają się znajome, ciężko przysiadam na piętach i staram się skupić na tyle, na ile pozwala mi świszczący oddech chorego i głos Shannon wrzeszczącej do słuchawki. Zamykam oczy, bo uparcie przychodzą mi na myśl moi dziadkowie z miejscowości, której nazwy nie potrafię nawet dobrze wymówić, ich jednopiętrowy domek z płaskim dachem, biały obrus z kolorowym haftem, kruche szklanki w plastikowych uchwytach. Wspomnienia, jak zdjęcia w telefonie, migają gwałtownie, przesuwając się z powrotem do tamtej sceny. Herbata w szklankach parzy palce, babcia mówi coś do dziadka, a on sięga ponad stołem i podaje…

Zrywam się z ziemi.

– Shannon! Masz pić? Colę?

Przyjaciółka grzebie w plecaku, zaskoczona.

– Tylko light – odpowiada po chwili. – Może być? Mama mówi, że muszę się zdrowo odżywiać.

Zerkam nerwowo na chorego, potrząsam głową.

– Nwm, chyba n. Coś jesze? Szama?

Mimo wzmianek o zdrowym odżywianiu w plecaku Shannon znajduje się w końcu batonik Crunchie, jeszcze prawie cały, który ostrożnie łamię na kawałki. Przyklękam i na chwilę nieruchomieję zakłopotana, na szczęście pan Karol jest jeszcze na tyle przytomny, że sam wyciąga do mnie rękę. Wyjmuje mi z dłoni okruchy słodkiej masy, palce ma lepkie i zimne. Wzdragam się, ale nie cofam.

Chory powoli kładzie się na ziemi, przełykając czekoladę. Nadal drżą mu ręce, oczy ma wielkie, ale twarz jakby spokojniejszą.

– Shannon jusz dzwoni… spoks. – Mężczyzna nie wygląda, jakby wiedział, co do niego mówię, więc układam ręce w literę „T”. – Ambulans? – dodaję z nadzieją, a on chyba rozumie, bo ledwie dostrzegalnie kiwa głową i zamyka oczy.

Próbuję wstać, ale pan Karol chwyta mnie za rękę. Mówi coś z wysiłkiem i poznaję to słowo, słyszałam je już wcześniej, gdy prosił o cukier. To znaczy „proszę”.

– Nie, ja… Nie idem – zapewniam go, chociaż nie podejrzewam, żeby zrozumiał, więc by podkreślić szczerość swoich intencji, znów przykucam na ziemi. Podaję mu resztę okruchów batonika, a potem, na wszelki wypadek, otwieram puszkę coli light, z której popija małymi łykami. Kiedy nadjeżdża karetka, wygląda już znacznie lepiej. Na tyle lepiej, że odpowiada na pytania, głos ma prawie normalny… Co nie na wiele się zdaje, bo sanitariusze też go nie rozumieją.

– Był suaby. Beblady – wyjaśniam. Pokazuję puste sreberko. – Dałam mu crunchie.

– Hipoglikemia – mówi jeden z ratowników, kiwając głową. Wskazuje kolorową opaskę na ręce staruszka, na którą nigdy wcześniej nie zwróciłam uwagi. Jego kolega unosi w górę kciuk. Ten gest doskonale rozumiemy wszyscy troje.

– De er – mówi do mnie z uznaniem.

„Dobra robota”.

* * *

Stacja Kilbarrack – z irlandzkiego Cill Bharrog, kościół świętego Beracha. Kiedy zwiedzałam katedrę świętego Kanisusa w Kilkenny, przewodniczka z dumą w głosie wspomniała, że w jednym z grobowców pochowany jest daleki przodek byłego prezydenta Stanów Zjednoczonych. Kilkanaście lat temu z pomocą starej, paruwiekowej mapy odnaleziono kryptę ukrytą pod posadzką kościoła i ustalono, że pośród dwustu siedemdziesięciu grobów, pod numerem dziewiętnastym spoczywa John Kearney, wujeczny pradziadek Baracka Obamy w szóstym pokoleniu, biskup Ossory.

Podobno pod koniec drugiej kadencji prezydent przyjechał odwiedzić to miejsce. Ciekawe, czy zabrali go potem także do Kilbarrack.

* * *

Wydarzenie zapewniło mi pięć minut sławy – wszyscy sąsiedzi twierdzili, że dzięki znajomości tych drobnych strzępów obcego języka najprawdopodobniej ocaliłam panu Karolowi życie. Moi koledzy od razu zażądali wszystkich szczegółów, więc opowiedziałam całą historię, ubarwiając ją, ile wlezie.

Jakiś rok później, gdy pani Doherty zasłabła i spadła ze schodów, ktoś z sąsiadów przypomniał sobie o tym zdarzeniu i przybiegł po mnie nad staw, gdzie akurat próbowałam robić z Jimmym z zespołu folkowego to, o czym dwa lata wcześniej nie miałam odwagi pomyśleć. Pospiesznie zaciągnięto mnie do pobliskiego domu, gdzie mieszkała staruszka. Leżała na jasnej, drewnianej podłodze pośród wilgotnego prania – wysypało się z miski, które niosła w ręku – i bełkotała gorączkowo. Dopiero na studiach dowiedziałam się, że nazywają to afazją Wernickego.

Pani Doherty zawsze bez problemu rozmawiała po angielsku, ale teraz paplała szybko, gardłowo i, jeśli o nas chodziło – bez sensu. Nie rozumiał jej nikt z sąsiadów, ona też nie rozumiała nikogo. Tym razem mogłam tylko stać nad nią i patrzyć bezradnie, póki nie zabrało jej pogotowie.

Ośrodek Wernickego, obszar kory mózgowej nazwany na cześć niemieckiego neurologa Carla Wernickego, jest ośrodkiem odpowiadającym za rozumienie języka mówionego i pisanego, w tym też czynności nadawania mowy. Wypowiedzi pacjenta z uszkodzeniem tego obszaru mogą brzmieć zupełnie normalnie i być technicznie prawidłowe – płynne, poprawne intonacyjnie i wypowiadane bez wysiłku – ale mimo to będą zupełnie niezrozumiałe. Chorzy używają słów niezgodnie ze ich znaczeniem, jakby dobierali je przypadkowo, niegramatycznie, nielogicznie, bezsensownie. W cięższych przypadkach pojawiają się słowa tak zniekształcone, że nie mają już odpowiednika w żadnym języku.

Pani Doherty nie była tak ciężkim przypadkiem. Gdybym wiedziała, co znaczy „chroí”, może jeszcze by żyła.

* * *

Stacja Clongriffin. Pamiętam, że trzy lata temu w listopadzie, późną nocą czekałam tu na pociąg do Dunleer. Było ciemno i bardzo zimno, a w pewnej chwili z głośnika dobiegł krótki komunikat:

– Przepraszamy.

Tylko tyle, nic więcej.

* * *

Pani Doherty zmarła następnego dnia w szpitalu, nie odzyskując przytomności; według diagnozy przyczyną był udar mózgu i rozległy zawał serca. Zanim straciła przytomność, powtarzała w kółko jedno słowo, a ja dopiero dużo później dowiedziałam się, co to znaczy. Skarżyła się na bolące serce.

Pamiętam, że z jej domu poszłam do siebie, równym mechanicznym krokiem, wspięłam się po schodach do pokoju i do końca dnia leżałam wpatrzona w ścianę. Nie umyłam nawet rąk ani nie zeszłam na obiad. Mama próbowała dowiedzieć się, o co chodzi, ale odwracałam się do ściany i zwijałam w kłębek, póki nie odeszła.

Od dawna uważałam, że jestem już za duża na inspektor Deebę, ale teraz sięgnęłam bezwiednie i przytuliłam do siebie pluszową, czarno-czerwoną parasolkę. Pomyślałam, że jeśli przyciągnę kolana do brody, zrobię się idealnie okrągła. Oczy zaczęły mnie piec od wpatrywania się przed siebie, fałdy ubrań wciskały się w skórę, ale nie było to nawet bolesne, tylko niewygodne. W końcu tak zasnęłam, prawie idealnie okrągła, w przepoconych ciuchach.

Nie wiem, która jest godzina, kiedy budzi mnie skrzypienie otwieranych drzwi. W smudze światła padającej z korytarza rysuje się szczupła sylwetka, miękkie kontury swetra i długie włosy. Mama wsuwa się do środka jak duch.

– Elo? – szepcze, siadając na materacu, jakby się wahała, a potem kładzie mi dłoń na plecach i delikatnie zakreśla kółka. – Ffiem, co się stauo. Nie tfoja wina. Nie frikuj. Cho.

W drugiej ręce trzyma coś, co powoli wypełnia pokój ostrym zapachem, i nagle czuję, że nie jadłam nic od rana i żołądek aż skręca się z głodu. Spoglądam na nią pytająco, jeszcze nie mogę wydobyć głosu.

– Pizza-burgery – wyjaśnia. – Od Patricka Sheldona, w zeszłym tygu. Jego Clary je koffa.

Przecieram oczy. Patrick Sheldon ma rude, potargane włosy, bardzo niebieskie oczy i dużo mówi o swoich córkach. Pokazuje zdjęcia, opowiada zabawne historie. Mama ogląda go co tydzień, ale nigdy nie widziałam, żeby korzystała z tych przepisów; zawsze miałam wrażenie, że nie ogląda tego dla potraw, po prostu patrzy przed siebie i wyobraża sobie, że mój tata jest bardziej podobny do Patricka. Ale teraz na talerzu leżą dwie niewielkie bułki i pachną smażonym mięsem, stopionym serem i boczkiem. Z trudem dociera do mnie ogrom tego wydarzenia: moja piękna mama zrobiła mi kolację, babrząc się w gorącym tłuszczu i mielonym mięsie, psując sobie manicure, wymachując ostrym nożem i mocząc ręce w wodzie, która niszczy skórę i paznokcie. Nie wierzę w to, co widzę. Ale bułki wciąż tam są.

Sięgam po pierwszą z brzegu i wbijam w nią zęby. Parzy język, ale się nie poddaję, i już po chwili czuję, że jest soczysta i chrupiąca, słodka od cebuli i kwaśna, jakby zawierała wszystkie pomidory świata. I nagle usta mam pełne różnych smaków, jest ich tyle, że przestaję za nimi nadążać, wiem tylko, że to najlepsza rzecz, jaką w życiu jadłam, i nagle łzy napływają mi do oczu.

– Ćśśś, bejbi. – Mama odstawia talerz i przyciąga mnie do siebie. – Jusz dopsz. Nie mogłaś pomóc. Cho d'mnie.

W wieku czternastu lat jestem za duża na „bejbi” – już od dawna kwalifikuję się na „bejbe” i bardzo pilnuję, by tego przestrzegano – ale teraz przyjmuję pieszczotliwy zwrot z ulgą. Przełykam kęs jedzenia, z trudem przeciskając go przez gardło, a potem mocno wtulam się w miękki sweter i płaczę, łkam głośno, ile tylko mam siły.

– Ćśś – szepcze mama. – Ćśś, bejbi. Tul.

* * *

Wiadukt Broadmeadow. Za każdym razem, gdy usiłuję wyszukać go w gugiel-grafice, trafiam głównie na fotografie z tamtego roku, gdy się zawalił – kilkanaście lat temu, w tym samym roku, gdy w Kilkenny odkryto grób prezydenckiego przodka. Jest piękny, musiało tu padać, bo kratownice i czerwone żurawie lśnią od wilgoci. Zasługuje na lepsze zdjęcie. Nawet wyjeżdżając z Dublina, kompletnie zrozpaczona, nie zapomniałam o przystawieniu tabletu do szyby.

– Zdjęcie – mówię głośno i wychodzi idealnie, wygląda jakby dźwig ejakulował tęczą.

* * *

– An buachaill beag.

– An cú dubh.

Popijam łyk drinka energetycznego, próbuję powtarzać obce, chropowate słowa, przeciwko którym zdają mi się buntować usta, język, zęby i wszystko.

– Amas an buachaill beag an cú dubh.

Odsłuchuję samouczki irlandzkiego: mówiony brzmi tajemniczo, jak magiczne inkantacje. Próbuję zapisywać poszczególne słowa i odkrywam, że pisownia nie przypomina niczego, co znam. Idzie wyjątkowo opornie, szybko męczą mi się ręce. Analizuję to wrażenie, obracam je w głowie i w końcu odkrywam, że nie jest to ból ani brak wprawy, jak myślałam wcześniej, tylko frustracja – ręce chcą pisywać szybciej. W irlandzkim najbardziej złości mnie nie dziwna wymowa, tylko to, że nie jestem w stanie skondensować tych zdań, zapisać skrótami, do których jestem przyzwyczajona. Wzdycham pokonana i odchylam się na oparcie krzesła.

Nie ma innego wyjścia: muszę się nauczyć pisywać całymi słowami.

* * *

Stacja Portmanock. Z irlandzkiego Port Mearnóg. Port znaczy „port”, to wiedziałam nawet jako dziecko, dopiero później dowiedziałam się, że Mearnóg oznacza świętego Marnocha, misjonarza przybyłego tu w piątym wieku.

Wyjmuję brązową torebkę, w którą zawinęłam popiah, odsuwam papier i chrupię posiekane warzywa, prawie nie czując smaku.

* * *

Mam czternaście i pół roku i odkąd opanowałam sztukę grywalizacji z samą sobą, ćwiczę codziennie przez godzinę.

Słucham skeczu satyrycznego Jamesa Carlinga, od czasu do czasu pauzuję odtwarzanie, zapisuję to, co usłyszałam. Zmuszam się, by zapisywać wszystko słowami, nie skrótami. Czasem próbuję zapisywać inne wypowiedzi: wystąpienia polityków, mowy okolicznościowe, ale na razie to za trudne.

Kilka miesięcy temu przyjrzałam się swoim mizernym postępom i uczciwie przyznałam, że przy takim podejściu prędzej opanuję sztukę szybkiego czytania niż rozumienia obcego języka. Przypominałam sobie o zaległych ćwiczeniach w najdziwniejszych momentach (najczęściej gdy akurat nie mogłam się nimi zająć, na przykład w szkolnej łazience albo u koleżanki, która z konspiracyjnym uśmieszkiem podkradała rodzicom likier Bailey's z barku), a potem zaczynałam gorączkowo grzebać w zebranych tekstach. Czytałam gorączkowo, najczęściej bez zrozumienia, byle tylko zapamiętać te kilka słówek i móc sobie powiedzieć, że nie zmarnowałam kolejnego dnia.

W końcu, sfrustrowana nikłymi postępami, rozrysowałam sobie ćwiczenia jako kombinację celów i nagród. Spodobał mi się efekt – ładna, schludna tabelka zdawała się tchnąć pewnością siebie, jakby narysował ją ktoś, kto dobrze wie, co robi. Każdy z celów odpowiadał liczbie godzin, jaką zamierzałam przeznaczyć na ćwiczenia, i do każdego z nich przypisana została odpowiednia nagroda, na jaką zasłużę po jego osiągnięciu. Po godzinie ćwiczeń należała mi się przerwa na granie, po nabiciu czterech godzin – napój energetyczny z yerba mate. Po dwudziestu godzinach mogłam poprosić mamę o pieniądze na nowe ciuchy i pójść do centrum handlowego.

Potem odkryłam, że zamiast mierzyć postęp w godzinach, należy go mierzyć w tekstach. To jest trudniejsze i trwa dłużej, bo często muszę sprawdzać różne wyrazy w słownikach. Ale uparłam się.

Przerywam na chwilę, gdy mama siada z laptopem naprzeciw mnie przy kuchennym stole.

– Hej? Marta? Mam twój raport ze sql.

– Mmm? – mruczę apatycznie, jak przystało na nastolatkę, a potem siadam prosto, tknięta straszną myślą.

– OMG, coś zue?

– Niee. – Mama spogląda na mnie, przekrzywiając głowę, jakby patrzyła na jakieś zagadkowe zjawisko. – Pani O'Connor mówi innie teras piszesz. Cojes, koffanie? Te wypracofania… napisane suowami. Wszysko.

Milczę.

– Wszysko, cyfry tesz. Nawet to. – Wskazuje długim paznokciem zdanie: „Nie wytrzymał presji otoczenia.”, które jeszcze miesiąc temu pewnie miałoby postać „N/wy3mał prsji”. – Co sie stało?

– Nic – burczę niechętnie, a potem, tknięta nagłą myślą, dodaję pełnymi słowami, tak jak to wcześniej ćwiczyłam: – Nic się nie stało, mamo, po prostu zrobiłam sobie mały eksperyment.

Mama przekrzywia głowę i patrzy na mnie badawczo, jakby chciała coś powiedzieć, ale potem oznajmia tylko krótko:

– Dopsz. – I wraca do swojego laptopa.

* * *

Stacja Skerries. Pamiętam, że kiedyś przyjechaliśmy tu na plażę w początkach grudnia. Alan, mój młodszy brat, biegał po plaży, zbierając muszelki, aż w końcu za portem, na wysokości Red Island, znalazł fokę. Mogłabym zamknąć oczy i wciąż ją zobaczyć.

* * *

Jest nieduża, nie większa niż metr, i leży zupełnie nieruchomo, ale boki pokryte cętkowanym futrem unoszą się rytmicznie. Mama z całej siły musi przytrzymywać Alana, żeby jej nie dotknął. Drugą ręką próbuje wybrać numer policji, tłumaczy, że oni będą wiedzieli, co zrobić.

Obchodzę wokół nieruchome ciałko, oglądam ze wszystkich stron. Jest chude, po bokach marszczą się fałdy luźnej skóry. Zupełnie nie przypomina tłuściutkich fok, które oglądałam w akwarium w Dublinie.

– Taka chuda… Omg, mamo, mosze ona umsze?

Patrzę w wilgotne, brązowe oczy. Mam piętnaście lat i czekanie, aż mama znajdzie odpowiedni numer telefonu, nie leży w mojej naturze.

– Idem do rybakuf! – wołam przez ramię i rzucam się biegiem przez plażę.

Red Island jest w zasadzie półwyspem tworzącym północny falochron portu w Skerries. Nie muszę biec daleko, nie zdążyłam się nawet porządnie zdyszeć. Już po chwili widzę łodzie, kutry o kolorowych burtach, kołyszące się na fali jak dziecinne zabawki.

– Sorki… tojes, przprszm – wykrzykuję, pospiesznie chwytając powietrze. Potem dyscyplinuję się w ułamku sekundy, biorę głęboki oddech i pytam pełnymi słowami: – Przepraszam, czy ma pan do sprzedania jakieś ryby?

Mężczyzna – starszy pan, praktycznie łysy, ubrany w ciepły włóczkowy sweter – podnosi wzrok znad sieci, widzę, że ma przeraźliwie jasne oczy.

– Ano – odpowiada po chwili. – Coś się znajdzie. Jakie to mają być ryby? Dla ilu osób?

– Eee, właściwie.. – jąkam się z zakłopotaniem. – To dla foki.

Rybak nie odpowiada, ale wynurza się po chwili z kokpitu z plastikową siatką pełną rybich korpusów. Okazuje się, że ma też coś lepszego od ryb – numer do Seana Woodlocka, miejscowego koordynatora Irlandzkiego Schroniska dla Fok.

Czekając na koordynatora, siadamy na plaży na kocu. Frank – właściciel kutra – częstuje nas gorącą herbatą z termosu. Jest niesłodka, ale czuję się tak podekscytowana całą sytuacją, że wypiłabym nawet wodę z portu. Od morza dmie zimny wiatr, aż drętwieje twarz i na kość marzną ręce, ale ani Alan, ani ja nie odeszlibyśmy od foki choćby na krok. Frank zresztą zgadza się z nami, mówi, że należy pilnować, by nikt jej nie skrzywdził – ani psy, ani ludzie. Ostrożnie podsuwamy jej kawałek dorszowej tuszki. Alan patrzy na to, wstrzymując oddech. Już zdążył wymyślić foce imię: Błyskawica.

– Co robić, żrą ryby, bestie. – Frank wyciąga z kieszeni małą, płaską fajkę, a potem, widząc spojrzenie mamy, szybko chowa ją z powrotem. – Rybacy gadają, że trza je zacząć tępić. Nie dalej jak w zeszłym miesiącu stary Connor pokazywał mi dwadzieścia skrzynek łososia, wszystkie sztuki poobgryzane. Co robić, taka ich zbójecka natura. Żrą ryby, bestie, ale nie trza ich krzywdzić. – Frank znów zaczyna się rozglądać za fajką. Mama częstuje go gumą do żucia.

– Kiedyś ludzie wierzyli, że foki przeprowadzają na tamten świat dusze rybaków, którzy zginęli na morzu – mówię do Alana. – Dlatego nie pozwalali ich zabijać.

– Ano. Były i inne bajdy. Gadali, że są takie foki, które gdy im się spodoba, zrzucają skórę i wychodzą na ląd jak ludzie. Różnie się mówiło – że jako piękne dziewuchy uwodzą rybaków, albo że wchodzą do pustych domów i robią tam porządki. Ale tak naprawdę cały czas są fokami, dlatego zawsze potem wracają do morza. No, chyba że ktoś je oszuka. Bo, wiecie, zdarzało się, że rybak, który pokochał taką dziewuszkę, znajdował foczą skórę – wtedy chował ją albo palił, żeby dziewczyna już nie miała wyjścia, musiała z nim zostać.

– Selkie – mówię z namaszczeniem. – Tak je nazywali. Od szkockiego selich.

– Ano – potwierdza Frank, patrząc na mnie uważnie.

– To głupie, tak dać się podejść – konkluduję, patrząc, jak foka obwąchuje rybę i powoli, ledwie zauważalnie unosi głowę. – Gdybym ja była selkie, zawsze wiedziałabym, gdzie jest moja skóra. Nosiłabym ją przy sobie.

– Słusznie – zgadza się Frank. – Tak trza robić.

* * *

Stacja Balbriggan. Nazwa podobno pochodzi od Baile Breacain, czyli „miasto Brecana”; Brecan to popularne średniowieczne imię. Niektórzy jednak dopatrują się w tym nawiązania do rzeki Bracken i uważają, że nazwa może pochodzić od breicín, „mały pstrąg”. Inni podobno wywodzą ją od Baile Brigín, „miasto małych wzgórz”, i uważają, że wzięła się od otaczających miejscowość niskich pagórków. (Moim zdaniem to też etymologia ludowa; wersja z miastem Brecana jest bardziej prawdopodobna, skoro rzeka nazywa się tak samo).

Niezależnie od interpretacji, mieszkańcy są bardzo dumni z budynku swojego dworca – jest jednym z najmniejszych na tej linii, ale twierdzą, że wygląda znacznie ładniej od dworca w pobliskim Malahide. Zawsze gdy tędy przejeżdżam, na powrót je porównuję i próbuję ocenić.

* * *

Mam dwadzieścia dwa lata. Po ukończeniu studiów pierwszego stopnia na kierunku Lingwistyka Ogólna zdaję egzaminy na Międzynarodowe Podyplomowe Studium Tłumaczeń Pisemnych i Ustnych w Trinity College.

Żeby to uczcić, piję do upadłego w barze Mother Reilly's na Patrick Street. Kompletnie zalana, wstaję z miejsca, przytrzymując się blatu, i z uczuciem śpiewam Mo Ghile Mear, co przynosi mi oklaski sali i więcej kufli piwa, niż jestem w stanie wypić. A potem ląduję w łóżku z Liamem, który uczył się w gaelscoil i głównie dlatego zgodziłam się z nim chodzić.

W ciemnym pokoju Liam zrywa ze mnie ciuchy, w przypływie pijackiego romantyzmu przechodzi na irlandzkie czułości. Jestem zachwycona i z zapałem nadstawiam twarz do pocałunków. Liam przesuwa ustami po mojej szyi, nie przestaje szeptać; czuję, że skóra mrowi mi przyjemnie, rozgrzana alkoholem, ale gdy dochodzi do „a ghrá ”, nagle sztywnieję z przerażenia, bo z nieuchronną pewnością przeczuwam się, co powie dalej. Przy „a rún” zrywam się z podłogi, gdy dodaje „mo chroí” jestem już na nogach.

Potykając się o leżące wokół graty, bełkoczę coś nieskładnie, że to nie jego wina, tylko moja. Zbiegam po schodach i wypadam na mokrą ulicę, ubierając się w biegu.

* * *

Stacja Gormanston. Tym razem irlandzka nazwa jest nowsza niż angielska. Rinn Mhic Ghormáin znaczy tyle co „przylądek Gormana”. Gdy się o tym dowiedziałam, byłam zawiedziona.

Na peronie stoi mężczyzna w zielonej kurtce i kraciastym szaliku, z lornetką na szyi. Ciekawe, czy przyjechał obserwować bernikle.

Ciekawe, czy coś zobaczył.

* * *

Już na pierwszych zajęciach z tłumaczeń ustnych spotyka mnie niespodzianka: wszystko trzeba pisać ręcznie. Studenci posłusznie notują słowa mówcy, gorączkowo ściboląc rysikami po tabletach.

Z początku spodziewam się, że notowanie w netspeaku da mi przewagę, jak to było w szkole, ale tak wcale się nie dzieje. Piszę najszybciej, jak potrafię, ale i tak nie nadążam za głosem spikera, wciąż opuszczam za dużo tekstu.

Któregoś dnia zaglądam przez ramię Darli, która jest najlepsza z grupy, i widzę, że używa zupełnie dziwnych symboli. Jej tablet pokrywają dziwne równania nieprzypominające słów, niemal matematyczne, jakby pisała szyfrem. Po raz kolejny mam wrażenie, że patrzę na zaklęcia albo kabalistyczne znaki.

![Krejzolka_Chodorowska_html_5ab6dac5.gif1]

= OK. Sw ![Krejzolka_Chodorowska_html_112bf46a.gif1] → C on base ○, gv ts , eco sts ≠ *material

{::}.*

Szwecja pragnie podziękować komisji za sporządzenie raportu, tak, to zapamiętałam (patrzę do swoich notatek Szwcja dziex Komisj – bdb rprt), ale następna część kompletnie nic mi nie mówi. „Wspólna baza dyskusji?”. Nie baza, podpowiada głos w głowie, mówi się „podstawa”. „ecosts”, to pewnie „ekonomiści”, ale przekreślony znak równości zupełnie z niczym mi się nie kojarzy. Nie dostarcza materiałów? Nie jest materiałem? Dlaczego podkreślone? Że niby ważny materiał? Że jest go dużo?

Pokonana zerkam na tablet siedzącego z drugiej strony Seana. Ach, oczywiście „tylko materiał”. Raport nie tylko dostarcza naszej komisji podstawy do dyskusji, ale także zapewnia rządowi i ekonomistom wiele wartościowego materiału.

Darla podnosi w końcu głowę i widzi, na co patrzę.

– Musisz mieć całe zdanie w głowie. Notatki to tylko taka proteza, która pozwoli ci je szybko przywołać – wyjaśnia, widząc mój zdziwiony wzrok. – Zapisujesz idee, nie słowa – dodaje.

Zapamiętuję to dobrze.

* * *

Stacja Laytown. Samotny jednopiętrowy budynek z połowy dziewiętnastego wieku.

Nazwa tej wsi nie ma irlandzkiej wersji, po irlandzku nazywała się Inse, co znaczy „wyspa na rzece”.

* * *

Jest dzisiaj rano i wyniki egzaminów na koniec roku są dużo gorsze, niż się spodziewałam.

– Proszę usiąść.

Siadam.

– Starała się pani o trzy certyfikacje: A na język angielski i podwójne B na polski i irlandzki?

Kiwam głową. Nie mogę odpowiedzieć na głos, bo już przed wejściem do gabinetu prodziekana odruchowo wstrzymałam oddech, jakbym miała wskoczyć do głębokiej wody.

– A to język aktywny, przeważnie zakłada się zatem, że zarazem język ojczysty kandydata. Inaczej mówiąc, język, który u wykształconych użytkowników obcego języka wywołuje wrażenie naturalności. B to język na poziomie niemal rodzimym, ale jednak nie całkiem… oczywiście nie ma tu ścisłych granic, może to obejmować bardzo duże spektrum umiejętności.

Kiwam głową, choć w żołądku rośnie mi lodowata kula. Prodziekan mówi rzeczy oczywiste, to nie może dobrze wróżyć.

– Wszyscy studenci mają jakieś plamki ślepe, nie rozumieją, na przykład, regionalnych wariantów wymowy, niektórych rejestrów czy tematyk… Pani nie. Testy kompetencyjne potwierdzają to całkowicie: nie ma takiego słowa, które mogłoby panią zmylić w irlandzkim, polskim czy angielskim. Pani rozumie absolutnie wszystko.

Patrzę wyczekująco, prodziekan nie zrobiłby tak długiego wstępu tylko po to, żeby pochwalić moje zdolności.

– Problem zaczyna się gdzie indziej. Wyniki z testów są na wymaganym poziomie. A jednak… tłumacząc na wszystkie te języki, używa pani dziwnych sformułowań i nietypowych fraz. Kalkuje pani zwroty, tak jakby każdy z nich w każdej chwili walczył z pozostałymi o przewagę. Odruchowo korzysta pani z tak zwanych „fałszywych przyjaciół” – i co gorsza, sprawia pani wrażenie, jakby często nie rozumiała różnic w ich odcieniach znaczeniowych. Na rodzimym użytkowniku sprawia to wrażenie nienaturalności. Do tego robi pani w angielskim błędy ortograficzne, na tym poziomie nauki to już niedopuszczalne.

Zastygam i nagle robi mi się lodowato zimno, jakby wybiegła nago na plac przed głównym wejściem i stała tam, pokryta gęsią skórką. Prodziekan tymczasem wymierza starannie i zadaje ostateczny cios.

– Mówi pani biegle w trzech językach, ale w żadnym na wymaganym poziomie. Chyba wie pani, co to oznacza?

* * *

– Nieprawda! – szepczę wściekle.

Nie jestem nielegalną emigrantką, przecież urodziłam się tutaj. Nie jestem niepiśmienna. I cokolwiek by to znaczyło…

– Nie jestem alingwalna! – powtarzam, a potem zrywam się z miejsca i szarpnięciem otwieram okno. Ponad barierką oddzielającą tory, ponad rzeką, patrzę na małe domki i białe silosy w porcie. Nie zważając na zbliżające się charakterystyczne stalowe kratownice ogradzające wiadukt Boyne, wywieszam się najdalej, jak potrafię, i wrzeszczę z całych sił:

– Twoja stara jest alingwalna, ty dupku!

Z furią opadam na siedzenie. Naubliżawszy autorowi The English Kernel i swojemu prodziekanowi, czuję się lepiej, ale wciąż pozostaje jeden problem.

Wciąż nie wiem, w jaki sposób im dowieść, jak bardzo się mylą.

* * *

Jest dziś w południe.

– Naprawdę prodziekan tak panią nazwał? Użył tego słowa?

Nasz opiekun roku, doktor Mitul Jensen, nosi okulary w drucianych oprawkach – niezwykłe w czasach, gdy zabieg korekcji wzroku kosztuje tyle, ile dobra para szkieł dziesięć lat temu. Bez przerwy się nimi bawi, przesuwa w górę, poprawia zauszniki, przekrzywia na bok. Podczas egzaminów ma zwyczaj przytrzymywać je palcem i zsuwać lekko po usłyszeniu każdej błędnej odpowiedzi; plotka głosi, że oblewa dopiero wtedy, gdy spadną mu na podłogę.

– Powiedział, że żaden alingwalny student nie dotrwał do drugiego roku – potwierdzam.

Jensen wkłada palcem po mostek okularów i zaciska je na nasadzie nosa, jakby bolała go głowa.

– Co to znaczy, panie doktorze?

– Zwyczajowo mówi się, że język typu A to język rodzimy tłumacza – odpowiada bardzo powoli. – Kiedyś mówiło się, że człowiek alingwalny to taki, który nie posiada rodzimego języka. Ale trzeba pamiętać, że brak kategorii A nie oznacza braku języka… tylko brak zdolności do wykonywania tłumaczeń na pewnym poziomie. Poza tym proszę pamiętać, że zdolność wyrażania się w obcym języku nie oznacza automatycznie klasyfikacji A. To tylko niezbędna podstawa do uzyskania tych zdolności. – Zrywa się, zaczyna spacerować po pokoju. – To absurdalne. Jak można nie mieć rodzimego języka? Oczywiście, że pani go ma, wszyscy go mamy.

Jestem kompletnie zdezorientowana, ale doktor Jensen dopiero się rozkręca.

– Nie jest pani alingwalna. Doskonale łączy pani symbole… ma pani niezwykle plastyczny umysł. Owszem, daje się dostrzec pewne braki we wszystkich językach, ale… Kto w ogóle ma prawo nazwać tak innego człowieka?! – wybucha niespodziewanie. – Nawet jeśli miesza pani kody językowe, to czy jest to tożsame z alingwalnością? To nie znaczy, że nie ma pani rodzimego języka – to znaczy, że nie kontroluje pani swojego bilingwalnego przełącznika! Być może w ten sposób kształtuje się nowy język. – Przechadza się po gabinecie. – To najgorsza obelga, jaką można obrzucić tłumacza. Powinno się odejść od tego obrzydliwego słowa. – Jest wyraźnie wzburzony, bardziej niż można by się spodziewać.

– A jak pan by to określił, panie doktorze?

– Że żaden, hmmm… z używanych przez panią języków nie jest dostatecznie elastyczny, by umożliwić pracę w charakterze tłumacza.

– Dziękuję. Bardzo podniósł mnie pan na duchu.

Doktor Jensen sięga do okularów, ale nie zsuwa ich o milimetr, tylko zdejmuje i zamyka w ręku. Całkiem niespodziewanie widzę go z odkrytą twarzą, po raz pierwszy w życiu, i nie wiem, co o tym myśleć. Po dłuższej chwili stawiam ostrożną tezę, że wygląda młodziej.

– Co by pan doradzał? – pytam pokorniej.

Doktor Jensen, któremu tak niespodziewanie przerwałam tyradę, potrzebuje chwili, by się pozbierać.

– Proszę dać sobie spokój z jednym językiem B – mówi w końcu. – Co to było? Irlandzki, tak? Niech się pani skupi się na rozwinięciu któregoś z pozostałych do poziomu A, może angielskiego, skoro to od początku było pani zamiarem. Proszę do mnie wrócić, gdy już podejmie pani decyzję.

Bardzo nie podoba mi się to, co mówi, ale w inny sposób. Znów czuję się jak dziecko, ale tym razem ojcowska postać nie mówi „jesteś głupia”, a raczej „jedz marchewkę”. Wiedziona niespodziewanym kaprysem, jakby zakładając, że poniżenie, którego doznałam od prodziekana, nadaje mi jakieś szczególne prawa, stojąc już w drzwiach, zadaję nieprawdopodobnie bezczelne pytanie:

– A jaki jest pana pierwszy język, doktorze?

Doktor Jensen wkłada okulary i nie odpowiada.

* * *

Jest teraz. Wychodzę na ulicę z dworca Dunleer, kiedy w kieszeni wibruje mi telefon. U dołu na ekranie miga wiadomość od mamy.

Powo, koff, kdy bdsz u mn irl? zrbm brownis.

Patrzę na telefon i czuję się, jakby z góry oderwał się kawałek ołowianego nieba i z rozmachem wyrżnął mnie w głowę, aż przed oczami wybuchają gorące kropki.

Po jakimś czasie dociera do mnie, że siedzę na dworcowej ławce i szybko mrugam powiekami. Nie mam pojęcia, jak długo to trwało, prawdopodobnie kilka sekund, choć mam wrażenie, że siedzę tu od wczoraj. Gorączkowo wyszarpuję z torby tablet, kładę na kolanach, loguję się na konto uczelni, przechodzę do kwestionariusza osobowego.

Wyświetlam tabelę językową, odnajduję w niej komórkę opisaną jako „język rodzimy”, zaznaczam całą. Palce przez chwilę zawisają nad klawiszem „usuń”, a potem komórkę wypełnia biała plama, w której zdecydowanymi ruchami wpisuję jedno nowe słowo.

Zamykam stronę uczelni, odpalam stronę kolei i kupuję nowy bilet.

Na dworzec Dublin Conolly.

* * *

Zamaszystym krokiem wchodzę na teren kampusu, sunę przed siebie jak burza, jakbym się bała, że ktoś spróbuje mnie zatrzymać i że najprawdopodobniej będą to moje własne wątpliwości.

Biegiem pokonuję kilka kondygnacji, wcinam się w kolejkę studentów, nie dając im czasu na nic więcej niż słaby protest, po czym zdyszana ciężko siadam na krześle naprzeciw Mitula Jensena.

Ewidentnie nie spodziewał się mnie tutaj tak szybko, ale doskonale nad sobą panuje, bo prawie nie wygląda na zaskoczonego. Spokojnym ruchem wywołuje coś na swoim ekranie, prawdopodobnie jest to moja karta. Przebiega ją wzrokiem. Wygląda na zaskoczonego.

– Dobrze, że nie przejmuje się już pani tymi bezsensownymi uwagami na temat alingwizmu – mówi zakłopotany. – Jednak obawiam się, że nie przewidujemy tłumaczeń w tym kierunku. Netspeak to przecież nie język… – dodaje odruchowo, ale urywa nagle, jakby zażenowany tym, co powiedział.

– W takim razie jestem alingwalna.

– Słucham?

– To mój pierwszy język. Mój język rodzimy. Moja kategoria A. Proszę posłuchać: założę się, że potrafię bezbłędnie tłumaczyć na niego z każdego języka. Chce pan sprawdzić? – Odchylam głowę, jakbym chciała na niego spojrzeć z góry. Jest kompletnie zbity z tropu.

– Obawiam się, że nie mam kompetencji, by ocenić…

– No dalej, panie doktorze. Proszę coś powiedzieć.

– Jestem małym czajniczkiem! – wypala Jensen.

– No nie, panie doktorze, to żadne wyzwanie. Coś dłuższego – wzdycham zniecierpliwiona. – Ten język w formie pisemnej pozwala na maksymalne skondensowanie treści, po to został wynaleziony. Niech pan spróbuje jeszcze raz.

Wykładowca mierzy mnie wzrokiem pełnym namysłu, a potem wyrzuca z siebie na jednym oddechu:

– „Czy ja tak powiem tak mój kwiecie górski i najpierw objęłam go ramionami tak i przyciągnęłam go w dół ku sobie tak że mógł uczuć moje piersi pachnące tak a serce biło mu jak szalone i tak powiedziałam tak chcę tak!”.

Pochylam się nad tabletem i szybko wpisuję:

On ? czy powim t, ja objłmpociąg dół, m/pierś pachn, on/3 biło bmocn, ja mow OKx3 chc!

Doktor Jensen przebiega tekst wzrokiem.

– To dość… imponujące – przyznaje niechętnie. – Ale chyba muszę zakwestionować przydatność tego kierunku tłumaczenia. To znaczy, nawet jeśli rzeczywiście istnieją ludzie, którzy posługują się netspeakiem jako pierwszym językiem…

Tym samym właśnie wyartykułował moje własne wątpliwości, przed którymi uciekałam biegiem aż do drzwi jego gabinetu. Kudos, panie doktorze, bdob, de er.

– …to wszyscy ci ludzie i tak biernie rozumieją zwykły angielski – kończę zrezygnowana, czując, że uchodzi ze mnie powietrze. – Przepraszam. Pewnie zawsze mogę tłumaczyć z netspeaku na jakiś inny język, jeśli się podszkolę, ale nie może to być moja podstawowa specjalizacja. Chyba po prostu skorzystam z pana rady.

– A przyszła tu pani… – oczy doktora Jensena zamigotały zza rzekomych zerówek – …żeby się pochwalić swoim odkryciem?

– Nie. To znaczy… Nie wiem. Chyba tak. – Powoli dociera do mnie, jak to musiało wyglądać. Z arogancji, z jaką wtargnęłam do gabinetu, zostały zaledwie smętne resztki. – Pójdę już sobie. Jest kolejka. Przy drzwiach zatrzymuje mnie głos opiekuna.

– Konkani.

– Słucham?

– Mój pierwszy język. Poprzednio pani o to spytała. Kiedy byłem w pani wieku, starałem się o podwójną certyfikację A, na angielski i konkani. No, niech pani tak nie patrzy. Faktycznie byłem strasznie ambitny.

– I udało się?

– A jak pani myśli?

– Hmm… nie? – ryzykuję, zerkając spod oka.

– Nie udało, w każdym razie nie do końca. A na angielski dostałem bez problemu, a konkani, jak się okazało, ledwie wyciągnąłem na słabe C. Widzi pani, w ten sposób odkryłem coś, co powinienem wiedzieć wcześniej, to znaczy, że nie wystarczy mieć matki, która czasem mówiła do nas w tym języku, żeby sprawiać wrażenie rodzimego użytkownika. Trzeba go używać, dużo, często, w różnych sytuacjach, czytać, pisać, ćwiczyć użycie różnych rejestrów. Wie pani, że większość rodzimych użytkowników spoza branży w ogóle nie przeszłaby naszych testów?

– I co pan zrobił?

– Jedyną rozsądną rzecz: odpuściłem jedno A i popracowałem nad sobą, by opanować jeden ze swoich języków przynajmniej na B.

– A teraz ma pan trzy A.

Doktor Jensen patrzy mi prosto w oczy, bez okularów.

– Tak.

– Przepraszam. To było bezczelne.

– Było, ale proszę nie przepraszać. Chce pani teraz załatwić formalności? Można to zrobić od razu. Gdyby coś było niejasne, proszę pytać. – Jensen pochyla się nad ekranem i nie unosząc wzroku, dodaje: – I proszę nie przejmować się kolejką.

* * *

Mam trzydzieści sześć lat, gdy zostaję powołana w charakterze biegłego przez Centralny Sąd Karny. Pięć miesięcy później moja opinia przyczynia się do skazania Williama Gardensa za morderstwo jego siostrzenicy Annie Murphy. Drobne różnice w idiolektach netspeaku pozwalały przypuszczać, że to on, już po śmierci dziewczyny, zalogował się na jej konta w serwisach społecznościowych i umieścił na nim kilka wiadomości, by zmylić ślady.

William przyznaje się do winy. Piszą o tym na głównej stronie „Irish Independent".

* * *

Cztery dni później moja córka Liddy obrusza się, gdy upominam ją, że ma odpisywać na tweety ojca.

– Tweety taty są takie, no, za długie, wiesz? – krzywi się odruchowo. – Używa przecinków i dużych liter, w ogóle, i chce, żebym ja tak robiła. Zawsze chce, żebym pisała wszystkie litery, mówi, że głowa go boli od odcyfrowania tych „krzaków”. – Zaznacza cudzysłowy palcami w powietrzu.

Z westchnieniem odrywam wzrok od ekranu.

– Liddy, potrafisz napisać wypracowanie o wakacjach na maksymalną ocenę. Dostałaś nagrodę literacką „Wiadomości Galloway”. Nie możesz napisać porządnego tweeta do taty?

Liddy przewraca oczami.

– Ale tweety to nie jest pisanie – odpowiada zdegustowana. Przewraca oczami, widząc moją minę, jakby musiała mi tłumaczyć rzeczy oczywiste. – Tweetowanie to, no wiesz, rozmawianie. Kiedy mówimy, nie myśli się nad każdym słowem, prawda? Nie można się za bardzo starać, wtedy rozmowa się nie klei.

Słuchawka, którą ma na uchu, migocze ostrzegawczo i ratuje mnie od udzielenia odpowiedzi. Bardzo dobrze, bo nie znajduję mądrej.

– Ooo, hej, Karen.

Liddy opowiada koleżance coś o ostatnim odcinku serialu i wiem, że mam ją z głowy na dobre kilka minut. Spoglądam na artykuł na ekranie, nad którym pracuję od dwóch tygodni, przebiegam wzrokiem czołówkę:

Wygląda na to, że ubolewając nad upadkiem języka, spoglądamy na zagadnienie z niewłaściwej strony. Może miarą umiejętności językowych nie jest biegłość w formułowaniu poprawnych zdań, zgodnych z regułami gramatyk preskryptywnych, ale umiejętność dostosowania rejestru do kontekstu sytuacyjnego?

Przesuwam rękę, by zjechać niżej.

Zawsze zdawaliśmy sobie sprawę, że komunikacja jest ograniczona swoim uwarunkowaniem społecznym. Mey (2006:53; w: Haugh, 2010) twierdzi jednak, że kontekst społeczny nie tylko ogranicza użycie języka, ale sam jest tworzony poprzez sposób jego użycia; tym sposobem normy społeczne zostają ustanowione/potwierdzone poprzez akt użycia języka.

Powoli, z namysłem, dokańczam ostatni akapit.

Czas pokazał, że nie musimy się obawiać nadejścia całego pokolenia niepotrafiącego posługiwać się normalnym angielskim. Badania wykazały, iż osoby biegle posługujące się netspeakiem mają z reguły zwiększoną świadomość językową – korzystając z dialektu o tak różnej formie ustnej i pisemnej, siłą rzeczy oswajamy się z istnieniem alternatywnych pisowni. Narodziny i rozwój netspeaku to nic innego jak manifestacja nieustającej ludzkiej kreatywności językowej.

A zatem nie katastrofa, lecz ewolucja.

– Mamo, wychodzę do miasta – woła Liddy, wyłączając na chwilę słuchawkę. Pospiesznie chwyta torebkę zostawioną na krześle.

– No, aha, papa, buzi, Karen – dodaje już w biegu. – Dzienx. Loffcię.

– A ja? Co ze mną? – pytam żartobliwie, opierając ręce na biodrach. Liddy jest jeszcze w tym wieku, kiedy okazywanie uczuć rodzicom nie stanowi całkiem niedopuszczalnego obciachu. W zasadzie stoi już jedną nogą za tą granicą, ale dziś najwyraźniej jest mój szczęśliwy dzień, bo córka zawraca w przedsionku, podbiega i całuje mnie w policzek.

– I ciebie też kocham, mamo.

Stefan Darda

Nika

Opowiadanie pochodzi z antologii Opowiem ci mroczną historię wydanej nakłdem Videograf SA

1.

Minęło trochę czasu, zanim moi rodzice przyzwyczaili się do mieszkania w czteropiętrowym, zbudowanym z betonowych płyt bloku. Na początku nie mogli przywyknąć, że mogą być na bieżąco z życiem sąsiadów, zarówno tych z góry, jak również tych mieszkających poniżej. Ojciec narzekał, że budzą go, nawet jak chodzą w nocy do toalety, a mama zwykle wtedy uśmiechała się nieznacznie i dodawała, iż jej przeszkadzają trochę inne nocne odgłosy. Rumieniła się wtedy lekko i zerkała na mnie ukradkiem, by sprawdzić, czy przypadkiem nie powiedziała zbyt wiele. Dawało mi to do myślenia, ale nie miałem pojęcia, o co jej może chodzić. W Ustrzykach Dolnych zamieszkaliśmy w połowie tysiąc dziewięćset osiemdziesiątego trzeciego roku, kiedy miałem niecałe dziesięć lat, i sporo jeszcze wody miało upłynąć w Strwiążu, zanim koledzy z podwórka rozszerzyli nieco moje horyzonty i przyczynili się do zrozumienia tajemniczych spojrzeń mamy.

Rodzice mogli utyskiwać jedynie na sąsiadów z dołu i góry, ponieważ ich pokój — narożny w bloku — graniczył przez ściany tylko z naszą kuchnią i małym pokoikiem, w którym spałem. Chyba przez długi czas nie zorientowali się, że wiem o wszystkim, co dzieje się w ich sypialni; być może zdali sobie z tego sprawę dopiero wtedy, gdy kilka lat później zaczęły mnie nękać koszmary i kiedy w miarę spokojnie przespana przeze mnie noc była czymś naprawdę wyjątkowym.

Acała historia zaczęła się w przeddzień moich jedenastych urodzin.

Wczesnym rankiem, dziewiętnastego listopada tysiąc dziewięćset osiemdziesiątego czwartego roku, obudził mnie dzwonek telefonu.

Niedawno zamontowany, wiszący w korytarzu i odzywający się przenikliwym sygnałem aparat wciąż był rzadko używaną przez rodziców nowością. Dzwonili gdzieś raczej sporadycznie. Przeważnie do wujka Mariana, do Nowej Żernicy (nie licząc sołtysa, był on jedynym posiadaczem telefonu w wiosce) i zazwyczaj bez jakiejś poważnej potrzeby — ot, żeby zapytać, co tam nowego, zapowiedzieć wizytę lub dowiedzieć się, czy aby nowy właściciel naszego starego domu dobrze gospodarzy. Z nami też z rzadka kontaktowano się telefonicznie — czasem był to ktoś z pracy mamy lub ojca, ale w czterech przypadkach na pięć można się było spodziewać w słuchawce tubalnego głosu wujka, który zapowiadał, że razem z ciotką Grażyną i Niką przyjadą do nas w niedzielę, potrzebował konsultacji z mamą w sprawie zdrowotnej, więc telefonował w imieniu swoim lub kogoś z sąsiadów, a czasem chciał sobie po prostu pogadać z siostrą albo szwagrem.

Za oknem dopiero dniało i rodzice chyba jeszcze spali, ponieważ sygnał rozlegał się przez dość długi czas. Wreszcie usłyszałem, jak drzwi ich pokoju otwierają się, a zaraz potem dobiegł do moich uszu zaspany głos ojca:

— Halo? Potem zapadła długa, dziwna cisza.

Ktoś coś chyba mówił, ojciec tylko słuchał, aż wreszcie powiedział ledwie słyszalnie:

— Marian, przestań, daj spokój… Chcesz może porozmawiać z Ireną?

Przez moment czekał na odpowiedź, a następnie dwa razy odezwał się niespokojnym: „Halo…?!”. Wszystko wskazywało na to, że ktoś po drugiej stronie po prostu odłożył słuchawkę. Ojciec postał jeszcze przez jakiś czas bez słowa, aż wreszcie zrobił to samo, co jego rozmówca, i po upływie kolejnych kilkudziesięciu sekund wrócił do sypialni.

Zastanawiałem się właśnie, czy to możliwe, żeby wujek zadzwonił do nas tak wcześnie (zawsze robił to po południu), gdy zza ściany dobiegł najpierw podniesiony głos mamy, a później — o ile dobrze pamiętam — pierwszy raz w życiu usłyszałem, jak płacze.

* * *

Moja mama była dzielną i twardą kobietą, która wraz z dwójką rodzeństwa przez większość dzieciństwa wychowywała się w maleńkiej, bieszczadzkiej wiosce, położonej niecałe trzydzieści kilometrów na południe od Ustrzyk Dolnych. Nowa Żernica w gminie Lutowiska posadowiona była w długiej, dość głęboko wciętej dolinie, więc warunki do gospodarzenia nie należały do najlepszych, ale mój dziadek zawsze powtarzał: „Lepiej na swoich kamieniach niż na cudzych czarnoziemach”. Było to powiedzenie chyba dość przewrotne i od kiedy jako tako udało mi się pojąć jego sens, zacząłem zastanawiać się, na ile dla rodziny mojej mamy te ziemie były „swoje”, a na ile czarnoziemy, na których wzrastali od maleńkości, stały się „cudze” tylko przez to, że kilka lat po wojnie ktoś z wierchuszki bratniego mocarstwa z cepami w skróconej nazwie wymyślił sobie zmianę granic.

Nigdy nie udało mi się dojść do konstruktywnych wniosków w tej sprawie, ale biorąc pod uwagę trudne warunki uprawy ziemi, brak infrastruktury oraz surowy klimat, trzeba chyba założyć, że dziadkowie robili wszystko, żeby zapuścić w nieurodzajnej glebie Nowej Żernicy korzenie i wiele wskazuje na to, że przynajmniej po części zdołali to uczynić. „Ziemia zawsze swoich pozna — zwykł mawiać dziadek do swojej żony i dzieci. — Kto ją ukocha, temu ona odpłaci z nawiązką i jemu przyjazną będzie”. Jednak ani moja mama, ani jej dwaj bracia — Marian i Wiesław — nie zamierzali weryfikować prawdziwości tych słów dłużej niż to konieczne i przysięgali sobie nawzajem, że czmychną stamtąd przy najbliższej nadarzającej się okazji.

Jednak, jak to w życiu bywa, człowiek strzela, a los kule nosi.

* * *

Tak naprawdę jedynym, któremu udało się (choć nie do końca jestem pewien, czy to właściwe określenie) na zawsze wyjechać z Nowej Żernicy, był najstarszy z rodzeństwa, wujek Wiesiek. Na początku lat sześćdziesiątych dostał wezwanie do wojska, a mniej więcej miesiąc po przysiędze zginął na poligonie gdzieś w południowo-zachodniej Polsce na skutek — jak informowało oficjalne pismo wystosowane przez armię — nieszczęśliwego wypadku.

Pismo dotarło do Nowej Żernicy dopiero kilka dni po pogrzebie, ale dziadek ani myślał odpuścić. Pojechał do jednostki, w której służył jego pierworodny, i próbował dowiedzieć się czegoś o śmierci syna, a także zrobić wszystko, by sprowadzić trumnę na nasz miejscowy cmentarz. W drugiej sprawie niczego nie wskórał, natomiast w pierwszej najprawdopodobniej tak, ponieważ nie było go w domu prawie przez kwartał, a wrócił dość mocno utykając (nigdy potem nie chodził już normalnie) i z twarzą noszącą niezagojone jeszcze ślady ciężkiego pobicia. Wcześniej, po wojnie i przez następne lata, zdawało się, że dziadek — mimo tego, co cała rodzina wycierpiała w wyniku przesiedleńczej Akcji H-T — daje nowej władzy coś w rodzaju kredytu zaufania, ale jego poglądy uległy diametralnej zmianie, od kiedy zaczął utykać. Ucinał każdy temat związany z polityką, a czasami tylko, po paru głębszych, mamrotał w tym kontekście coś pod nosem o skurwysynach, bandytach i mordercach jego syna. A gdy wytrzeźwiał, mieszkał nadal spokojnie w swojej Nowej Żernicy, ciężko pracował i nie musiał użerać się z tymi, których nagle zaczął tak bardzo nienawidzić. I miał nadzieję, że tak będzie już zawsze. Ale dwoje dzieci, które mu jeszcze pozostały, miało zupełnie inne plany…

* * *

Wujek Marian przeżył dość ciężko śmierć starszego brata, ale z czasem zdołał się jakoś po niej otrząsnąć. W sześćdziesiątym piątym postanowił kontynuować edukację w Technikum Mechanicznym imienia Karola Świerczewskiego w Sanoku (w tysiąc dziewięćset dziewięćdziesiątym szóstym roku patron cudownie zamienił się w Grzegorza z Sanoka). Dziadek przyklasnął temu pomysłowi, zdając sobie sprawę, że czas nieubłaganie biegnie do przodu i bez nowoczesności ani rusz, także w prywatnym rolnictwie na niewielką skalę. Nie zwrócił jednak uwagi na fakt, iż głównym zadaniem szkoły miało być kształcenie kadr dla Sanockiej Fabryki Autobusów „Autosan”.

Plany wujek miał ambitne. Pod koniec szkoły zaczął już rozglądać się za mieszkaniem, które mógłby wynająć. Odbywał praktyki w fabryce, a — co za tym idzie — na dobrą sprawę zagwarantowano mu już całkiem atrakcyjne jak na owe czasy zatrudnienie. Był zdolny, lubiany i na tyle bezczelny, by nawet zacząć myśleć o studiach na Wydziale Mechanicznym Wyższej Szkoły Inżynierskiej w Rzeszowie (gdyby mu się udało, jako pierwszy w bliższej i dalszej rodzinie zdobyłby wyższe wykształcenie).

Los jednak nieco inaczej poniósł kule wystrzelone przez wujka Mariana i mieszkająca w gospodarstwie położonym po drugiej stronie drogi w Nowej Żernicy Grażynka Lach w październiku tysiąc dziewięćset sześćdziesiątego ósmego roku stała się synową dziadka, a niecałe pięć miesięcy później urodziła mu śliczną wnuczkę.

* * *

Mniej więcej w tym samym czasie mama rozpoczęła naukę w liceum medycznym w Krośnie. Wcześniej wyglądało na to, że to właśnie ona zostanie na gospodarce razem z moim dziadkiem i babcią, jednak gdy wujek Marian złożył prawie już rozwinięte do lotu skrzydła i zdeponował je w domu swojej świeżo poślubionej żony, okazało się, że niespodziewanie otwiera się szansa dla najmłodszej z rodzeństwa, Ireny.

Jej brat zdawał sobie sprawę z ogromu obowiązków, jakie na nim spoczną, ale dokładnie pamiętał o swoich niedawnych marzeniach, zatem nie czynił siostrze żadnych wymówek — przeciwnie, wspierał ją i zapewniał, że da sobie ze wszystkim radę. Wprawdzie ojciec Grażynki już nie żył, a matka była słabego zdrowia, ale na szczęście moi dziadkowie trzymali się całkiem nieźle, więc wujek Marian, który teraz miał być głównym gospodarzem w dwóch zagrodach, posiadał podstawy do tego, żeby z optymizmem spoglądać w przyszłość.

Jego najbliższym przyjacielem był poznany w sanockim technikum niejaki Barnaba Pskit. Trudno powiedzieć, pod wpływem jakich używek jego rodzice wpadli na taką właśnie koncepcję połączenia imienia z nazwiskiem, ale przecież nie świadczy o nas to, co w dowodzie, i z pewnością doskonale wiedziała o tym młodsza siostra Mariana. Barnek (tak zawsze zwracał się do niego mój wujek) był dość wysokim, całkiem przystojnym szatynem o zielonych, trochę rozmarzonych oczach. Był też świadkiem na ślubie Grażyny i Mariana, a także ojcem chrzestnym ich pierworodnej i — jak się później okazało — jedynej córki, Moniki. Najlepszą przyjaciółką, powierniczką i sąsiadką Grażynki była Irena, więc zarówno podczas pierwszej, jak i drugiej uroczystości stała u boku Barnaby Pskita. I tak już im zostało.

Barnek pochodził z Sanoka, Irena mieszkała w internacie w Krośnie, odległość nie była więc duża, dlatego uczucie, które wybuchło pomiędzy nimi, mogło rozwijać się bez przeszkód. Po dwóch latach Pskit się oświadczył, a para oficjalnie została narzeczeństwem. Ślub i wesele zaplanowano na sobotę trzeciego czerwca tysiąc dziewięćset siedemdziesiątego drugiego roku. Już na początku owego roku młodzi upatrzyli sobie mieszkanie do wynajęcia w Sanoku — samodzielne piętro dość przestronnego, wolno stojącego domu — które miało zwolnić się z początkiem wakacji. Uzgodnili z mieszkającymi na parterze właścicielami cenę za wynajem, wpłacili zadatek i z niecierpliwością oczekiwali czerwca, który nadszedł, nie przynosząc z sobą zbyt dobrych zdarzeń.

Pskit pracował już wtedy w „Autosanie”, jego narzeczona miała niebawem ukończyć szkołę; w sanockim szpitalu dostałaby pracę bez trudu, trzeba więc było tylko cierpliwie czekać, w międzyczasie przygotowując się do wesela, które ostatecznie odbyło się zgodnie z planem. Zupełnie nieplanowaną była natomiast śmierć świeżo upieczonej teściowej Barnaby Pskita.

Matka Ireny wzięła na siebie większość przygotowań do zaślubin córki i choć roboty był huk, to dawała sobie radę tak, jakby nagle odmłodniała co najmniej o dwadzieścia wiosen. Cały czas żartowała, dogadywała innym i doglądała wszystkiego, wsadzając nos w każdy garnek, niezależnie od tego, czy było to konieczne, czy zupełnie niepotrzebne. W niedzielę czwartego czerwca, wieczorem, gdy było już po całym zamieszaniu, kończyła porządki w kuchni i przenosiła pozostałe po weselu jedzenie do piwnicy. Taszcząc garnek z rosołem, potknęła się i runęła w dół po kamiennych schodach, skręcając sobie kark.

Córka podobno bardzo rozpaczała po śmierci matki, ale ja nie mogę tego pamiętać, bo nie było mnie wtedy jeszcze na świecie.

* * *

Kiedy dziewiętnastego listopada tysiąc dziewięćset osiemdziesiątego czwartego roku wsłuchiwałem się w dobiegające z sąsiedniego pokoju pełne żalu szlochanie mojej mamy, byłem odrętwiały z przerażenia.

Wspominałem już wcześniej, że była dzielną kobietą. Po tragicznej śmierci matki wraz z mężem podjęli decyzję, że rezygnują z wcześniejszych planów i przeprowadzają się do Nowej Żernicy, żeby pomóc w gospodarstwie ojcu, który zupełnie się rozkleił. Bez pomocy matki i mając u boku tatę w kiepskim stanie, Marian nie miał szans podołać gospodarzeniu na dwóch frontach. Pskitowie mieli się sprowadzić tylko na rok, ale ostatecznie zostali na znacznie dłużej. Było ciężko, czasem zdawało mi się, że mój ojciec nie daje rady, ale mama zawsze była twarda; bywało nawet tak, iż sama musiała go podnosić na duchu. I nigdy nie płakała. Nawet jak zmarł dziadek.

Ale dziewiętnastego listopada tysiąc dziewięćset osiemdziesiątego czwartego roku zupełnie się posypała.

Leżałem z sercem sparaliżowanym strachem, próbując wyłowić z półsłówek, westchnień i urywanych zdań coś, co mógłbym dopasować do takiego zachowania mojej mamy, ale najwidoczniej ojciec tulił ją w ramionach albo przykrywała twarz dłońmi, bo niczego nie udało mi się zrozumieć.

Przez następnych kilkanaście minut płakała, a ojciec próbował ją uspokoić, aż wreszcie zaczęli się kłócić.

2.

Barnaba Pskit zrezygnował z pracy w „Autosanie” i znalazł zatrudnienie w Ustrzykach Dolnych, jako kierowca w miejscowym PKS-ie, natomiast jego żonę przyjęto do pracy w ośrodku zdrowia w Lutowiskach. Nie można powiedzieć, że im się przelewało, ale też nie cierpieli ubóstwa. Do pracy na roli czasem musieli dokładać, ale dzięki państwowym etatom przynajmniej mieli z czego. Wujek Marian początkowo zarzekał się, że poradzi sobie na roli, ale gdy kilka razy musiał chować honor do kieszeni i prosić o finansową pomoc szwagra i siostrę, wreszcie uległ ich namowom i znalazł pracę w Państwowym Gospodarstwie Rolnym w Lutowiskach.

Wspomniałem już, że w sześćdziesiątym dziewiątym na świat przyszła córka Mariana i Grażynki. Wspomniałem też, że miała na imię Monika, ale nie jest to do końca prawda. Fakt, takie imię miała w oficjalnych dokumentach, lecz na dobrą sprawę nikt się w ten sposób do niej nie zwracał. Na jej chrzcinach dziadek cichaczem trochę sobie podpił w kuchni i zaczął robić przy stole awanturę, twierdząc, że nie pozwoli na to, aby imię jego pierwszej wnuczki zaczynało się od liter „M” i „O”.

— Po moim trupie! Toście mi nie lada niespodziankę zrobili. Nie dość, że mi cały czas moja noga przypomina tych skurwysynów i bandytów, to jeszcze za każdym razem mam o nich wspominać, jak będę mówił do wnuczki?!

Babcia, która wtedy miała jeszcze przed sobą jakieś trzy lata życia, próbowała go jakoś pohamować, twierdząc — nie bez racji zresztą — że przecież wiedział wcześniej o tym imieniu i teraz jest już za późno, ale w dziadka jakby wstąpił demon.

— Będę ją nazywał Nika, ot co! — oznajmił wreszcie, lekko bełkocząc.

— I niech no tylko ktoś spróbuje się przy mnie zwrócić do niej inaczej, to popamięta!

Żeby nie podgrzewać napiętej atmosfery, wszyscy skwapliwie przystali na ultimatum dziadka, chociaż już i tak wstyd był przed zaproszonymi gośćmi, bo w tamtych czasach nie pito raczej alkoholu na chrzcinach.

W ten sposób Monika została Niką. Przez długi czas nikt przy dziadku nie zwrócił się do niej prawidłowo, aż w końcu imię Nika przylgnęło do dziewczynki tak mocno, że prawie zapomniano, jakie rzeczywiście jest wpisane w dokumentach.

Trzydziestego września siedemdziesiątego trzeciego roku, gdy do terminu narodzin dziecka Ireny i Barnka pozostały jeszcze prawie dwa miesiące, rodzina zebrała się na obiedzie i zaczęła rozprawiać na temat imienia dla przyszłego jej członka. Przez dłuższy czas rozpatrywano różne propozycje, aż w końcu ustalono, że jeśli to będzie dziewczynka, dostanie imię po nieżyjącej już wtedy babci Anieli. Z chłopcem był większy problem. Dziadek zaproponował, aby dać mu Wiesław, po zmarłym wujku, ale ta propozycja została natychmiast odrzucona przez Irenę — stwierdziła, że przecież wychowywali się razem z Wieśkiem i nie mogłaby tym samym imieniem zwracać się do swojego syna. Sprawa chwilowo utknęła w martwym punkcie, a nieco urażony dziadek, chcąc zmienić temat, zapytał, dlaczego wszyscy, włącznie z nim, nazywają Nikę w taki dziwny sposób, skoro na chrzcie dano jej inaczej. Było sporo śmiechu, ale nowe imię tak mocno zdążyło już przylgnąć do dziewczynki, że nawet nie próbowano całej sprawy odkręcać.

Można powiedzieć, że w tej rodzinnej scence poniekąd brałem już udział, ponieważ to właśnie o moim imieniu miano zadecydować. Tego dnia się nie udało, ale niecały tydzień później, w sobotę szóstego października, dziadek, dłubiąc coś tam w swojej komórce, słuchał radia (na moje nieszczęście), w którym nadawano właśnie wywiad z zaproszonym gościem o dziwnym imieniu.

— Wieńczysław, to prawie jak Wiesław! — krzyczał dziadek, zmierzając truchtem w stronę domu. — Prawie jak Wiesław, ale jednak inaczej!

Znam dobrze tę historię, bo rodzice opowiadali mi ją wiele razy, od najmłodszych moich lat poczynając. I muszę powiedzieć, że choć bardzo kochałem dziadka, to jednak nigdy mu nie wybaczyłem tego pomysłu. Wieńczysław Pskit. Litości!

Miałem też trochę żalu do mamy, ale do ojca — ani trochę. Nawet jeśli zgodził się po części dlatego, żeby nie być jedynym dziwacznie nazywającym się członkiem rodziny, to jakoś tam jestem w stanie go zrozumieć.

Wieńczysław Pskit, syn Ireny i Barnaby.

Gdyby nie Nika, to w szkole by mnie zjedli na podwieczorek za samo bycie takim dziwolągiem. Ale ona była ode mnie — i od moich rówieśników, którzy próbowali mi dokuczać — starsza o ponad cztery i pół roku. Było kilka prób ośmieszenia mnie, owszem, ale praktycznie kończyły się one szybciej, niż zaczynały. A to wszystko dzięki Nice właśnie, która natychmiast (albo najpóźniej po lekcjach w szkole w Lutowiskach) pojawiała się nie wiadomo skąd i temat był natychmiast ucinany jak nożem. Była wysoka i silna, więc nie muszę dodawać w jaki sposób.

Wychowywaliśmy się razem, zajmowała się mną od maleńkości i była dla mnie jak siostra. Nigdy nie odmówiła wspólnej zabawy, pokazywała mi świat i uczyła, jak się bić, gdy miałem siedem czy osiem lat. Mieliśmy niedaleko naszych domów kilka świetnych kryjówek, które razem zbudowaliśmy i gdzie spędzaliśmy mnóstwo czasu. Byłem przy niej małym i głupim smarkiem, ale wiem, że skoczyłaby za mną w ogień. To, że ja zrobiłbym dla niej to samo, jest chyba oczywiste.

* * *

W poniedziałek dziewiętnastego listopada tysiąc dziewięćset osiemdziesiątego czwartego roku, leżąc na łóżku i słuchając zza ściany podniesionych głosów rodziców, myślałem o Nice. Myślałem też o plastikowych nartach, które leżały wtedy schowane w szafie rodziców. Miały być prezentem na moje jedenaste urodziny, a ja udawałem, że nic na ich temat nie wiem. W Ustrzykach wybudowali niedawno, na Kamiennej Laworcie, prawdziwy wyciąg, a ja, kładąc się spać poprzedniego wieczora, marzyłem, że najbliższej zimy Nika przyjedzie do nas i wybierzemy się tam we dwoje. W Żernicy jeździliśmy sporo (i całkiem nieźle) na drewnianych nartach, które zrobił dla nas dziadek, ale to przecież nie to samo, co na prawdziwym wyciągu, gdzie nie trzeba dziewięćdziesięciu procent czasu spędzać na mozolnym podchodzeniu pod górę.

Rejestrowałem poszczególne słowa mamy, która twierdziła, że nie powinienem tego dnia jechać do Żernicy, ojciec był odmiennego zdania.

— On ma już prawie jedenaście lat! — mówił podniesionym głosem.

— Przecież takie rzeczy go nie ominą w życiu. Nie możemy go zawsze trzymać pod kloszem.

— Zawsze nie będziemy mogli, i dobrze, ale teraz jeszcze powinniśmy — upierała się mama.

— Będzie miał do nas o to później żal! Dlaczego jesteś taka uparta?!

— Zrozum, Barnaba… — Skoro mama tak powiedziała do ojca, to sytuacja była naprawdę poważna, ale ja już ich dłużej nie słuchałem. Wystarczyło mi to, co usłyszałem na początku sprzeczki.

Leżałem na plecach, z półprzymkniętymi oczyma, a pod powiekami przewijały mi się obrazy, jak kadry filmu puszczonego w przyspieszonym tempie, obrazy, które tak wiele dla mnie znaczą. Nika pomagająca mi wybudować domek na drzewie, wcierająca liść babki w puchnące po ukąszeniu pszczoły miejsce na szyi, Nika pokazująca mi, jak się skręca na nartach, przewracająca się po wywrotce i cała w śniegu, zaśmiewająca się do rozpuku. Śpiewająca kolędę w kościele w Boże Narodzenie, kąpiąca się ze mną w strumieniu w upalny lipcowy wieczór i przyznająca się, że to ona zbiła szybę w domu wujka, choć przecież to ja kopnąłem piłkę. Nika pomagająca moim rodzicom podczas żniw, pokazująca mi jesienią, jak upiec ziemniaki w ognisku, i odkręcająca boczne kółka w moim dziecięcym rowerku, żebym mógł pojechać „normalnie, na dwóch, jak prawdziwy facet” — tak powiedziała, a ja naprawdę czułem się przez moment jak dorosły.

To był taki film na niby, wyświetlający się tylko w wyobraźni, ale moje oczy zmęczyły się bardzo szybko i strasznie piekły. Nie mogłem dalej oglądać. Czułem tylko, że łzy jedna po drugiej ciekną mi z zewnętrznych kącików oczu i spływają na poduszkę po obu stronach głowy. Ale nie płakałem.

Chciałem być jak prawdziwy facet.

* * *

Dziadek zmarł na początku tysiąc dziewięćset osiemdziesiątego trzeciego roku, więc rodzice mogli wreszcie przynajmniej częściowo zrealizować swoje plany sprzed ponad dziesięciu lat i zamieszkać w mieście. Zrezygnowali z przeprowadzki do Sanoka przede wszystkim ze względu na to, że nie chcieli oboje zaczynać wszystkiego od początku, ale chyba również dlatego, że przywykli do okolic. Ojciec nie musiał zmieniać pracy, mama po kilku miesiącach dojeżdżania do Lutowisk została zatrudniona w szpitalu w Ustrzykach Dolnych. Ja też nie mogłem narzekać. Żernica liczyła około trzydziestu gospodarstw, więc do szkoły trzeba było dojeżdżać kilka kilometrów. Teraz wystarczyło zbiec po schodach i przejść przez ulicę.

Ale trochę narzekałem. Przede wszystkim dlatego, że tęskniłem za Niką, kolegami i wioską, w której się wychowałem i która podobała mi się o wiele bardziej niż miasto. Na początku było jeszcze znośnie, bo rodzice mieli kłopot ze sprzedażą odziedziczonego po dziadku gospodarstwa i do Żernicy jeździliśmy prawie w każdy weekend, na który składała się wolna sobota. Jednak wreszcie napatoczył się kupiec i wizyty na wsi wiązały się już tylko z odwiedzinami u wujostwa, przez co zdarzały się znacznie rzadziej.

Kiedy wracałem myślami do śmierci dziadka i do tej całej ceremonii związanej z pogrzebem, zawsze zaczynało mi brakować powietrza. Pamiętałem martwe, niby podobne do dziadka, ale jednak zupełnie inne i trochę jakby obce, ciało leżące w pokoju, w którym spędziliśmy razem tyle czasu, śmiejąc się, jedząc wspólnie obiady, oglądając telewizję (najbardziej pamiętałem piłkarskie mistrzostwa świata w Hiszpanii w osiemdziesiątym drugim) czy grając w szachy albo w karty na upieczone wcześniej przez mamę ciasteczka. Dziadek leżał poważny w wielkiej trumnie, miał na sobie czarny garnitur, a jego białe, złączone na brzuchu ręce oplatał drewniany różaniec. Wokół paliły się świece i piętrzyły stosy przyniesionych przez ludzi kwiatów. Kobiety na zmianę to odmawiały jakieś nieznane mi monotonne modlitwy, to śpiewały żałobne pieśni, a ja siedziałem na krześle, w kącie, obok Niki, i próbowałem zrozumieć to, co się wokół mnie dzieje. Kręciło mi się w głowie. Nie wiem, czy z emocji, czy z braku świeżego powietrza, zamiast którego otaczała mnie gęsta, zawiesista i duszna woń kwiatów, zmieszana z zapachem wosku, ciał żałobników i zwłok dziadka. Co ciekawe, nagle przestałem mieć żal o to, że wybrał dla mnie takie beznadziejne imię, a zacząłem o to, że tak po prostu nas zostawia.

* * *

Gdy leżałem w swoim pokoju, podświadomie rejestrując gasnącą już powoli sprzeczkę rodziców, znów czułem duszność, ale tym razem niezwiązaną ze śmiercią dziadka, a z tym, co mnie czekało w najbliższym czasie. Zastanawiałem się, czy tym razem będzie tak samo i czy uda mi się przez to jakoś przejść ze świadomością, że będę ją widział po raz ostatni. Dręczyły mnie okropne obawy, ale czułem się o wiele starszy i dojrzalszy niż w momencie, gdy usłyszałem dzwonek telefonu.

Nie interesowało mnie to, czy mama ostatecznie zgodzi się na mój wyjazd do Żernicy, na pogrzeb Niki. Wiedziałem, że jeśli będzie trzeba, to pójdę na piechotę, mimo że musiałbym przejść prawie trzydzieści kilometrów. Właśnie wtedy usłyszałem, głos zza ściany:

— Masz rację, Barnek. Do dziś żałuję, że nie byłam na pogrzebie Wieśka i gdybym miała wtedy taką możliwość, a rodzice by mi na to nie pozwolili, to chyba nigdy bym im tego nie wybaczyła.

Niedługo potem usłyszałem, że drzwi ich pokoju się otwierają. Szybko przewróciłem poduszkę na drugą stronę i otarłem rękawem piżamy resztki łez, a potem odwróciłem się do ściany. Skrzypnęły moje drzwi, ktoś bezszelestnie podszedł do łóżka i usiadł na jego brzegu. Potem poczułem dłoń na ramieniu.

— Wieńczyk, obudź się. — Słyszałem, że głos ojca bardzo drży.

— Obudź się, synku, bo muszę ci powiedzieć coś bardzo ważnego…

3.

Wyjechaliśmy z Ustrzyk dopiero wieczorem, ponieważ mama musiała być tego dnia w pracy. Ojciec zadzwonił do PKS-u i załatwił sobie jakoś zastępstwo na dwa dni, a potem poszedł do kwiaciarni, żeby kupić wiązanki dla Niki, oraz do szkoły, żeby poinformować o mojej nieobecności, przynajmniej do środy. Byłem wdzięczny rodzicom, że nawet nie zapytali, czy dam radę uczestniczyć w lekcjach. Nie dałbym.

Pogoda tego dnia była paskudna. Od rana padał deszcz ze śniegiem i bardzo mocno wiało. Ojciec po powrocie stwierdził, że to pierwszy taki zimny dzień tej jesieni. A potem zadzwonił do sołtysa Nowej Żernicy, żeby dowiedzieć się czegoś więcej o przyczynach śmierci Niki. Nie chciał zawracać głowy wujkowi Marianowi i cioci Grażynie. Zresztą pewnie i tak by nie odebrali.

Mama wróciła po trzeciej i zrobiła obiad (choć chyba nikt z nas nie miał apetytu) i jak gdyby to był normalny dzień, usiedliśmy przy stole. Prawie w ogóle nie rozmawialiśmy i prawie nic nie jedliśmy. Ojciec już wcześniej powiedział mi to, czego dowiedział się od sołtysa, teraz powtórzył to samo mamie, a ponieważ informacja była dość zdawkowa i raczej nikt nie zamierzał przy zastawionym stole jej kontynuować, więc temat natychmiast umarł. Zupełnie jakby ktoś go przejechał ciężarowym ziłem.

Gdy pozbieraliśmy naczynia ze stołu i zanieśliśmy je do kuchni, mama podejrzanie długo zmywała, a później — całkiem nie w swoim stylu — niespiesznie szykowała nas do wyjazdu. Miałem wrażenie, że wcale jej się nie spieszy do Żernicy i chociaż przeszło mi przez myśl, że może wujek i ciocia potrzebują naszej obecności, to chyba rozumiałem zachowanie mamy. Sam przecież też bardzo się bałem tego wyjazdu.

Sołtys powiedział ojcu, że pogrzeb ma być następnego dnia, czyli we wtorek, więc oczywistym było, iż spędzimy poza domem przynajmniej jedną noc. To dało mamie dodatkowe możliwości odwleczenia wyjazdu, ale wreszcie o dziewiętnastej z minutami wsiedliśmy do naszej „beczki” i ruszyliśmy sprzed bloku.

* * *

Temperatura spadła poniżej zera, a padający przez cały dzień śnieg z deszczem zamienił się w śnieg. Przyglądałem się miastu za szybami auta i myślałem o tym, że Nika nigdy już nie zobaczy świata pokrytego białym puchem, na który czeka się przez wiosnę, lato i jesień, nie będzie śpiewała kolęd w kościele i nie pójdzie ze mną na narty. Ani w Żernicy, ani na Kamienną Lawortę, ani nigdzie indziej. Te myśli były bardzo dziwne i nie potrafiłem w nie uwierzyć. Oczywiście — jak chyba każdy w takiej sytuacji — miałem nadzieję, że to tylko zły sen, który za chwilę minie i — jak to zwykle bywa — jednak się nie obudziłem. Kiedy wyjechaliśmy z Ustrzyk, wydawało się, że sypie jeszcze bardziej. Silne światła reflektorów tworzyły jasne tunele w wirujących i momentami oślepiających płatkach śniegu. Droga była biała, asfaltu w ogóle nie było widać i ciężko było dostrzec pobocza, ale ojciec prowadził pewnie (chociaż miałem wrażenie, że mógłby jechać trochę szybciej). Parę razy autem lekko zarzuciło (prawdopodobnie deszcz, który padał wcześniej, zaczął zamarzać), ale ponieważ było ciężkie i duże, miało prawie nowe opony, a w dodatku prowadził je zawodowy kierowca, to zagrożenie, że wypadniemy z trasy i wpadniemy do rowu albo, co gorsza, ulegniemy jakiemuś poważniejszemu wypadkowi, było właściwie żadne.

Pomyślałem wtedy, że trochę szkoda.

Czteroletni mercedes W123 — model popularnie zwany „beczką” — był oczkiem w głowie ojca. Takie auta były wówczas rzadkością na polskich drogach, a zwłaszcza w okolicach Ustrzyk Dolnych, ale ojcu udało się go odkupić za dobrą cenę od kolegi jeszcze z czasów technikum, z którym wciąż utrzymywali kontakt. Kolega ów sprowadził auto do Polski, gdy wracał z kontraktu na Bliskim Wschodzie, a później z chęcią odsprzedał za całkiem przyzwoite pieniądze. Wydatek był spory, ale samochód właściwie niezawodny, a w dodatku diesel — co dla kierowcy PKS-u było rzeczą kluczową, ponieważ oleju napędowego przy oszczędnej jeździe autobusem można było zaoszczędzić wystarczająco dużo, by nie wydawać już później niepotrzebnie pieniędzy na paliwo.

Tak więc wszystko wskazywało na to, że cało i bez problemów dotrzemy do celu. Doskonały kierowca, sprawne auto zatankowane pod korek…

W tym momencie prawie krzyknąłem. Chwilę wcześniej w zamyśleniu patrzyłem na hipnotycznie wirujące w świetle reflektorów śnieżynki, które nagle ułożyły się w twarz Niki, zbliżającą się z ogromną prędkością w naszą stronę. To trwało ułamek sekundy, krzyk ugrzązł mi w gardle, ale pomimo że próbowałem wytłumaczyć sobie, że było to zwyczajne przywidzenie, to jednak serce biło mi zdecydowanie zbyt szybko aż do chwili, gdy ojciec zatrzymał mercedesa przed bramą pogrążonego w żałobie domostwa, którą zgodnie z tradycją pozostawiono otwartą.

Wujek Marian stał przy wejściu do domu i palił papierosa. Chciałem podejść i się z nim przywitać, ale mama delikatnie chwyciła mnie za rękę i skierowała w stronę drzwi. Przypomniałem sobie wtedy, że najpierw należy iść do pomieszczenia, w którym znajduje się trumna z ciałem. Tak robili wszyscy, którzy przychodzili do nas, gdy zmarł dziadek. „To dla niego przede wszystkim tu są — tłumaczył mi wtedy ojciec. — Najpierw trzeba przywitać się ze zmarłym, a dopiero potem można porozmawiać z domownikami”.

Przed domem stały może ze trzy samochody i jeden ciągnik, dlatego zdziwiło mnie, że w środku jest tak wiele osób. Z trudem przepchnęliśmy się przez korytarz, zmierzając w stronę gościnnego pokoju, z którego dobiegało dobrze mi już znane „Dobry Jezu, a nasz Panie, daj jej wieczne spoczywanie”.

Kiedy stanęliśmy w progu, poczuliśmy duszny zapach i równie duszące spojrzenia wielu oczu, a śpiew umilkł w jednym momencie. Nie miałem jeszcze odwagi, by spojrzeć na Nikę. Idąc za przykładem rodziców, złożyłem swoją wiązankę kwiatów obok trumny, pośród dziesiątek podobnych, i ukląkłem pomiędzy mamą a ojcem. Wiedziałem, że powinienem się zacząć modlić, ale z głowy wyleciały mi wszystkie powtarzane dotąd tysiące razy pacierze. Byłem w tak dobrze znanym mi domu, ale czułem się źle, niepewnie i najchętniej bym stamtąd uciekł. Złapałem się nawet na tym, że pośród otaczających trumnę ciasnym kręgiem siedzących na krzesłach osób szukam tej, która zawsze dodawała mi otuchy, która sprawiała, że nawet w wieku kilku lat mogłem czuć się „prawdziwym facetem”.

Rozpłakałem się, wstałem i stamtąd wybiegłem. Przez zatłoczony korytarz, sień, aż przed dom, gdzie wujek Marian właśnie kończył palić papierosa. Gdy mnie zobaczył, wyrzucił niedopałek, przyklęknął i wziął mnie w ramiona. Zaraz potem płakaliśmy obaj.

* * *

Rodzice wyszli na zewnątrz jakieś pięć minut później.

— Gdzie Grażynka? — zapytała mama.

— Jest z matką w naszym pokoju. — Wujek zdążył się już opanować. — Wzięła proszki na uspokojenie i stara się jakoś trzymać.

— A ty?

— Ja też wziąłem i też się staram.

— Zaraz do niej pójdę, ale najpierw powiedz, jak to się, na Boga, stało. Wiemy tylko, że…

Wujek powstrzymał mamę gestem ręki. Za naszymi plecami wciąż kręcili się ludzie, to wchodząc do domu, to znów go opuszczając.

— Przejdźmy na chwilę do letniej kuchni.

Ruszył przodem, a my za nim.

W pomieszczeniu chyba było niedawno palone, bo panowało w nim przyjemne ciepło. Mama z ojcem i wujek Marian usiedli przy stole, a ja zajrzałem pod kuchnię, żeby zobaczyć, czy w palenisku jest jeszcze choć trochę żaru. Domyślałem się, że dorośli będą chcieli porozmawiać, więc uznałem, że zajmę się czymś innym, by nie zwracać na siebie ich uwagi, co mogłoby skutkować tym, że niczego bym się nie dowiedział. A przecież chciałem wiedzieć, co dokładnie stało się Nice.

Znalazłem pod kuchenną płytą kilka żarzących się węgielków, zmiąłem parę stron „Trybuny Ludu”, wrzuciłem do pieca i zacząłem na nie nakładać drobne kawałki drewna.

Okazało się, że sołtys miał prawidłowe informacje. Nika została poprzedniego wieczoru przejechana przez należącego do PGR-u w Lutowiskach ciężarowego ziła. Tutaj, w bardziej surowym, właściwie już górskim klimacie od dwóch dni wieczorami popadywał śnieg z deszczem, a z zapadnięciem zmroku, podobnie jak dziś w okolicach Ustrzyk, na asfalcie zaczynała się tworzyć warstewka lodu.

* * *

Zygmunt Mielnik z rodzicami i trzema siostrami (podobnie jak mama z rodziną) w pięćdziesiątym pierwszym został w ramach Akcji H-T przesiedlony z terenów obecnej Ukrainy do Lutowisk, które jeszcze wtedy znane były pod nazwą Szewczenko.

Kiedy wujek Marian zaczął pracować w PGR-ze, Mielnik był tam już zatrudniony. Szybko znaleźli wspólny język, a po kilku latach łączyło ich już coś na kształt przyjaźni. Odwiedzali się czasem w domach, dzięki czemu i ja poznałem pana Zygmunta, którego natychmiast bardzo polubiłem. Zawsze uśmiechnięty, chętnie ze mną żartował i traktował jak kogoś o wiele starszego, niż byłem w rzeczywistości. Prawie jak równego sobie.

W niedzielę Mielnik cichaczem „pożyczył” sobie na kilka godzin ziła, żeby z lasu przywieźć trochę opału, bo wszystko wskazywało na to, że zima w gminie Lutowiska zagościła na dobre. To był dobry dzień na taką wyprawę, bo trudno było się spodziewać, że w niedzielę i w taką pogodę milicja albo straż leśna będą zawracały sobie głowę zastawianiem sideł na drobnych złodziejaszków drewna.

Ził był tylko w jednej trzeciej załadowany, ale zapadł już zmierzch, więc pan Zygmunt ruszył w drogę powrotną do Lutowisk. Las, w którym robił zaopatrzenie na zimę, zaczynał się jakieś pięćset metrów za Żernicą, więc wracając, Mielnik przejechał koło naszego dawnego domu i gospodarstwa wujka Mariana. Jakieś pięćdziesiąt metrów dalej jest dość ostry zakręt w prawo. Tuż za nim doszło do wypadku.

Nika wracała od koleżanki, z którą wspólnie przygotowywały się do poniedziałkowych lekcji. Obie były w pierwszej klasie liceum i dojeżdżały do Ustrzyk Dolnych. Na początku roku szkolnego moi rodzice zaproponowali, żeby Nika zamieszkała u nas, ale ona stwierdziła, że na razie spróbuje niczego nie zmieniać, żeby móc pomagać rodzicom. Rano jechała z wujkiem do Ustrzyk, potem przesiadała się w Lutowiskach na PKS i w godzinę była na miejscu. Po południu był autobus do samej Żernicy, więc dzięki temu wracała w miarę szybko.

Gazety pod kuchenną płytą już się zajęły, ogień zaczął lizać suche drewienka, a ja zastanawiałem się, czy jeśli Nika mieszkałaby u nas, to ciągle by żyła, i równocześnie słuchałem słów wujka.

— Zygmunt twierdzi, że gdy minął zakręt, zobaczył ją leżącą nieruchomo na drodze, w poprzek jezdni. Zaczął trąbić i od razu nacisnął hamulec, ale, mimo że jechał najwyżej trzydziestką, ził wpadł w poślizg. Ponoć w ogóle nie zwolnił i to jest akurat możliwe, bo opony ma łyse jak kolano, prawie w ogóle nie widać na nich bieżnika. Wujek westchnął ciężko, a potem przerwał, jakby zapadł w jakiś letarg. Ocknął się z niego po jakiejś minucie i odchrząknął.

— Nika leżała nieruchomo w poprzek jezdni — powtórzył, zapewne zupełnie nieświadomie. — Ponoć w ogóle się nie ruszała, jakby straciła przytomność albo… No, wiecie, jakby spała lub była nieżywa. Mama niespokojnie poruszyła się na krześle.

— Zresztą lekarz mówił, że to prawdopodobne — dodał wujek.

— Że co jest prawdopodobne? Że nie żyła, kiedy Mielnik ją potrącił? — W głosie ojca zabrzmiało niedowierzanie.

— Lekarz z pogotowia stwierdził, że to prawdopodobne. A Zygmunt jej nie potrącił, tylko…

— Jaki lekarz? — wtrąciła się mama.

— Kownacki, Kowiński, nie pamiętam dokładnie…

— Kowieński — poprawiła. — Znam go. Nie był czasem pijany? Jest dobry, ale jak sobie wypije…

— Nie — stanowczo odparł wujek Marian. — Na pewno nie. Jestem tego pewien.

— Ale jak to „nie potrącił”? — ojciec wrócił do zawieszonego wątku rozmowy.

Popatrzyłem na brata mamy. Siedział ze spuszczoną głową i wydawało mi się, że jego ciałem wstrząsnął bezgłośny szloch. Gdy podniósł wzrok, zobaczyłem, że jego zaczerwienione oczy lśnią od łez.

— Zygmunt hamował, próbował skręcać, ale ten cholerny gruchot jechał na wprost, rozumiecie? No i po prostu przejechał przednim lewym kołem po brzuchu Niki, zanim udało mu się wreszcie jakoś zatrzymać…

* * *

Ogień rozpalił się na dobre i przez dłuższy czas w pomieszczeniu było słychać tylko jego buzowanie i skwierczenie płonącego drewna. Wyglądało na to, że żadne z moich rodziców nie wie, co teraz powiedzieć, a ja z emocji drżałem na całym ciele, bo zdołałem wyobrazić sobie całą scenę aż nadto wyraziście.

— Mam tylko nadzieję, że nie cierpiała… — powiedział wujek prawie szeptem, jakby kończąc to, co usłyszeliśmy wcześniej.

To obudziło mamę z letargu.

— No ale co dalej? — spytała. — Przecież skoro są wątpliwości co do okoliczności śmierci Niki, to trzeba by zrobić sekcję. Przecież nie sposób uwierzyć w to, że zmarła nagle na środku drogi… Przecież Zygmunt mógł to wszystko zmyślić…

Wujek spojrzał na nią zmęczonym wzrokiem, a później położył dłoń na jej ramieniu.

— Irena, znam Zygmunta nie od wczoraj. Wiem, że nie kłamie, i wiem, że tego nie chciał. Cierpi teraz pewnie tak samo, jak my wszyscy, a może nawet bardziej, bo czuje się najbardziej winny tego, co się stało. Ani sekcja, ani dodatkowe zarzuty nie podniosą Niki z trumny. Trzeba być człowiekiem. Lekarz stwierdził, że straciła przytomność i upadła na szosę, bo znalazł siniec na boku twarzy. Odciśnięty ślad na zmrożonym śniegu też to potwierdzał, więc taką wersję przyjmujemy. Milicja wpisała to do papierów. Poza tym…

Mama spojrzała na wujka pytająco. — Poza tym taka wersja jest całkiem prawdopodobna — skończył.

Ojciec pokręcił głową z niedowierzaniem.

— Co ty, Marian? Przecież Nika jest… to znaczy… była sprawną, młodą dziewczyną. Sądzisz, że mogła się poślizgnąć, upaść i tak uszkodzić głowę, by stracić przytomność?

— Przecież każdemu to się może zdarzyć, Barnek — odparł wujek. — Ale nie o to chodzi. Irena, posłuchaj… — zwrócił się do mamy. — Zastanawialiśmy się z Grażynką w ubiegłym tygodniu, czy do ciebie nie zadzwonić z prośbą o radę w sprawie Niki. Ostatnio była jakaś słaba, blada, apatyczna. Dwa razy w ciągu tygodnia zasłabła, raz straciła przytomność.

Mama wstała i zaczęła nerwowo chodzić po pomieszczeniu.

— Wiem, powinniśmy to byli zrobić, może wysłać ją na badanie krwi, ale sama rozumiesz… miała piętnaście lat, dorastała, takie rzeczy chyba zdarzają się dziewczętom w jej wieku…? — Wujek wodził za mamą oczyma, w których zobaczyłem lęk podszyty nadzieją.

I nie zawiódł się. Niezależnie od tego, co tak naprawdę mama czuła w głębi duszy, odparła:

— Tak, to normalne w wieku dorastania. Sama też pewnie bym poczekała, żeby nie wzbudzać fałszywego alarmu.

* * *

Kiedy wyszliśmy we czwórkę z letniej kuchni, skierowaliśmy się w stronę domu. Wujek powiedział, że wypali jeszcze jednego, i został na dworze. Trochę mu zazdrościłem; też wolałbym jeszcze pobyć na zewnątrz i popatrzeć na sypiący coraz gęściej śnieg. Nie chciałem znów wchodzić do środka i po raz kolejny wdychać duszny zapach świec, kwiatów i ludzi, ale wiedziałem, że muszę zmierzyć się ze swoją słabością. Przecież jeszcze rano byłem gotów przemierzyć drogę z Ustrzyk na piechotę, a teraz byłem o krok. „Musisz być jak prawdziwy facet” — zabrzmiało gdzieś z tyłu głowy, więc posłusznie wszedłem najpierw do sieni, a później zacząłem przemierzać korytarz. Teraz stały w nim tylko dwie osoby.

Mama otworzyła drzwi do sypialni wujostwa z zamiarem podjęcia skazanej z góry na niepowodzenie próby podniesienia na duchu cioci Grażyny, a ojciec położył dłoń na moim ramieniu.

— Pójść tam z tobą, Wieńczyk? — zapytał.

— Nie, tato. Chyba sam dam radę. Skinął głową, a ja niepewnym krokiem wszedłem do pokoju gościnnego.

Było mniej osób niż przedtem. Zajętych było może dziesięć krzeseł. Omiotłem wzrokiem siedzących na nich ludzi. Kilka starszych kobiet, dwie koleżanki Niki, jeszcze z podstawówki, Iwona, u której moja siostra cioteczna była tuż przed śmiercią, i jeden nieznajomy mężczyzna mniej więcej koło pięćdziesiątki. Odmawiali różaniec jak mantrę, a ja poczułem dobrze znaną mi duszność. Te kwiaty śmierdziały okropnie. „A może to już Ona? — przebiegło mi przez myśl. — Nie, chyba za wcześnie…”. Za to żywych czułem na pewno. No i te świece, które dopełniały całości.

Drgnąłem, gdy zegar zaczął bić dziesiątą. Spojrzałem w jego kierunku, lekko zaskoczony, ponieważ gdy zmarł dziadek, mama zatrzymała wszystkie, które były w domu. Widocznie o tym nie pomyśleli, a może w domu cioci nie było takiego zwyczaju? Natomiast zasłony w oknach były zaciągnięte tak, jak należy; wcześniej zwróciłem uwagę, że lustro w przedpokoju zgodnie z tradycją także zasłonięto. Dziwne, o czym się myśli w niecodziennych sytuacjach.

Nika leżała pośrodku pokoju. Była ubrana w beżową sukienkę i błyszczące czarne buty. Jej szczupła sylwetka była taka jak zwykle i, na szczęście, nie było widać żadnych obrażeń po tym, jak przejechało po niej koło ważącego kilka ton ziła. W dłoniach miała różaniec, taki sam, jaki trzymał w zeszłym roku dziadek. Przez chwilę zastanawiałem się, czy to może być ten sam, ale zaraz zrugałem sam siebie za własną głupotę. „Przecież tamten dziadek ciągle ma w rękach” — pomyślałem. Jasnobrązowe włosy Niki splecione były w warkocz i spoczywały luźno na jej prawym barku.

Wyglądała ślicznie. Miałem wrażenie, że lekko się uśmiecha (być może to przez niedomknięte wargi, pomiędzy którymi widziałem zęby). Miała zaróżowione policzki (pewnie ktoś zrobił jej makijaż), a w uszach swoje ulubione srebrne kolczyki. Jedyne, co trochę przerażało w wyglądzie Niki, to lekko uchylone powieki, pod którymi było widać nieznacznie błyszczące białka, więc postanowiłem, że nie będę więcej patrzył na jej oczy.

Po raz drugi tego wieczoru ukląkłem w tym samym miejscu i tym razem nie miałem problemu z tym, żeby przypomnieć sobie jakąś modlitwę. Przywitałem się z Niką. Ale uwierała mnie obawa, że gorszy problem może być z pożegnaniem.

* * *

Odmówiłem pacierz i usiadłem na najbliższym wolnym krześle. Czułem na sobie zaciekawione spojrzenia kilku par oczu, ale po chwili przestałem zwracać uwagę na to, co dzieje się wokół.

Najważniejsza była Nika.

Zanim jeszcze uświadomiłem sobie, że patrzę na nią po raz ostatni w życiu, przyszła mi do głowy absurdalna myśl: „Będzie jej zimno w tej cienkiej sukience”. A potem już byliśmy tylko we dwoje. Wspomnienia znów wróciły. Patrzyłem na jej delikatne blade dłonie, które ściśnięte w pięści potrafiły dać w żartach niezłego kuksańca, spojrzałem na szczupłe nogi, które zawsze biegały szybciej od moich, a potem znów na ręce — nad prawym nadgarstkiem wciąż widać było małą bliznę, powstałą, gdy we dwójkę uciekaliśmy dwa lata temu jesienią z położonego nieopodal sadu sąsiada, gonieni przez spuszczonego z uwięzi psa; Nika zahaczyła wtedy o wystający ze sztachety zardzewiały gwóźdź. Nie wiem, dlaczego akurat ta drobna blizna, ten ledwie widoczny ślad na skórze tak bardzo mnie poruszył. Może dlatego, że sam pomagałem go odkazić i opatrzyć, a może po prostu pozwolił mi zrozumieć, co tak naprawdę się stało, pojąć, że niedługo już tej blizny nie będzie. Tak samo jak Niki i wspólnie spędzanego z nią czasu.

Czułem, że łzy znów cisną mi się do oczu i pewnie bym się rozpłakał, gdyby nie śmiech, który usłyszałem z kąta pokoju. Dwie baby rajdały w najlepsze, zupełnie nie zwracając uwagi na to, gdzie i po co się znajdują. Miałem ochotę wstać i wydrapać im oczy, ale ktoś obok mnie zaczął znów odmawiać różaniec, więc przekupy się uspokoiły, a ja wróciłem do swoich myśli, zagłębiając się w nie z łatwością dzięki „mantrowemu” rytmowi tej monotonnej modlitwy.

* * *

Zatraciłem się we wspomnieniach oraz pełnych żalu do Boga i całego świata rozmyślaniach tak bardzo, że nie słyszałem, jak zegar wybił wpół do jedenastej; dopiero o jedenastej rozejrzałem się po pokoju. Zostałem w nim już tylko ja, Iwona, dwie kobiety i nieznajomy mężczyzna. W progu stała mama, która załzawionymi oczyma przypatrywała mi się z niepokojem. Kiedy nasze spojrzenia się spotkały, podeszła i usiadła obok.

— Wszystko w porządku, synku? — zapytała.

— Nie, mamo, nic nie jest w porządku. Dlaczego ona musiała umrzeć?

Nie usłyszałem odpowiedzi. Mama po prostu zrobiła to, co w tamtym momencie było najlepsze, czyli objęła mnie ramieniem i mocno przytuliła.

Do moich jedenastych urodzin została już niecała godzina, a ja, nie wiedzieć czemu, pomyślałem wtedy o schowanych w szafie rodziców nartach. „Oddałbym je. Oddałbym narty i wszystkie prezenty, które dostałem. I te, które kiedyś dostanę. Oddałbym, gdyby tylko Nika mogła ożyć”. Ale ona leżała nieruchoma, coraz bardziej obca i coraz bardziej martwa, a tykający głośno zegar nie odmierzał już nawet sekundy jej czasu.

* * *

Minęło kolejne pół godziny. Mama zapytała, czy nie jestem głodny. Gdy odparłem, że nie, poszła zobaczyć, co z ciocią. Wtedy w pokoju zostałem już tylko ja, ciało Niki i trzy kobiety.

Gdzieś tak dwadzieścia minut przed północą z zewnątrz dobiegły podniesione głosy, a potem jakiś mężczyzna krzyknął głośno. Nie zrozumiałem co, ale zaraz potem drzwi do domu otwarły się z hukiem i ten ktoś powtórzył już z korytarza:

— U Janickich się pali! Stodoła w ogniu, pomóżcie! Zaraz ogień może przenieść się na dom…

Usłyszałem stukot butów, trzy żałobniczki natychmiast się poderwały i wybiegły z pokoju. Wstałem, chcąc pójść w ich ślady, ale potem znów usiadłem na krześle, przekonany, że tutaj mama i ojciec łatwiej mnie znajdą.

W Żernicy nie było wodociągu; wodę czerpano głównie z tradycyjnych studni, w kilku domach były też studnie głębinowe, ale na pewno nie u Janickich. Na szybką reakcję straży pożarnej nie bardzo można było liczyć — ochotnicza placówka w Lutowiskach do pożarów przyjeżdżała przeważnie już po zawodowcach z Ustrzyk, więc przynajmniej przez pół godziny trzeba było sobie radzić własnymi siłami. Najprościej było wykorzystywać w takich awaryjnych sytuacjach wodę ze strumienia, ale do tego potrzeba było wielu rąk. Dla mieszkańców Żernicy było to jasne jak słońce i, zdając sobie sprawę z powagi sytuacji, każdy w przypadku pożaru rzucał wszystko, chwytał wiadro i natychmiast biegł na pomoc. Tak było i tym razem.

Po trwającym kilkadziesiąt sekund rozgardiaszu w korytarzu, dom opanowała cisza, zakłócana jeszcze przez oddalające się i cichnące głosy. Pewnie było tak, że każde z moich rodziców uznało, iż to drugie się mną zajmie i w efekcie zostałem w domu sam. Dom Janickich oddalony był od zagrody wujka o jakieś pół kilometra, więc nie mogłem słyszeć hałasów towarzyszących gaszeniu pożaru. Ucichły głosy za oknami.

Zostałem w domu sam.

Prawie sam.

Nie wiedziałem do końca, czy ciało Niki powinienem traktować jako osobę i raczej się nad tym nie zastanawiałem. Ważniejsze było, że nie zostało samo. „Może tak miało być? — pomyślałem. — Teraz będę się mógł z nią naprawdę pożegnać”.

Przysunąłem sobie krzesło bliżej trumny i dotknąłem najpierw ręki (gdy to zrobiłem, drewniany różaniec cicho zagrzechotał), a później blizny ponad nadgarstkiem. Wziąłem Nikę za dłoń i zdziwiłem się, bo spodziewałem się, że będzie chłodniejsza. Spojrzałem na twarz. Zdawało się, że Nika z lekkim uśmiechem przygląda mi się oczyma bez źrenic. Odpowiedziałem, również się uśmiechając. Trwaliśmy tak przez jakiś czas.

Nagle zegar zaczął bić północ. Rozpoczynały się moje urodziny i nastawała godzina duchów. Ale ja się nie bałem, bo przecież ona była ze mną.

* * *

Kręciło mi się w głowie. Trochę z emocji, trochę przez słodki i mdlący zapach kwiatów i świec. Myśli mi się plątały, sam już nie wiedziałem, czy w trumnie leży moja bliska kuzynka, czy tylko nic niewarte, choć znajome ciało.

Nika w ostatnim czasie bardzo urosła, mierzyła ponad metr siedemdziesiąt. Ja proces dojrzewania ciągle jeszcze miałem przed sobą. Kiedy niedawno się spotkaliśmy, stanęliśmy przed (zasłoniętym teraz) lustrem w korytarzu. Objęła mnie ramieniem i przyciągnęła do siebie; okazało się, że jest o ponad głowę wyższa. „Będę do ciebie mówił «ciociu »” — powiedziałem wtedy. Długo się z tego śmiała, a potem potargała mi włosy. Po raz ostatni.

Gdy teraz, będąc tylko z nią w jej domu, trzymałem ją za rękę, zapragnąłem raz jeszcze się do niej przytulić. Też po raz ostatni. I zrozumiałem, że mogę to zrobić. Puściłem jej dłoń, wstałem i sprawdziłem, czy trumna jest stabilnie ustawiona. Okazało się, że tak, więc przysunąłem krzesło jeszcze bliżej, ukląkłem na nim, a później zdjąłem buty i ostrożnie położyłem się obok Niki, wzdłuż jej prawego ramienia, delikatnie ją obejmując.

Trumna była szeroka (pewnie przygotowywana dla dorosłego), a moja siostra szczupła, zresztą ja również nie należałem do grubasów, więc zmieściłem się bez najmniejszego problemu. Splecione w warkocz włosy łaskotały mnie w policzek, czułem zapach mydła, którym umyto Nikę przed przebraniem jej w pogrzebową sukienkę. Przymknąłem powieki i pomyślałem, że nie mogę tak długo zostać, bo co byłoby, gdyby ktoś mnie tak zastał.

Usłyszałem znajome ciche grzechotanie. To drewniane paciorki różańca znów się poruszyły. Tyle że tym razem nie ja to sprawiłem…

Otworzyłem oczy i zobaczyłem, jak lewa ręka Niki powoli zbliża się do mojej twarzy. Zaraz potem pogładziła mnie delikatnie po policzku i włosach. Serce zabiło mi mocniej, bo wszystko wskazywało na to, że moje wcześniejsze marzenia się spełniły. Uśmiechając się z nadzieją, spojrzałem na twarz siostry. Żaden mięsień na niej ani drgnął, ale jednak coś się zmieniło. Pod powiekami nie było już widać białek, a wpatrujące się we mnie czarne źrenice.

Zdążyłem jeszcze pomyśleć: „Przecież one powinny być niebieskie”, a później spłynęła na mnie ciemność.

4.

Przeprowadzona w tysiąc dziewięćset pięćdziesiątym pierwszym roku Akcja H-T (nazwana tak od pierwszych liter powiatów hrubieszowskiego i tomaszowskiego) objęła ponad czternaście tysięcy Polaków, z czego prawie cztery tysiące osób przewieziono w rejon Ustrzyk Dolnych. Za niemal pięćset kilometrów kwadratowych żyznych ziem, położonych na wschód od Sołokiji, Polska otrzymała podobny obszar, tylko że w trudnych do gospodarowania górskich warunkach. Przesiedlani mieszkańcy przewożeni byli w bydlęcych wagonach, na których oznaczano miejsce przeznaczenia, a za własne gospodarstwa otrzymywali często pozostawione w opłakanym stanie, zaniedbane siedliska poprzednich właścicieli.

W Nowej Żernicy moi dziadkowie wraz z dziećmi musieli zacząć wszystko od początku. We wsi znajdowała się mała cerkiewka, przekształcona w latach pięćdziesiątych w kościół, w którym raz w tygodniu odprawiał msze ksiądz przyjeżdżający z Lutowisk. Niepozorną świątynię okalał cmentarz, jednoczący po wsze czasy dotychczasowych mieszkańców i zmarłych już w nowym miejscu zamieszkania przesiedleńców.

O tej niewielkiej nekropolii krążyły w okolicach legendy, które po raz pierwszy usłyszałem w szkole od kolegów z Lutowisk. Nie wiem, ile w nich było prawdy, ale na kilkuletnim chłopcu, jakim wówczas byłem, zrobiły one tak duże wrażenie, że od tamtej pory zawsze dbałem od to, by po zapadnięciu zmroku nie przechodzić samotnie obok cmentarnego ogrodzenia.

Mówiono, że w powiecie ustrzyckim znajduje się kilka miejsc pochówku, w których każdy ze zmarłych przed złożeniem do grobu przebijany jest metalowym zębem od brony. Co więcej — jakkolwiek niewiarygodnie by to nie brzmiało — praktykom tym nie był przeciwny ksiądz odprawiający msze w naszym kościółku. Szeptano między sobą, że jeśli zaniechano by takiego rytuału, to po kilku dniach można by nieboszczyka spotkać spacerującego w okolicy domu, w którym mieszkał.

Nawet jako kilkuletni chłopiec nie wierzyłem w takie rzeczy i parę razy nawet widziałem, jak trumna składana jest w grobie i przysypywana zwałami ziemi. Tak więc trudno byłoby przypuszczać, że ktoś będzie sobie zadawał trud ponownego jej wydobycia na powierzchnię w celu okaleczenia zwłok. I miałem rację. Chociaż nie do końca.

Jak zdradził mi po paru głębszych ojciec, gdy miałem już dwadzieścia kilka lat, ostatnią osobą, którą pochowano z wbitym w klatkę piersiową szpikulcem, była moja zmarła tragicznie czwartego czerwca tysiąc dziewięćset siedemdziesiątego drugiego roku babcia. Niedługo potem nastał nowy ksiądz, który zakazał podobnych pogańskich praktyk. Po otrzymaniu tej nieprawdopodobnej informacji od ojca, zacząłem zgłębiać temat. W końcu lat dziewięćdziesiątych, w wakacje przed piątym rokiem studiów, zjeździłem kawał drogi w poszukiwaniu wyjaśnienia tej zagadki. Nie wykluczam, że sprawa nie zaabsorbowałaby mnie aż tak bardzo, gdybym nie pamiętał tego, co wydarzyło się w moje jedenaste urodziny.

* * *

W powiecie ustrzyckim nie było już właściwie osób, które pamiętałyby te okolice sprzed Akcji H-T, ponieważ większość wysiedlono na terytorium Związku Radzieckiego, ale niedaleko Soliny znalazłem taką kobietę. Uchodziła w swojej wiosce za guślarkę i chętnie podzieliła się ze mną swoją wiedzą. Twierdziła, że osoby pochodzące ze związku kazirodczego nie mogą zaznać spokoju po śmierci.

— Tak, tak, synku… — mówiła, kiwając siwą głową i trzymając w sękatych dłoniach akacjową laskę. — Jedna krew burzy się w żyłach po śmierci, nie chce wystygnąć i trzeba wtedy wstawać z grobu, trzeba szukać innej, która da ukojenie. Chodzą wtedy i szukają. Gdy cię taki znajdzie, zaspokoi swój głód, ale ty wkrótce umrzesz. Najpierw osłabniesz, a za tydzień, może dwa, będzie po tobie. A po swojej śmierci będziesz taki sam, jak ten, który cię dopadł. Uważaj, synku, bo to nie są żarty. Stara jestem i nie jednego już takiego widziałam, nie dwóch. Jak kiedyś zaczniesz nagle słabnąć i na karku znajdziesz dwa ślady, jakby kto cię ugryzł, to proś Boga o wybaczenie grzechów, a ludzi o to, żeby przebili po śmierci twoje serce, bo inaczej spokoju nie zaznasz i dalej tę zarazę po świecie będziesz roznosił. Będziesz chodził i szukał drugiej krwi, co ją ci zmora z żył zabrała. Będziesz szukał, dopóki nie znajdziesz, pamiętaj.

Siedzieliśmy przed jej drewnianą chałupiną, był upalny letni dzień, ale po moich plecach przebiegł chłód. Pomyślałem, że może czasem lepiej jest nie wiedzieć zbyt wiele, ale mimo tego, trochę wbrew sobie, zapytałem:

— Ale nie pamiętałbym, że spotkałem taką zmorę? Przecież gdyby mnie coś takiego ukąsiło, to…?

— Oczy mają czarne jak noc, zatracisz się w nich — przerwała mi. — Zęby ostre jak nóż, nawet nie poczujesz, a ślinę gęstą i lepką, taką, która daje ukojenie bólu i pamięć zabiera. Mała rana na karku ci zostanie, a jak przypadkiem jej nie znajdziesz, to nic nie będziesz wiedział, niczego nie będziesz pamiętał. Dobrze ci radzę, synku, posłuchaj starej kobiety — sprawdzaj co rano skórę na karku i unikaj samotnych wędrówek po północy.

Gdy to usłyszałem, chłód przemienił się w przenikliwe zimno. Temperatura powietrza sięgała wtedy prawie trzy dziestu pięciu stopni, a ja zacząłem drżeć, jak gdyby ktoś nagle odwrócił termometr do góry nogami i sprawił, że plus zmienił się w minus.

Zacząłem żałować, że udało mi się dotrzeć do tej kobiety.

* * *

Waldek Brzeski był ode mnie starszy o dwa lata. Taki dziwny chłopak, trochę zamknięty w sobie, jakby żyjący w swoim świecie. Kiedy jeszcze mieszkałem w Żernicy, był moim bliskim sąsiadem (nasze domy dzieliło jakieś sto metrów), ale ja zawsze wolałem się bawić z innymi kolegami.

Mieszkał z mamą i swoim wujkiem, którzy wraz z rodzicami również zostali przesiedleni na te tereny w pięćdziesiątym pierwszym. Z tego, co mówiła mi mama, dziadkowie Waldka zmarli w sześćdziesiątym szóstym, jedno po drugim, tak więc rodzeństwo musiało zacząć radzić sobie samo, ponieważ jednak Brzeski zaczął coraz częściej zaglądać do kieliszka, to całe gospodarstwo było na głowie jego siostry. Zaczęły się awantury, krzyki na pół wioski, wizyty milicji. Ponoć Brzeski potrafił porządnie stłuc siostrę, ale ta nigdy nie zdecydowała się go oskarżyć. Pewnie miała nadzieję, że jeszcze się zmieni.

Kiedy w siedemdziesiątym pierwszym na świecie pojawił się Waldek, na jakiś czas u sąsiadów zapanowała zgoda. Ludzie gadali po kątach, że skąd dziecko, skoro do jego matki nie zachodził żaden kawaler, plotkowali, że mały wygląda jak skóra zdjęta z wujka, ale w końcu każdy zajął się własnymi sprawami, a gadanie ucichło.

Na początku lat osiemdziesiątych Brzeski znowu zaczął tankować, podobno o wiele bardziej niż kiedyś. Co zarobił, to przepił, a karczemnym awanturom nie było końca. Tuż przed naszą przeprowadzką do Ustrzyk właściwie codziennie z sąsiedniego domu dochodziły wrzaski, a Waldek ze trzy razy pojawił się w szkole posiniaczony. Nika opowiadała później, że po naszej wyprowadzce było jeszcze gorzej, co trudno było mi sobie wyobrazić. Waldek mógł czekać na to, aż jego wujek się zapije, albo wziąć sprawy w swoje ręce. Ostatecznie wybrał to drugie rozwiązanie i znaleziono go powieszonego w pobliskim lesie dziesiątego listopada tysiąc dziewięćset osiemdziesiątego czwartego roku, czyli mniej więcej na tydzień przed śmiercią Niki. Pochowano go razem z dziadkami, w grobie położonym na skraju cmentarza, niedaleko stromej skarpy, poniżej której płynie strumień.

Dwa dni potem nad Żernicą przeszła potężna nawałnica. Przez dwie doby lało jak z cebra, a spokojna zazwyczaj rzeka nagle zamieniła się w rwący górski potok, zabierający wszystko, co spotkał na swojej drodze. Między innymi podmył skarpę, za którą położony był cmentarz, w wyniku czego kilka grobów osunęło się do strumienia. Jednym z nich był ten, w którym złożono ciało Waldka.

Gdy woda opadła, wiele osób zaangażowało się w poszukiwania, ale z tego, co było w mogile Brzeskich, znaleziono tylko roztrzaskaną o drzewo trumnę. Było jasne, że woda porwała ciało i, o ile ktoś nie natknie się na nie w dole rzeki, Waldek stanie się pokarmem dla dzikiej zwierzyny.

Tak się jednak nie stało.

* * *

Pożar stodoły Janickich okazał się nie tak groźny, jak początkowo sądzono, i wspólnymi siłami mieszkańców Żernicy udało się go ugasić jeszcze przed przyjazdem straży pożarnej. Jego powodem było najprawdopodobniej zwarcie instalacji elektrycznej, a płomienie objęły złączenie dwóch ścian (na szczęście tych, pod którymi składowano niewielką ilość słomy). Siano, złożone trochę dalej, ledwie zaczynało się palić, więc po ugaszeniu zaczęto je przerzucać, żeby sprawdzić, czy w środku nie ma żaru. Okazało się, że nie było, natomiast znaleziono tam leżące sobie spokojnie zwłoki Waldka Brzeskiego w zabłoconym jeszcze od nadrzecznego błota garniturze.

Gdy mój ojciec z wujkiem Marianem to zobaczyli, wystarczyła jedna wymiana spojrzeń, po której natychmiast rzucili się do biegu. Wujek wpadł do pokoju dokładnie w chwili, gdy Nika pochylała się nad moim karkiem.

* * *

Ocknąłem się w letniej kuchni parę minut po pierwszej. Na początku wydawało mi się, że czarne oczy mojej siostry ciągle się we mnie wpatrują, ale było to tylko złudzenie. Jak się dowiedziałem po pogrzebie od jednego z kolegów z wioski, Nika dopiero wybudzała się z letargu, dzięki czemu była dość słaba, więc dwóch mężczyzn bez trudu ją obezwładniło. Następnie ciało związano i wyniesiono na zewnątrz, gdzie za zgodą cioci i wujka ojciec najpierw wbił ząb od brony w lewą pierś, a potem, dla pewności, odrąbał jeszcze głowę siekierą. Kiedy zwłoki znalazły się z powrotem w trumnie, głowę złożono pomiędzy kolanami Niki, a wieko natychmiast zamknięto i nie otwarto go już nigdy więcej.

Nie mogłem uwierzyć, że mój ojciec mógł zrobić coś takiego i chyba nigdy mu tego nie wybaczyłem. Najpierw przez długi czas się do niego nie odzywałem, a później zacząłem nazywać go ojcem, zamiast — tak jak do moich jedenastych urodzin — tatą.

Narty, które miałem dostać na urodziny, dostałem na Mikołaja. Ale nigdy nie byłem na wyciągu na Kamiennej Laworcie. Wolałem udawać przed samym sobą, że ciągle czekam na Nikę.

5.

Ojciec zmarł w dwa tysiące pierwszym roku. Jak wspominałem już wcześniej, spotkałem się ze starą guślarką, więc zdążyłem go jeszcze przeprosić za moje zachowanie sprzed lat (ale powiedzieć do niego „tato” już nie potrafiłem).

Został pochowany na cmentarzu w Nowej Żernicy.

* * *

Po wydarzeniach z końcówki roku tysiąc dziewięćset osiemdziesiątego czwartego więź pomiędzy rodzicami a wujostwem jakby się rozluźniła. Nie wiem, może nie potrafili się pogodzić z tym, że ja ciągle żyję, podczas gdy ich córka od dawna już leży w grobie.

Po pogrzebie Niki byłem w Żernicy jeszcze najwyżej pięć razy (nie licząc obecności na pogrzebie wujka). Potem już nie chciałem, bo wszystko za bardzo mi ją przypominało, a tam, na wsi, tęskniłem za siostrą najbardziej.

* * *

Wujek Marian w dwa tysiące ósmym roku miał ciężki wylew, po którym nie odzyskał już pełnej sprawności. Grono nieboszczyków pochowanych na żernickim cmentarzu zasilił trzy lata później, czyli mniej więcej dwa tygodnie temu.

Mama była już wtedy od dawna na emeryturze, więc mogła przez kilka dni pomieszkać z ciocią. Wróciła wczoraj. Wygląda bardzo słabo, jakby nagle przybyło jej lat. Jest apatyczna, ciągle patrzy w okno. Może tęskni za wujkiem? A może jest tego jakaś inna przyczyna?

Po drugim pogrzebie Waldka, któremu tym razem wbito w pierś metalowy ząb i odcięto głowę, i po pogrzebie Niki przez jakiś czas z każdym nieboszczykiem czyniono podobnie. Później już tylko poprzestawano na przebiciu ciała, a po jakimś czasie i tego zaniechano.

Mamy przecież dwudziesty pierwszy wiek.

Ale mama jest taka blada…

Chyba trzeba będzie najbliższej nocy sprawdzić, czy nie pojawiły się u niej jakieś niepokojące ślady na tylnej części szyi.

Niby wujka nie miał kto nawiedzić przed śmiercią i sprzedać mu bakcyla, ale cóż… babcia miała starszego brata, który mieszkał z nią i z dziadkiem od ich ślubu aż do momentu przesiedlenia. Brat babci zdecydował się zostać w Związku Radzieckim. Zawsze mnie to dziwiło. Ale z drugiej strony, jeśli miał z babcią jakąś mroczną tajemnicę dotyczącą wujka Mariana, to może faktycznie taka rozłąka była dla wszystkich najlepszym rozwiązaniem.

Jeśli miał…

Brat babci zmarł w siedemdziesiątym pierwszym, więc niewykluczone, że ostatnią myślą, jaka przebiegła przez jej siwą głowę, gdy leciała ze schodów razem z garnkiem rosołu, było to, że oto właśnie zabiera swoją tajemnicę do grobu. Wkrótce okaże się, czy miała rację.

Stefan Darda

Rowerzysta

Opowiadanie pochodzi z antologii Opowiem ci mroczną historię wydanej nakłdem Videograf SA

1.

Funkcjonariusz lokalnej drogówki, w stopniu aspiranta, podczas odbierania wstępnych zeznań dotyczących zdarzenia prawie giął się w pół.

Ofiarę wypadku kilka minut wcześniej zabrała karetka.

— Czyli, panie sędzio, czyli zobaczył pan w lusterku, że ten chłopak się przewraca? — zapytał policjant.

Czekał na odpowiedź z długopisem i notatnikiem w ręku, zwarty i gotów zapisać każde słowo. Nie pytał byle kogo, i dobrze o tym wiedział.

Sędzia Jacek Horodecki pomimo młodego wieku był już wiceprezesem sądu rejonowego i miał przed sobą naprawdę interesujące perspektywy. Mówiono, że już wkrótce może objąć podobne stanowisko w sądzie okręgowym. Jeśli ktoś zechciałby zasięgnąć w tej sprawie opinii aspiranta Kosiby (który właśnie obficie pocił się pod białą czapką), to funkcjonariusz poparłby tę kandydaturę obiema rękoma. Z sądem nie ma żartów, a teraz jeszcze to zdarzenie, które w przyszłości może wpłynąć na przebieg służby. Niech no tylko popełni jakiś błąd, a sędzia Horodecki już go sobie zapamięta. Kosiba pluł sobie w brodę, że nie zgodził się na zmianę w grafiku służby, o którą prosił Jańczak. Teraz to on musiałby się martwić.

— Tak jak wspomniałem już wcześniej… — zaczął Horodecki nosowym, nonszalanckim tonem, starając się lekko zabarwić swoją wypowiedź angielskim akcentem; widział, jak robi tak jeden z ministrów i bardzo mu się to spodobało.

— …po prostu go minąłem i chwilę potem zobaczyłem w lusterku, jak traci równowagę i wpada do rowu. Zatrzymałem auto i cofnąłem, żeby sprawdzić, czy nic mu nie jest. Leżał nieprzytomny, krew wyciekała spod kasku, więc wezwałem pomoc.

Stali na utwardzonej tłuczniem drodze prowadzącej do osiedla zadbanych domków jednorodzinnych. Sędzia Horodecki niedbale opierał się o swoje wciąż jeszcze nowe audi A6. Kosiba pomyślał, że na taki samochód on musiałby pewnie pracować z pięć lat. Oczywiście przy założeniu, że nie wydałby w tym czasie ani grosza na jedzenie, czynsz czy ubrania dla dzieci. Przełknął ślinę, ponieważ nie wiedział, dokąd może go zaprowadzić następne pytanie.

— Rozumiem, że nie próbował pan mu udzielać pomocy?

— Robił wszystko, żeby w jego głosie nie zabrzmiała nawet nuta napastliwości lub sugestii, że sędzia postąpił niewłaściwie.

— Rozważałem to, ale miał głowę wykręconą pod nienaturalnym kątem, sam pan zresztą widział… Obawiałem się, że może uszkodził kręgosłup na odcinku szyjnym i uznałem, że swoją pomocą… — Wykonał palcami w powietrzu znak cudzysłowu. — …bardziej mu mogę zaszkodzić niż pomóc.

Nagle zaczął przyglądać się policjantowi z uwagą, jakby starając się wyczytać coś z wyrazu jego twarzy.

— Sądzi pan, że postąpiłem niewłaściwie?

„Sądzę, że prawdopodobnie tak” — miał ochotę odpowiedzieć Kosiba, ale zamiast tego wzruszył ramionami i odparł:

— Sądzę, że prawdopodobnie zrobił pan dobrze, panie sędzio. Z kręgosłupem to nigdy nic nie wiadomo. — Trochę się siebie brzydził, bo na pierwszy rzut oka było widać, że skręcenie głowy wcale nie było aż tak bardzo nienaturalne (patrol przybył na miejsce jakieś dwie minuty przed karetką i funkcjonariusze natychmiast rozpoczęli resuscytację).

— Gdy pan do niego podszedł, to normalnie oddychał, tak?

— Tak. Na pewno.

Policjant nie powiedział już nic na temat tego, że — o ile taka była prawda — potem przestał, bo być może zadławił się własnym językiem. Gdyby Horodecki ułożył poszkodowanego w pozycji bocznej ustalonej, to pewnie by do tego nie doszło.

— Gdyby pan, panie sędzio… sobie jeszcze coś przypomniał,

to…

— Cóż jeszcze mógłbym sobie przypomnieć? — odpowiedział tamten, już lekko zniecierpliwionym głosem. — Chłopak jechał na rowerze, zachwiał się i po prostu uderzył w jakiś kamień, a ja akurat byłem świadkiem tego, że się przewrócił. I dobrze, że akurat przejeżdżałem, bo mógłby tak leżeć o wiele dłużej. Cóż mógłbym sobie jeszcze przypomnieć?

— No, w sumie, chyba ma pan rację. Dziękuję. — Aspirant Kosiba odruchowo zasalutował, jakby miał do czynienia z przełożonym. — Będziemy się pewnie jeszcze kontaktować z prośbą o złożenie zeznań do protokołu.

Sędzia skinął głową, po czym bez słowa wsiadł do swojego czarnego audi i odjechał w kierunku osiedla, nieoficjalnie nazywanego w mieście Wipówką.

* * *

Otworzył bramę pilotem i wjechał na podjazd przed domem, a potem spojrzał w stronę zadbanego trawnika. Zobaczył, że Paulina grabi opadłe liście ozdobnego klonu, który sadzili wspólnie jeszcze przed zakończeniem budowy. Obok niej kręciła się Julka, która jak tylko zobaczyła wjeżdżające auto, natychmiast rzuciła się z piskiem w jego stronę. Ledwie zdążył wysiąść, a już trzymał ją w ramionach — śmiejącą się i całą w skowronkach.

— Tata! Tata ijechał! — krzyczała na całe gardło.

Podniósł ją do góry i zakręcił się wokół własnej osi, tak jak lubiła najbardziej. Jego dwuipółletnia córeczka była w siódmym niebie. Ciągle trzymając ją na rękach, ruszył w stronę Pauliny, która obserwowała ich z uśmiechem.

Był niespotykanie ciepły początek października. Na otwartych przestrzeniach snuły się dymy z ognisk, słońce dawało przyjemne ciepło, momentami zbliżone do tego odczuwalnego latem. Po niebie od czasu do czasu szybowały klucze odlatujących na zimę ptaków. Taką właśnie pogodę Jacek Horodecki lubił najbardziej i cieszył się, że towarzyszy ona zarówno jego coraz mocniejszej pozycji w pracy, a także lepszym dniom w domu, z Pauliną i Julką. Zdawał sobie sprawę, że poświęcał im zbyt mało czasu, ale robił wszystko, by to zmienić. Jak na przykład tego dnia, bo wrócił do domu już przed czwartą.

Pocałował żonę w usta. Długo i bardzo niegrzecznie.

— Jest coś dobrego na obiad? — zapytał.

— Jest i na obiad, i na baaardzo późną kolację — odparła, uśmiechając się znacząco. — Bardzo się cieszymy, że tak wcześnie wróciłeś. Piękna pogoda, prawda? Może zjemy dziś na zewnątrz?

— Świetny pomysł — powiedział z niekłamanym entuzjazmem. — A pogoda… faktycznie niesamowita. Nie pamiętam chyba tak ciepłego października.

Przez chwilę, tylko przez jeden moment, jego pogodny spokój zakłóciła myśl o tamtym rannym chłopaku. Przyszło mu do głowy, że zanim upadł, też pewnie cieszył się tak pomyślną aurą. Teraz będzie pewnie do wiosny dochodził do siebie. „Może powinienem zacząć go ratować? No ale skoro nawet ten gliniarz powiedział, że dobrze zrobiłem, to czym tu się przejmować? Dobrze, że w ogóle byłem w pobliżu”.

* * *

Obiad zjedli w dobrym nastroju, popołudnie również spędzili za dworze.

Julka trochę bawiła się w piaskownicy, trochę siedziała na kolanach Jacka, oczywiście nie mogła zostawić też w spokoju mamy, która wróciła do grabienia liści. Horodecki popijał piwo i przyglądał się im z uśmiechem, dziwiąc się, że jeszcze trzy lata temu obawiał się, czy podoła roli męża i ojca. Teraz, gdyby tylko mógł cofnąć czas, postąpiłby dokładnie tak samo i wskoczył do tej samej, łagodnie niosącej go w stronę starości rzeki. Może tylko trochę szybciej poprosiłby Paulinę o rękę.

Jego żona pracowała w domu, chociaż pewnie bardziej po to, żeby czymś się zająć niż z konieczności. Była tłumaczem języka francuskiego, więc w małym mieście nie było dla niej zbyt wielu zleceń. Czasem dzięki Internetowi trafiało się jakieś tłumaczenie, miała też dwie uczennice, którym dwa razy w tygodniu udzielała prywatnych lekcji. Najważniejsze było jednak to, że więcej czasu mogła spędzać z Julką, bo to przecież dla takiego dzieciaka bardzo ważne. Bez wątpienia po małej było widać, że rozwija się doskonale. Była bystra, pełna życia. No i bez pamięci zadurzona we własnym ojcu. Zresztą z wzajemnością.

Miała ciemnobrązowe włosy i oczy jak węgielki. Gdy się uśmiechała, na jej policzkach tworzyły się urocze dołeczki, co rozczulało Jacka prawie do łez. „Jak Julka dorośnie, jej absztyfikant będzie musiał stoczyć ze mną wielką batalię” — mówił czasem do żony. Niby w żartach, ale czy na pewno? Tego akurat nie był pewien na sto procent.

Zastanawiał się, czy przynieść z lodówki jeszcze jedno piwo, ale spojrzał na swój coraz większy brzuch i zrezygnował, stwierdzając — jak prawie po każdym obfitym posiłku — że musi przejść na dietę. W wieku trzydziestu dziewięciu lat miał około piętnastu kilogramów nadwagi, a to nie wróżyło dobrze na przyszłość.

„Może by tak rower…? — pomyślał i natychmiast spochmurniał. — Ciekawe, co z tym młodym…”.

* * *

Nie spełniła się zapowiedź Pauliny odnośnie do „baaardzo późnej kolacji”. W lokalnych wiadomościach o osiemnastej trzydzieści podano informację, że ciężko ranny w wypadku uczeń miejscowego liceum walczy w szpitalu o życie. Nadano krótką rozmowę z lekarzem, który określał stan Leszka, spowodowany przez ciężki uraz mózgu, jako bardzo poważny i bezpośrednio zagrażający życiu.

— Pacjent jest w śpiączce i oddycha za pomocą respiratora. Będziemy na bieżąco informować o postępach w leczeniu — zakończył lekarz.

Później pokazano zdjęcie młodego człowieka, w którym Horodecki rozpoznał często mijanego tu, w okolicy, rowerzystę (od niedawna jeździł w kasku, a wcześniej za każdym razem z gołą głową i rozczochranymi blond włosami).

Z telewizora patrzył niebieskimi oczyma pogodny, prostolinijny chłopak, przed którym jeszcze było całe życie. Na koniec materiału pokazano krótki wywiad z grupką przyjaciół Leszka, czuwającą przy wejściu do szpitala.

Okazało się, że jest on jednym z najlepszych uczniów w województwie, laureatem wielu olimpiad, w tym zdobywcą pierwszego miejsca w centralnej olimpiadzie fizycznej.

— On po prostu nie może umrzeć — mówiła zapłakana dziewczyna, podpisana w materiale jako „Julia, koleżanka Leszka”. Chciała jeszcze coś dodać, ale wyrywający się z krtani szloch jej na to nie pozwolił.

— Boże, jakie to straszne — odezwała się Paulina, siedząca obok na sofie. — Popatrz, takie nieszczęście. Aż strach pomyśleć, co teraz czują jego rodzice.

Pobyli jeszcze trochę razem, a potem Jacek poszedł do gabinetu i spędził tam pozostałą część wieczora, tłumacząc się bólem głowy. Po jedenastej Paulina przyszła zapytać, czy położy się razem z nią, ale wykręcił się i poszedł do łóżka dopiero wtedy, gdy był pewien, że żona już zasnęła.

Od jej wyjścia z gabinetu aż do zaśnięcia, cały czas zastanawiał się, dlaczego nie wspomniał jej, że to właśnie on był pierwszym świadkiem zdarzenia, w którym ucierpiał ten licealista.

I nie potrafił znaleźć odpowiedzi.

2.

Jacek obudził się kompletnie niewyspany. Nocą dręczyły go koszmary, w których główną rolę odgrywał młody chłopak z blond czupryną i uśmiechniętą twarzą. Spod jego rowerowego kasku ciekła krew, zalewająca mu oczy, policzki i spływająca dalej w dół, aż na koszulkę z herbem Pierwszego Liceum Ogólnokształcącego. Kiedy zdejmował kask, pod roztrzaskaną czaszką widać było wyraźnie fragmenty mózgu, który zdawał się pulsować podobnie jak bijące serce.

Podczas śniadania Horodecki był milczący i jakby zupełnie nieobecny. Przełknął jedynie połowę tosta i chyba po raz pierwszy od kilku lat wypił niesłodzoną czarną kawę.

Paulina przyglądała mu się z niepokojem.

— Coś się stało, kochanie? — zapytała wreszcie. — Coś nie tak w pracy?

Pokręcił głową.

— Nie, po prostu źle spałem — odparł.

— Już wczoraj przecież byłeś jakiś nieswój…

— Mówiłem ci, że boli mnie głowa.

Nawet Julka wyczuwała, że coś jest nie tak, więc tylko wpatrywała się w swój talerz i nawet nie próbowała włączać się do rozmowy.

Przed wyjściem z domu Jacek sprawdził jeszcze lokalny serwis internetowy, ale wszystkie informacje na temat wypadku rowerzysty pochodziły z poprzedniego dnia.

* * *

Jadąc drogą, przy której doszło do wypadku, z daleka dostrzegł dwa policyjne radiowozy. Jeden drogówki i drugi, należący do sekcji obsługi zdarzeń drogowych. Przejazd był zablokowany. Zatrzymał auto i podszedł do policjanta w białej czapce, w którym rozpoznał sierżanta Jańczaka. Gdy ten zauważył Horodeckiego, skierował się w jego stronę.

— Dobrze, że pana widzę, panie sędzio.

Fakt, że nie rozpoczął rozmowy od zwyczajowego powitania, był niezwykle zaskakujący. Podobnie jak jego mina. Surowa i zacięta.

— Chciałbym przejechać, spieszę się do sądu na rozprawę — odezwał się Horodecki wyćwiczonym głosem, zarezerwowanym do tego rodzaju służbowych rozmów.

— Jak pan widzi, przejazd jest zablokowany, więc będzie pan musiał dostać się do miasta okrężną drogą.

Sędzia aż podniósł brwi ze zdziwienia, ale nie skomentował tego, co usłyszał, ani słowem.

— Musimy dokładnie obejrzeć teren, tutaj każdy kamień może mieć znaczenie — dodał sierżant. — Nawet nasze radiowozy stoją w pewnym oddaleniu, przykro mi.

— Rozumiem, jasna sprawa. A czy wiadomo coś na temat tego chłopaka? Pewnie pan wie, że jako pierwszy wezwałem pomoc… — Przerwał na chwilę i obrzucił policjanta znaczącym spojrzeniem. — To bardzo dziwne, że jadąc w kasku, doznał tak poważnych obrażeń, prawda?

Policjant najpierw sprawiał wrażenie, jakby chciał coś powiedzieć, ale po chwili wahania pokiwał tylko głową i stwierdził:

— Tak, to bardzo dziwne. Niczego pan sobie nie przypomniał w nocy, ponad to, co powiedział pan wczoraj aspirantowi Kosibie?

— Nie.

— I nie był pan tutaj później, to znaczy już po odjeździe ekipy?

— Pan chyba żartuje! Po co miałbym tutaj przyjeżdżać?! — Horodecki nie krył oburzenia, bo to pytanie odebrał jako jawną bezczelność.

— Proszę się nie denerwować, nie miałem nic złego na myśli.

Sędzia miał co do tego poważne wątpliwości, a ten bezczelny gnojek zaczynał go naprawdę wkurzać.

— Do widzenia, miłego dnia, panie sędzio — powiedział jeszcze Jańczak, po czym odwrócił się i wrócił na miejsce wypadku.

Horodecki stał jeszcze przez jakiś czas w miejscu, całkowicie zaskoczony tak ostentacyjną arogancją i brakiem szacunku. Wreszcie wrócił do swojego audi, wycofał dość gwałtownie, po czym ruszył naprzód, szybko przyspieszając i powodując, że tłuczeń z trzaskiem strzelał spod kół na wszystkie strony.

Kiedy spojrzał w lusterko, zobaczył, że sierżant Jańczak wskazuje samochód Horodeckiego koledze, a później kręci głową i (Jacek nie był tego do końca pewien, ale prawie) puka palcem w swoją lewą skroń.

* * *

Dotarł do sądu dziesięć minut po planowanej godzinie rozpoczęcia rozprawy, której miał przewodniczyć, ale niespecjalnie się tym przejmował. Przecież bez niego nie zaczną, a miał teraz ważniejszą kwestię do rozgryzienia. Usiadł za biurkiem w swoim gabinecie i, nie zdejmując nawet kurtki, wyjął z torby telefon komórkowy. Paweł Świeboda odebrał już po pierwszym sygnale.

— Witam, szanownego pana sędziego — odezwał się głos w słuchawce.

— Uszanowanie dla pana prokuratora.

Przyjaźnili się od lat i zawsze w podobny sposób rozpoczynali rozmowę.

— Co dobrego słychać, Jacek?

— No właśnie nie wiem, czy dobrego… Słuchaj, Paweł, nie wiem, czy słyszałeś o tej sprawie chłopaka, który miał wczoraj wypadek na rowerze.

— Poczekaj… Chyba coś wczoraj mówili w telewizji. To chodzi o tego z urazem głowy?

— Tak, właśnie o niego.

— Niewiele wiem. Ktoś inny to prowadzi. A czemu pytasz? W kilku emocjonalnych zdaniach Horodecki opisał całą sprawę i swoją w niej rolę. Pod koniec mówił, wyraźnie rozeźlony:

— No i, wiesz, nic się od tego całego Jańczaka nie dowiedziałem, ale traktował mnie co najmniej tak, jakbym to ja potrącił tego łebka. Zadzwoniłem, bo pomyślałem, że może coś będziesz wiedział odnośnie do tego, co oni tam tworzą w papierach. No ale skoro nie, to… — Sędzia teatralnie zawiesił głos.

— Nie no, stary, przecież zaraz się wszystkiego dowiem. — Świeboda zareagował zgodnie z oczekiwaniami Jacka.

— Daj mi jakąś godzinkę.

— Dzięki, Paweł. Teraz mam rozprawę, ale zadzwonię jeszcze raz, jak tylko skończę, dobra?

— Jasne. Mam nadzieję, że to jakieś nieporozumienie. Jesteś w weekend wolny?

Umówili się wstępnie na bilard u Świebody w sobotni wieczór.

* * *

Rozprawa trwała dłużej, niż się tego Horodecki spodziewał. Oskarżony o pobicie nie przyznał się do winy, o ugodzie nie mogło być mowy, a w dodatku nowa stenotypistka zachowywała się tak, jakby dopiero kilka dni temu po raz pierwszy widziała klawiaturę (no, może to trochę przesada, ale przynajmniej sędzia miał takie odczucia, pamiętając o ważnym telefonie, który ma do wykonania).

Kiedy wreszcie wrócił do siebie, na wyświetlaczu komórki zastał nieodebrane połączenie od prokuratora. Natychmiast wybrał numer.

— Cześć, widziałem, że dzwoniłeś — zaczął bez zbędnych wstępów.

— Tak. Słuchaj, Jacek, tam jest jakieś bagno z tym wypadkiem.

— To znaczy?

— Nie jest tak, jak sądziłeś, że on się uderzył w głowę, upadając.

— Jak to?

— Przewrócił się na prawy bok, a obrażenia ma z lewej strony głowy.

Horodecki przez chwilę milczał, bo teraz dopiero uświadomił sobie, że faktycznie, chłopak miał zakrwawione okolice lewego ucha i że faktycznie w lusterku widać było, jak leci na prawą stronę.

— Może jakoś przekręcił się, upadając…? — zaczął wreszcie niepewnie. — Leżał na plecach, gdy go zobaczyłem, więc…

— Jacek, to niemożliwe. On miał lekko pod górkę, nie mógł jechać zbyt szybko. Poza tym ochraniał go kask, a obrażenia są takie, jakby dostał w głowę z ogromną siłą. Dziś rano policja szukała tam przedmiotu, którym został uderzony.

— Przecież widziałem, że na drodze nie było nikogo!

— Wiem, ale to jest twoja wersja, a oni muszą wszystko dokładnie sprawdzić. Sam rozumiesz… I tak są obesrani, że za bardzo wczoraj się zasugerowali twoją wersją i nie przeszukali dokładnie terenu zaraz po zdarzeniu.

— Czekaj, czekaj, Paweł. Czy chcesz przez to powiedzieć, że ja… że mogę zostać oskarżo…?

— Nic nie chcę powiedzieć. Po prostu sprawdzają, to wszystko. Nie martw się, chłopie. Zachowujesz się tak, jakbyś wczoraj wszedł do branży. Muszą mieć podkładkę, i tyle. Przecież wiadomo, że go nie zabiłeś. — Świeboda starał się mówić swobodnie, żeby rozładować sytuację.

— To znaczy, że on nie żyje?

Prokurator przez moment zastanawiał się nad odpowiedzią. — Żyje, Jacek, jeszcze żyje, ale naprawdę porządnie dostał.

— Głos Pawła nagle spoważniał. — Żaden kask by tego nie zamortyzował, a uszkodzenia mózgu są tak znaczne, że lekarze nie dają mu więcej niż dziesięć procent szans. Chociaż nawet jakby z tego wyszedł, to raczej nigdy nie wróci do dawnej sprawności. Słuchaj, muszę kończyć…

— Dzięki, Paweł.

— Żaden problem. Ale, wiadomo, jakby co, to ja z tobą na ten temat nie…

— Przecież to oczywiste. Trzymaj się i do soboty.

* * *

Tego dnia robota już się go nie trzymała. Próbował ogarnąć jakieś papiery w sprawie o usiłowanie zabójstwa, ale zupełnie nie mógł skupić na tym myśli. Większość czasu spędził, wpatrując się w umiejscowione naprzeciw biurka obite brązową skórą drzwi.

Nie trzeba było Sherlocka Holmesa, żeby założyć najbardziej prawdopodobną wersję zdarzenia. Horodecki jechał dość szybko, mijając chłopaka, na nieubitej drodze kamienie strzelały spod kół na wszystkie strony i tak się nieszczęśliwie złożyło, że jeden z nich z potężną siłą trafił chłopaka w głowę.

„Przecież to przypadek — próbował wytłumaczyć samemu sobie. — Nieszczęśliwy zbieg okoliczności… To mogło się przydarzyć każdemu”.

Ale coś w głębi duszy od czasu do czasu szeptało inne słowa, słowa, które zaczynały go przerażać. Przecież nie jest normalne, jeśli w takiej sytuacji dorosły mężczyzna — chociażby nawet absolutnie wbrew sobie — próbuje naświetlić sprawę inaczej, twierdząc, że „ten gówniarz wcale nie musiał tamtędy jeździć i tak naprawdę, to sam jest sobie winien”.

* * *

Dopiero kiedy zatrzymał auto na podjeździe i wyłączył silnik, Horodecki uświadomił sobie, że wrócił z pracy tą samą drogą, jaką jechał rano. Czyli zupełnie nieświadomie nadłożył kilka kilometrów, omijając miejsce, w którym poprzedniego dnia doszło do wypadku. Siedział przez dłuższą chwilę w samochodzie, próbując przekonać sam siebie, że chodziło o to, iż policja mogła tam jeszcze być i blokować przejazd. Bezskutecznie.

„Dobrze wiesz, że na pewno już skończyli od rana” — pomyślał, a potem ciężko westchnął. Ta sprawa zaczynała go irytować i musiał jakoś się z tego otrząsnąć. „Ta sprawa mnie nie irytuje, tylko niepokoi” — przemknęło mu przez myśl w momencie, gdy zatrzaskiwał za sobą drzwi auta.

Usłyszał nad sobą żurawi klangor. Liczący około czterdziestu, może pięćdziesięciu ptaków klucz ciągnął na południe, uformowany w literę „V”, której jedno ramię było trochę dłuższe od drugiego. Jacek stał przy samochodzie i patrzył w górę aż do chwili, kiedy żurawie były już prawie niewidoczne.

Gdy wreszcie ruszył w stronę domu, spostrzegł, że Paulina stoi w drzwiach. Uśmiechnęła się niepewnie.

— Znów jesteś wcześniej…

— To źle? — Wszedł jej w słowo, przywołując na twarz wymuszony uśmiech.

— Nie, to bardzo dobrze. Patrzyłeś na odlatujące żurawie?

— Tak, a co?

— Nic. To do ciebie niepodobne.

— Może na starość robię się sentymentalny…? — Mijając żonę w drzwiach, pocałował ją zdawkowo w policzek.

Chwilę później przywitał się z Julką i wziął ją na kolana. Patrzyli razem na odtwarzaną z DVD bajkę, ale każde z nich myślało wtedy o czym innym.

* * *

Zaraz po obiedzie sprawdził najnowsze informacje w Internecie. Nie było żadnych nowych wieści o stanie chłopaka, było natomiast zdjęcie jego matki, zrobione w momencie, gdy wychodziła ze szpitala. Robiła wrażenie, jakby nie wiedziała, co się wokół niej dzieje. Patrzyła przed siebie zupełnie nieobecnym wzrokiem, oczy miała pełne bólu i zaczerwienione od łez. Była szczupłą, skromnie ubraną kobietą koło czterdziestki.

„Jest mniej więcej w moim wieku — pomyślał Horodecki. — W wieku moim i Pauliny…”.

I wtedy dopiero uświadomił sobie, jak bardzo ta obca osoba podobna jest do jego żony. Podobny kształt twarzy, włosy tego samego koloru, oprawa oczu i nos. Prawie jak siostry bliźniaczki. Tylko usta Paulina miała pełniejsze, chociaż… gdyby matka Leszka nie zaciskała swoich, starając się powstrzymać płacz, to być może też okazałyby się podobne.

Przez moment wyobraził sobie, co by było, gdyby na zdjęciu była Paulina, wychodząca ze szpitala po odwiedzinach u Julki, znajdującej się w podobnie beznadziejnym stanie jak ten kilkunastoletni chłopak. Najpierw uderzył go ból, a później złość na dziennikarza, który z cudzej tragedii starał się zrobić jak najbardziej nośny materiał.

„Nie zrobiłby, gdybym wczoraj zwolnił”.

Drzwi od pokoju uchyliły się i pojawiła się w nich głowa Pauliny.

— Wychodzę do Anki. Julka zasnęła u siebie, pośpi pewnie jeszcze z pół godziny, może godzinę. Ja będę gdzieś tak koło siódmej. Pa!

Zamiast odpowiedzieć, wstał i podszedł do żony, a później wziął w ramiona i powiedział, że bardzo ją kocha. Wyglądała na jeszcze bardziej zaniepokojoną niż wtedy, gdy wrócił z pracy. Jacek zapewnił ją, że nie ma się czym martwić, ale wcale nie był pewien, czy to zapewnienie odniosło pożądany skutek.

* * *

Po wyjściu Pauliny Jacek poszedł do pokoju Julki, żeby sprawdzić, czy drzwi są otwarte — tak na wszelki wypadek, chciał usłyszeć, gdyby mała się obudziła — a potem wrócił do komputera i raz jeszcze przyjrzał się zdjęciu matki Leszka.

Później sprawdził wiadomości z kraju i raz jeszcze wrócił do tamtej fotografii.

A potem jeszcze raz.

Nie mógł się od niej uwolnić. Cały czas widział w tej kobiecie Paulinę wychodzącą od Julki, dla której nie ma już ratunku.

* * *

Paulina wróciła tuż przed ósmą, gdy mała była już po kolacji.

— Przepraszam, że się spóźniłam, ale wiesz, jaka jest Anka. Jak się rozgada, to nie przerwiesz, a nie wypada tak wychodzić w pół zdania.

— Tak, wiem o tym doskonale — odparł Jacek z uśmiechem.

Faktycznie, trudno było o osobę bardziej gadatliwą, niż żona Pawła Świebody, więc bardziej współczuł Paulinie, niż zwracał uwagę na to, że przyszła trochę później. On nie wytrzymałby chyba z Anką godziny sam na sam, no ale skoro jego żona się z nią jakoś tam dogadywała, to bardzo dobrze. Świebodowie też mieszkali w „Wipówce”, we własnym domu, ale na drugim jej krańcu, i Jacek cieszył się, że Paulina ma kogoś, z kim może się spotkać. Tego dnia był z tego zadowolony jeszcze bardziej, ponieważ dzięki temu mógł spędzić sporo czasu sam na sam z córką. Wspólna zabawa ukoiła nieco jego nerwy. Śmiech Julki zawsze działał na jego duszę jak balsam.

* * *

Tego dnia mała zasnęła później niż zazwyczaj.

Jacek dzielnie jej towarzyszył, czytając po kolei kilka bajek, ale popołudniowa drzemka dawała o sobie znać. Było grubo po dziewiątej, kiedy wreszcie Julka zamknęła oczy i zaczęła miarowo oddychać. Horodecki z trudem powstrzymał się przed odgarnięciem kosmyka włosów z jej czoła, ale popatrzył jeszcze przez jakiś czas z czułością na córkę. Wreszcie najciszej jak potrafił opuścił pokój, jak zawsze zostawiając włączoną nocną lampkę.

Paulina akurat wkładała ciasto do piekarnika, gdy Jacek stanął obok, zerkając na nią ze zdziwieniem.

— Anka mi dzisiaj dała przepis — wyjaśniła. — Prosty jak budowa cepa, więc może jakimś cudem uda mi się nie zepsuć tego ciasta.

Faktycznie, o ile Paulina całkiem nieźle gotowała, to raczej nie miała smykałki do wypieków. Zazwyczaj na kilka prób jedna była w miarę udana.

Kiedy piekarnik został już nastawiony, oboje wzięli się za sprzątanie. Myśli Jacka uciekały co chwilę do zdarzenia z poprzedniego dnia, ale na tyle rzadko, że nie zdołało to popsuć pogodnego nastroju wieczornej krzątaniny.

— Co jest? — zapytał w pewnym momencie, widząc, że Paulina uśmiecha się sama do siebie.

Pokręciła głową z niedowierzaniem, a jej uśmiech stał się jeszcze szerszy.

— Z tej Anki to niezły numer. Wyobraź sobie, że zaczęła chodzić na jakieś zajęcia, które prowadzi spirytysta.

— Nie zamierzasz się chyba dołączyć? — Jacek znał Ankę na tyle, że taka informacja zupełnie go nie zdziwiła.

— No coś ty! W życiu, znasz mnie przecież. Ale ona wsiąkła chyba na amen. Była już kilka razy na tych zajęciach i ciągle o tym gada. Przez telefon też.

— Wywoływali już duchy?

Roześmiali się oboje.

— Nie i chyba nie będą. Raczej chodzi o inne formy nawiązywania łączności ze zmarłymi. — Paulina wciąż się uśmiechała kpiąco. — Nowy guru Anki twierdzi, że to osoby zmarłe mogą się z nami skontaktować, jeśli będą chciały.

Na przykład na ostatnich zajęciach przekonywał, że znany fakt, iż morderca zawsze ponownie pojawia się na miejscu zbrodni, jest tak naprawdę spowodowany przez ofiarę.

— Co to za bzdury? Ten facet bierze pieniądze za pieprzenie takich farmazonów?

— Coś tam chyba bierze, ale zdaje się, że niezbyt dużo. Słuchaj, to jeszcze nie wszystko. Ten gość jest naprawdę nieźle szurnięty, ale Anka nie daje sobie tego wytłumaczyć.

— Miejmy nadzieję, że opamięta się, zanim pewnego ranka Bogu ducha winny Paweł obudzi się w jednym łóżku z wariatką.

Paulina zachichotała, a potem zrobiła teatralnie poważną minę.

— Ofiara morderstwa raz może się pokazać swojemu zabójcy. Raz, rozumiesz? I to pod dowolną postacią, pod jaką tylko zechce.

— Pod postacią ulubionej rybki też?

— Też. Hu, hu! Bój się, kocie! — Paulina groźnie spojrzała na Jacka, równocześnie składając usta jak ryba i poruszając nimi komicznie.

Roześmiał się i pocałował je, zanim zdążyła się zorientować.

Tego wieczoru długo kochali się przed snem, a potem natychmiast zasnęli, wyczerpani i szczęśliwi.

3.

Jackowi wydawało się, że obudził go jakiś hałas. Przez moment leżał bez ruchu z otwartymi oczyma, patrząc na wyświetlacz elektronicznego budzika, który wskazywał dwie po trzeciej. Gdy od strony pokoju Julki dobiegł jakiś szmer, wiedział, że to nie był sen. Ostrożnie wysunął się z objęć Pauliny, założył bokserki i ruszył w stronę korytarza, by potem skierować się do przeszklonych mleczną szybą drzwi, przepuszczających słaby blask lampki nocnej.

Kilka godzin wcześniej śmiał się z tego, że zmarłych można spotkać w realnym świecie, ale teraz, gdy szedł korytarzem pogrążonego w ciszy domu, nie było mu wcale do śmiechu. Żywych nie musiał się obawiać dzięki nowoczesnemu alarmowi i firmie ochroniarskiej.

Wiele razy wstawał do Julki nocą, ale teraz czuł, że jest jakoś… inaczej. Miał wrażenie, że jest obserwowany przez kogoś niewidocznego, kogoś, kto czai się w ciemnościach, lecz równie dobrze może być po drugiej stronie mlecznej szyby, w pokoju małej, ale nie przeszkadza mu to w obserwacji.

Jacek był już prawie przy drzwiach pokoju córki i sięgnął w ich stronę dłonią, gdy wydało mu się, że na ścianie obok lewego ramienia mignął jakiś cień. Niewyraźny, zupełnie bezkształtny, prawie nierealny, a jednak to nie było przywidzenie. Coś na chwilę znalazło się pomiędzy lampką nocną a mleczną szybą. Pchnięte drzwi cicho zaskrzypiały. Od strony łóżka Julki dobiegł cichy szelest.

Horodecki wszedł do środka i odetchnął. Na podłodze, tuż przy kapciach dziewczynki, leżały dwie książeczki i jedna kolorowanka, której kartka jeszcze lekko się poruszała. Zdarzało się, że Julka budziła się w nocy i gdy nie mogła zasnąć, przeważnie przychodziła do łóżka rodziców. Niekiedy jednak przeglądała pozostawione na stoliku obok bajki i zeszyty. Jacek często znajdował je rankiem na kołdrze córki. Tym razem spadły na podłogę. Pierwsza książeczka zbudziła Horodeckiego, drugą usłyszał już po przebudzeniu, a kolorowanka zsunęła się z kołdry, gdy był przed drzwiami pokoju córki. I to pewnie od jej okładki odbiło się światło, sprawiając dziwne wrażenie cienia na drzwiach.

Julka spała spokojnie, oddychając cicho przez lekko uchylone usta. Niesforny kosmyk znów zsunął się na jej czoło i tym razem Jacek nie bał się go poprawić. Potem zebrał książki i kolorowankę, by ułożyć je na stoliku. Niepokój jednak nie minął, ponieważ Horodecki wciąż pamiętał wyłażące gdzieś z otchłani podświadomości obrazy, które rysowały się w jego wyobraźni tam, na korytarzu. Wydawało mu się, że patrzy na niego chłopak w rowerowym kasku.

„Czy to możliwe, że jestem jego mordercą, a on przyszedł, żeby mi się pokazać?” — myślał Jacek, wychodząc z pokoju. Po chwili zreflektował się, że przecież ten chłopak jeszcze żyje.

Zamykając za sobą drzwi, raz jeszcze spojrzał na córkę.

Kosmyk włosów znów zdążył zsunąć się na jej czoło.

* * *

Horodecki poszedł do kuchni, nalał do szklanki mleko i włożył ją do mikrofalówki. Gdy miał problemy ze snem, ciepłe mleko zazwyczaj pomagało, więc był pewien, że przyda się i tej nocy, choć obawiał się, że może nie przynieść oczekiwanego efektu.

Był zbyt roztrzęsiony.

Sprawa związana z młodym rowerzystą zaczynała go niebezpiecznie osaczać. Zdawał sobie sprawę, że być może, mijając tego chłopaka, nie zachował należytej ostrożności, ale przecież, na Boga, to jeszcze nie powód, żeby popadać w obłęd!

Czy popadał w obłęd? Gdy przypominał sobie wrażenie, które odczuwał, stojąc przed drzwiami, miał wrażenie, że jego stan jest naprawdę poważny. Kuchenka cicho brzęknęła, sygnalizując, że mleko ma już właściwą temperaturę. Jacek wyjął pełną szklankę, usiadł przy stole i upił dwa łyki. Właśnie wtedy wszystko do niego dotarło, ukazało się, jak krajobraz w bezksiężycową noc, rozświetlony nagle srebrzystym blaskiem błyskawicy.

„Ten gówniarz wcale nie musiał tamtędy jeździć i tak naprawdę to sam jest sobie winien” — przypomniał sobie słowa, które cisnęły mu się do głowy, jak niechciani goście w zabłoconych butach na świeżo kupiony luksusowy dywan.

Pamiętał go, teraz już pamiętał bardzo dobrze tego chłopaka. Nie zwracał na niego większej uwagi, ale zawsze gdy go mijał, dodawał trochę gazu. Tak dla zabawy, żeby przyszpanować mocnym silnikiem, a może żeby trochę przestraszyć łebka.

Jak zaczął jeździć tą trasą, chłopak miał sporą nadwagę i początkowo Horodecki się z niego trochę podśmiewał, ale po kilku miesiącach sylwetka tego młodego gnojka zaczęła się zmieniać. „Jak się nie ma co robić, to można bąki i na rowerze zbijać” — myślał Horodecki, pamiętając o tym, że praca sędziego nie sprzyja utrzymaniu jego prawidłowej wagi. Trochę zazdrościł Leszkowi (teraz, siedząc przy stole w kuchni, nad szklanką parującego mleka, Jacek już przecież znał imię chłopaka) samodyscypliny i uporu, na które sam nie potrafił się zdobyć, tłumacząc się przed samym sobą na wszystkie możliwe sposoby.

Ale nie zaprzątał sobie tym zbytnio głowy, bo miał inne, poważniejsze problemy. Zawsze jednak trochę dodawał gazu, a Leszek parę razy (teraz Horodyński pamiętał to bardzo dobrze) podnosił lewe ramię w taki sposób, jakby chciał zasłonić głowę. Później chłopak zaczął jeździć w kasku.

Jacek podniósł nieświadomie szklankę do ust i popijając z niej po raz kolejny dwa łyki, myślał: „Chłopak, Leszek, syn, zdolny uczeń — jak to wszystko do niego nie pasuje!

Przecież dla mnie to był tylko kawałek mięcha na dwóch kółkach, które tylko niepotrzebnie zajmują kawałek pasa ruchu. Nie, wcale nie chciałem mu zrobić krzywdy, ale nie dlatego, że był człowiekiem i obawiałem się o jego dobro, ale dokładnie na tej samej zasadzie, jak nie chce się zrobić krzywdy workowi wypełnionemu piachem. Gdzie ja, do kurwy nędzy, miałem rozum?! Co się ze mną wtedy działo?! Dlaczego musiało się wydarzyć coś takiego, żebym sobie uświadomił coś tak prostego, a jednocześnie coś, czego — jestem o tym święcie przekonany — nie uświadamiają sobie miliony kierowców na całym świecie? Boże, nie pozwól, żeby on umarł, pozwól mu z tego wyjść… Boże, jaki ja byłem głupi…”.

* * *

Parę minut przed siódmą Paulina zastała Jacka przy stole w kuchni. Siedział w samych bokserkach nad na wpół opróżnioną szklanką zimnego mleka. Dopiero gdy położyła mu rękę na ramieniu, ocknął się i rozejrzał wokół, jakby zupełnie nie był świadomy tego, gdzie jest i co się z nim dzieje.

— Przebudziłam się, spojrzałem na zegarek i myślałam, że już się zbierasz do pracy…

— Tak, właśnie, do pracy — odparł, jakby ciągle jeszcze trochę nieobecny. — Która jest?

— Zaraz będzie siódma.

— Aha. No to idę się zbierać. Już chyba dość późno, prawda?

— Tak, nawet bardzo.

Paulina usłyszała, jak Jacek wchodzi do łazienki i włącza radio. Zaczynała naprawdę martwić się o męża. Pomyślała, że jeszcze poczeka kilka dni, a później będzie musiała z nim poważnie porozmawiać.

Włączyła radio w kuchni, nastawione na tę samą częstotliwość, co to łazienkowe. W regionalnej stacji wypikała siódma. W pierwszej kolejności poinformowano, że dziś około trzeciej nad ranem zmarł ten młody zdolny chłopak, który doznał poprzedniego dnia urazu mózgu w wyniku wypadku na rowerze. Zdążyła tylko pomyśleć, że może to i dla niego lepiej, gdy usłyszała, jak drzwi od łazienki się otwierają. Jacek stanął na progu kuchni. Twarz miał w piance do golenia, a w prawej dłoni ściskał maszynkę. Dopiero teraz Paulina zauważyła, że piana na obu policzkach jej męża przecięta jest strużkami łez.

— Zabiłem go, Paulinko — wyszeptał, wpatrując się w nią przerażonym, niemal szalonym wzrokiem. — Boże, ja go naprawdę zabiłem…

* * *

Tego dnia sędzia Jacek Horodyński nie pojawił się w pracy. Zamiast tego stawił się w siedzibie komendy powiatowej policji w celu zmiany wcześniejszych zeznań.

Paulina prosiła go przed wyjazdem z domu, żeby się jeszcze zastanowił. Zadzwoniła nawet do Pawła Świebody z prośbą, żeby on spróbował przemówić jej mężowi do rozumu; zdawała sobie przecież sprawę, że jeśli Jacek zostanie oskarżony i skazany, to jego kariera runie w gruzach.

Świeboda zadzwonił do Horodeckiego na komórkę, ale spotkał się ze stanowczą negatywną odpowiedzią. Kiedy spróbował raz jeszcze wybrać numer, komórka Jacka była już wyłączona.

Przesłuchanie prowadził sierżant Jańczak, który dzień wcześniej potraktował sędziego dość chłodno. Tym razem, gdy tylko usłyszał pierwsze słowa zeznania, zachowywał się już o wiele bardziej taktownie. Zresztą nie tylko ze względu na treść tego, co sędzia miał do powiedzenia, ale też brał pod uwagę wygląd przesłuchiwanego, który sprawiał wrażenie, że od poprzedniego dnia postarzał się o jakieś dziesięć lat.

* * *

Po przesłuchaniu Horodecki zadzwonił do sądu i krótko streścił całą sprawę prezesowi, oznajmiając, że bierze teraz kilka dni wolnego, ale chyba niepotrzebnie, bo zapewne wkrótce i tak zostanie zawieszony. Rozmowa trwała najwyżej dwie minuty, bo Jacek jak najszybciej chciał znaleźć się w domu.

Wracał tędy, co zwykle (mimo że rano do centrum znów pojechał okrężną drogą). Dręczyło go ogromne poczucie winy, ale w pewien sposób czuł, że jest mu lżej na sumieniu. Nie martwił się o przyszłość. Na razie mieli jeszcze trochę odłożonych pieniędzy, a później przecież się coś wymyśli.

„Ciągle jesteśmy wszyscy — myślał. — A matka Leszka już nigdy nie będzie mogła tego powiedzieć…”.

Otworzył bramę pilotem i wjechał przez nią, kierując się w stronę miejsca, gdzie zawsze parkował auto. Julka stała na trawniku ze sznurkiem, na którego końcu jakieś półtora metra wyżej chwiał się niebieski balonik. Pomachała tacie z uśmiechem, a on też podniósł rękę i wtedy samochód najpierw w coś uderzył, a później prawe przednie koło najechało na jakąś przeszkodę. Jacek zatrzymał swoje audi i koło opadło niżej, znajdując się we właściwym położeniu.

„Zupełnie jakbym najechał na połówkę arbuza” — pomyślał i jak najszybciej wysiadł z auta, żeby zobaczyć, co się dokładnie stało.

Zderzak uderzył w trzykołowy rowerek Julki — to zobaczył od razu, gdy tylko wysiadł z auta. Już miał odwrócić się w stronę małej, żeby przypomnieć, że zawsze prosił, aby nie stawiała w tym miejscu rowerka, gdy usłyszał od strony prawego koła odgłosy jakiejś szamotaniny. Postąpił kilka kroków naprzód i zobaczył wierzgające agonalnie nóżki w białych rajstopkach (jedna z nich wciąż obuta była w czerwony pantofelek). Zdezorientowany obejrzał się za siebie, ale jego córki już nie było na trawniku. Krzyknął jej imię i rzucił się naprzód, a chwilę później zamarł, bo zobaczył, że w miejscu, gdzie powinna znajdować się głowa dziewczynki, stoi prawe przednie koło audi. Ruchy nóżek i rąk powoli już ustawały, a szara kostka brukowa koło szyi dziewczynki zaczęła zabarwiać się na czerwono.

Jacek zachwiał się i ukląkł obok ciała córki. Chciał je przytulić, lecz jego dłonie chwyciły tylko powietrze. Kątem oka zarejestrował jakiś ruch po lewej stronie. Niebieski balonik szybował w niebo, a zza auta wyjrzała przestraszona dziewczęca buzia. Horodecki raz jeszcze spojrzał na ciało obok jego samochodu, ale było ono już prawie niewidoczne. Obok opony leżał niewielki, obły kamień, na który przed chwilą najechało audi, a który odskoczył pod wpływem jego ciężaru. Balonik był coraz wyżej, a usta dziewczynki wygięły się w podkówkę, jakby za chwilę miała się rozpłakać. Ciągle myślała, że tata gniewa się za pozostawiony byle jak na

Dorota Dziedzic-Chojnacka

Teleturniej

Opowiadanie ukazało się w „Fahrenheicie” 07.07.2014

– Raz, dwa, trzyyy… idziecie! – Rozległo się po raz trzydziesty szósty.

Po drugiej stronie czarnej kurtyny, zakupionej w pobliskim supermarkecie za najmniejsze z możliwych pieniądze, znowu zawrzało. Tuż potem migotliwe światła reflektorów łaskotały po kolei nasze nogi, ręce, klatki piersiowe i na końcu twarze. Na wizji wyglądało to, jakby z ogromnej przestrzeni zatopionej w ciemności wyłaniały się nagle poszczególne części ciał naszych czterech jestestw, a potem – my w całej krasie. Prawda była znacznie bardziej trywialna – podduszeni wcześniej przebywaniem przez dobre pięć minut na ciasnym zapleczu, pozwalaliśmy naszym bezwładnym zwłokom dać się wypchnąć na scenę przez podmuch powietrza, ten sam, który jednocześnie w tym samym czasie na chwilę unosił kurtynę (specjalność programu). Otumanieni czadem, wymieszanym podobno w bezpiecznych proporcjach z CO2, w pląsach dochodziliśmy do klatki Superchampionów, przynależnej nam od trzydziestu pięciu programów. Wcześniej z ogromną przewagą pokonaliśmy małe płotki zasiadające w niej od jakichś tam głupich piętnastu odcinków. Bartex (imię Bartłomiej było za mało medialne) nazywał nas nawet czasem Megapieczarkami, bo podobno w jego rodzimych Czechach na te grzyby mówiono szampiony.

Nieważne zresztą, jak na siebie wołaliśmy. W krzyku, zwielokrotnionym przez dwieście głośników w hali, w tym wrzasku pięćdziesięciu zawodowych klakierów zatrudnionych za dziesięć dolarów dziennie, nie usłyszelibyśmy nic. Kącikami oczu, zerkającymi spod profesjonalnie wytuszowanych rzęs i połyskujących cieniami powiek, zauważyłam wówczas znajomo wyglądającą postać faceta w smętnych szarościach, przemykającego skrycie w kierunku ubikacji, ale postanowiłam to zlekceważyć. Nie miałam wtedy pojęcia, jak wielkie ta osoba będzie miała dla naszej drużyny znaczenie.

* * *

Szary facet był rzeczywiście ewenementem w studiu nagraniowym HIIIPER-TIWI. Tam wszyscy nie tyle chcieli, ile musieli się wyróżniać – bądź to krzykliwymi kolorami (jak na przykład wiszący dziś naprzeciwko mnie gość w zielonej koszuli w ogromne papugi), bądź to monolitem dostojnej czerni. Oczywiście ja poszłam trzecią drogą – fragmenty mojego czerwonego skórzanego garnituru widoczne były, jak zawsze, pod przezroczystym okolicznościowym kostiumem, innym na każdy odcinek teleturnieju. W drugim z nagrywanych dziś programów grałam osę i musiałam przyznać, że ten strój, przygotowany specjalnie dla mnie przez charakteryzatorkę HIIIPER-TIWI, był bardziej niż OK. Żółto-czarne pasy gustownie komponowały się ze smukłymi czułkami na mojej głowie, a rozmiar skrzydeł dopasowany był do rozpiętości ramion i wzrostu. Reszta drużyny, przebrana za inne robactwo, też prezentowała się nie najgorzej: Bartex był dziś pająkiem w stylu macho z południowej Polski (producent programu wolał ukryć czeskie pochodzenie uczestnika z uwagi na możliwości zamieszek), Syndor – ćwierćpasikonikiem i półintelektualistą, a Metaksa – grubym chrząszczem, przypominającym posturą drugoligowego wojownika sumo.

Do klatki Superchampionów przeniesiono nas tym razem na grubych żyłkach umocowanych w zagłowiach kostiumów. Wszystko poszłoby gładko, gdyby Syndor nie próbował się popisać przed fanami (był wtedy gejem – w zeszłym roku znowu stało się to modne) efektownym skokiem pasikonika do naszej budki. Podciął nogi sunącego przed nim Barteksa, po czym zaplątał się w żyłkach wychodzących z kostiumów ich obu i z przebrania Metaksy. Odwróciłam się wówczas na obcasie, by spojrzeć na ten mały powietrzny karambol, i wtedy zauważyłam tego dziwnego faceta w szarościach. Nie mógł być klakierem, gdyż nie wymykałby się ze studia podczas nagrania (listę obecności sprawdzano wyjątkowo dokładnie z zapisem na taśmach), a wszystkich członków ekipy po trzydziestu pięciu odcinkach zdążyliśmy już poznać. Szary kolor nierzucającego się w oczy stroju mógł sugerować kogoś naprawdę znaczącego.

Gość szybko zniknął za drzwiami toalety, a potem światła uderzyły mnie po źrenicach; na środek zaś sceny zaczął zjeżdżać po linie przebrany za anioła prowadzący ten program Max de Blanc.

* * *

Tak naprawdę nazywał się Maciek „Bielmo” Makśmiuk. Ksywę otrzymał podczas drugiej odsiadki w poprawczaku w Grudziądzu za kradzieże lusterek w beemkach, kiedy to jedna z zakochanych w nim koleżanek po fachu – i po tym samym ośrodku resocjalizacyjnym – rzekomo odkryła bielmo w jego lewym ślepiu. Ubodła tym do żywego miłość własną Makśmiuka, przekonanego dotychczas o swym pięknie absolutnym, a taka obelga nie mogła ujść ani płazem, ani żadnym innym kręgowcem. Nadmiernie spostrzegawcza dziewczyna zakończyła więc grudziądzką resocjalizację uboższa o dwa przednie zęby i bogatsza o wielkiej wagi doświadczenie życiowe, zgodnie z którym pewne prawdy należy zachować dla siebie.

Jeśli nawet coś z tym Maćkowym spojrzeniem było wówczas nie tak, w HIIIPER-TIWI nie miało to znaczenia, bo już dawno temu nauczono się retuszować komputerowo tę wadę i to tak skutecznie, że obecnie za cechę rozpoznawczą Maksa de Blanca uważano powszechnie jego przecudnej urody oczy. I nawet ja, mimo że sceptycznie podchodziłam do wszystkiego, co związane z telewizją, musiałam przyznać rację tym, którzy tak twierdzili. Oczy Maksa na wizji wydawały się ogromne; po zabiegach makijażystek zajmowały mu pół twarzy, ale widziałam je jeszcze przed tymi zabiegami i – uwierzcie mi – w naturze nie były o wiele mniejsze. Przyznaję, że głębię spojrzenia mógł wspomagać chemicznie tuż przed każdym występem – sama widziałam go połykającego dziwne fioletowe tabletki (tak, to TE FIOLETOWE TABLETKI o których myślicie) – ale któż ich nie brał w telewizji. Zresztą one tylko wzmagały to niesamowite wrażenie. Dragi muszą mieć mimo wszystko jakikolwiek podkład emocjonalny, by dać efekt spojrzenia, od którego wszystkim z osiemdziesięciu siedmiu procent widzów (bo taka była największa oglądalność odcinków, w których występowaliśmy) przechodziły ciarki od uszu po podeszwy. Nie wierzycie? Przekonajcie się sami.

Jako rasowy, choć niedoszły psycholog czułam się najbardziej uprawniona do snucia tez na temat istnienia w ślepiach Makśmiuka podstaw do takiego niedościgłego ideału spojrzenia. Mało oryginalnie, przyznaję, doszłam do wniosku, iż w tym przypadku ważna była jego przeszłość, niby pospolita: dorastanie na slumsowatych podwórkach Kępy Od Sasa Do Lasa, kolejne odsiadki za drobne kradzieże i bójki, jakieś popełnione za młodu dziecko, na które teraz pewnie płacił wysokie alimenty. Jednak Maciek jako jedyny spośród jego praskich kolegów umiał wykorzystać szansę daną mu przez naiwne społeczeństwo i kolejny głupawy program społeczny „Resocjalizacja poprzez media”.

Kiedy ruszyła ta inicjatywa, dwudziestoczteroletni zawodowy mechanik Maciek „Bielmo” Makśmiuk, odsiadujący wyrok tym razem już w normalnym więzieniu, od razu wyczuł szansę. Wyprosił u kierownictwa zakładu przepustkę, na której dał się schwytać jako prowodyr rytualnego zabójstwa trzech kogutów oraz zbiorowego gwałtu na czternastolatce, dokonanego na ołtarzu pomazanym krwią zwierząt. Temat był chwytliwy. Trąbiły o nim przez dwa tygodnie wszystkie dzienniki. Maciek bynajmniej nie działał rozmyślnie – nie był zbyt głupi, raczej zwyczajnie nie przywykł jeszcze wówczas do używania zwojów pod czaszką. Umiał za to podświadomie sterować emocjami innych, ujawniając coraz to nowsze okoliczności popełnienia tego, pożal się Boże, przestępstwa. Po pierwszej fali ogólnego wzburzenia Makśmiuk ujawnił, iż zgwałcona dziewczyna miała nie czternaście, a siedemnaście lat, trzy skrobanki na koncie oraz dwa promile alkoholu we krwi tamtego wieczora. Wszystkie te liczebniki zrobiły odpowiednie wrażenie na opinii publicznej, ale to był dopiero początek. Okazało się, że ofiara dwa dni przed tragicznym zdarzeniem deklarowała się jako dziewczyna kolegi Maćka, współuczestnika gwałtu. Kolejne rewelacje przyszły potem: koguty zostały rzeczywiście zamordowane, ale przez miejscowego rzeźnika, który zeznał także, iż sprzedał młodzieńcom litr kaczej krwi „luzem, na czerninę”. Badania laboratoryjne potwierdziły prawdziwość jego zeznań.

Makśmiukowi trafił się wtedy wyjątkowo niezły obrońca z urzędu – a w zasadzie jego substytut, bo jedynie aplikant adwokacki, który wyczuł medialność sprawy i chciał się wykazać. Zasugerował klientowi przybranie artystycznego pseudonimu, skontaktował się, celem zasięgnięcia informacji, z lokalną kolonią bezdomnych ćpunów-grafficiarzy, i podrzucił prasie określenie „performance”, uporczywie nazywając tak ów rytualny gwałt. Maciek „Bielmo” Makśmiuk, a od tamtej chwili Max de Blanc, powoli zaczynał się wcielać w rolę gwiazdy. Szerokim gestem wręczył nawet swojemu papudze pięćdziesiąt zeta na przekupienie domniemanej ofiary jego seksualnych ekscesów. Pieniądze oczywiście zostały spożytkowane w bardziej racjonalny sposób; trzeba przyznać, że przyszły sługa palestry był niezłym psychologiem i wiedział, iż wystarczy dziewczynę trochę postraszyć, aby wycofała wniosek. Prokuraturze nie pozostawało nic innego, jak umorzyć postępowanie.

Po powrocie do pokoju z drucianą firanką Maciek vel Max był już „gościem na topie”. Program „Resocjalizacja poprzez media” adresowano do jemu właśnie podobnych. Więzienie dostało jakiś grant akcesyjny (wtedy jeszcze istniała Unia Europejska), z którego musiało się rozliczyć, istniały zatem szanse na to, by po opłaceniu zwykłych haraczy dla dyrekcji stworzyć cykliczny program dla więźniów. „Zza krat, zza marzeń” zaczęło swą emisję co prawda w telewizji regionalnej, ale szybko zwrócono uwagę na medialne talenty Maksa. Już przy pierwszym kontakcie z kamerą realizator zauważył bowiem to niecodzienne spojrzenie nowego prezentera, którym ów dotychczas jedynie mroził przeciwników w bójkach albo dla odmiany rozgrzewał kobiety w łóżku. (Co ja zresztą piszę!? Poziom patosu poprzedniego zdania przewyższył tysiąckrotnie jakość nudnawego życia tego żulika). W każdym razie postanowiono zmienić obiekt ataku tęczówki Makśmiuka: z ludzi będących w jego bezpośrednim zasięgu na abonentów siedzących po drugiej stronie telewizyjnego odbiornika. Program przeniesiono do pasma ogólnokrajowego, gdzie otrzymał lepszy czas antenowy. (Wtedy Maćko po raz pierwszy sypnął wyrafinowanym dowcipem, przygotowanym mu przez jego nowego, całkiem łebskiego asystenta, komentując jak najbardziej á propos, iż w słowie „antenowy” jest wewnętrzna sprzeczność, bo i „ante”, czyli stary, i „nowy”). Wybrany po raz dziesiąty na kolejną kadencję prezes nie szukał akurat poparcia społecznego, ale dla odmiany postanowił po roku emisji „Zza krat, zza marzeń” okazać ludzką twarz wzorowo zresocjalizowanego więźnia. Nakazał swoim prawnikom wystarać się o przedterminowe zwolnienie dla Makśmiuka. Należycie posmarowany sąd penitencjarny przyklepał wszystko, co mu podsunęły prawnicze przedłużacze prezesa.

De Blanc wyszedł z więzienia w dobrej chwili, bo akurat w prasie dogorywał temat misji, którą winna realizować telewizja, w związku z czym prezes, uwolniony od ideologicznego ciężaru, mógł zaproponować pupilowi stworzenie całkowicie nowego show – teleturnieju, będącego esencją czystej rozrywki, w którym nie istnieją w zasadzie żadne reguły z wyjątkiem jednej: uzyskanie i utrzymanie największej oglądalności. No, oprócz tego obowiązywał oczywiście zakaz krytykowania prezesa telewizji.

* * *

Teoretycznie teleturniej miał nawet swój regulamin. Jak przez dwudziestowieczną, rasowo wyspiarską mgłę pamiętam, że dostaliśmy ten papier tuż przed pierwszym nagraniem, aczkolwiek z naszej trójki w całości przeczytał go jedynie Syndor, było nie było syn notariusza, w dodatku podobno w zamierzchłej przeszłości sam zamierzający zostać prawnikiem. Jednak to nie nasz czaruś odkrył najważniejsze postanowienie regulaminu. Biedak zagłębił się w lekturze szczegółowych postanowień, wszczął bezowocne dyskusje z pozostałymi chłopcami, gdy tymczasem ja, na maksa już znudzona, przypadkowo odczytałam ostatni akapit tuż nad miejscem na podpis uczestnika programu. Po dobrych paru tygodniach ostrego imprezowania nadpalone styki w środku czaszki znowu mi się połączyły, co okazało się całkiem przyjemnym uczuciem.

– Ha! – westchnęłam głośno. – Koledzy z czatu mieli rację. Słynna klauzula wizyjności znajduje się na samym końcu regulaminu.

Cała trójca w jednej chwili pochyliła się nad moją kartką, jakby żaden z nich nie miał identycznej przed sobą. Nie rozumieli jeszcze do końca, o co chodzi.

Pierwszy zorientował się Metaksa, który z założenia miał być naszym umysłem ścisłym.

– Świnie – wymamrotał, spluwając na posadzkę hallu w studiu nagrań.

Synd, z założenia czołowy humanista drużyny, był drugi w refleksie. Postanowił wykorzystać przewagę:

– Widzicie, mówiłem, że ona się może przydać – powiedział do kumpli.

Puściłam to mimo uszu.

Bart, jako rasowy karateka, z cudzego założenia potrafił się jedynie wydostać. I to w dodatku tylko z tego opasującego mu ciało w najczystszy z fizycznych sposób. Razem wytłumaczyliśmy mu zatem, o co chodzi.

* * *

W teleturnieju walczyły zawsze dwie czteroosobowe drużyny. Jedna z nich, Superchampioni, zwycięzcy poprzedniego programu, mierzyła się w każdym odcinku z nowym teamem, który usiłował ich zdetronizować. Dopóki Superchampioni zwyciężali, dopóty klatka była ich. Oraz dodatkowe wygrane z każdego odcinka.

Teleturniej składał się z paru części. Z ilu dokładnie, zależało od czasu trwania każdego z pojedynków. W czasie programu odbywały się potyczki zarówno siłowe, jak i umysłowe, z wyraźną przewagą tych pierwszych. Starano się przeplatać obie konkurencje, ale bez nadmiernej pieczołowitości.

W obydwu typach walk braliśmy udział i pojedynczo, i jako drużyna, jednak po dwudziestym trzecim odcinku, kiedy to zdemolowaliśmy podczas zbiorowej bijatyki całe studio HIIIPER-TIWI, producenci wyraźnie zaczęli ograniczać nasze grupowe wyczyny. Godzili się na nie tylko wtedy, gdy widzieli, że nasi przeciwnicy są bardzo słabi w starciach bezpośrednich i poddadzą się nam bez wyrządzania większych szkód w wystroju.

Za każdą z potyczek dostawało się określone punkty, zamieniane potem na pieniądze. Dodatkowo drużyna wygrywająca konkurencję siłową otrzymywała zestaw pytań teoretycznych i mogła na nie obstawiać zarobioną dotychczas kasę, a przez to ją pomnażać, o ile oczywiście dobrze odpowiadała. Wygrywali ci, którzy pod koniec programu zgromadzili na koncie więcej punktopieniędzy.

Zasady teoretycznie były dosyć proste. Problem polegał na tym, iż ostatni, nomen omen dwudziesty drugi, paragraf regulaminu przekreślał je wszystkie. Była to klauzula wizyjności, stanowiąca, iż dozwolone jest wszystko, nawet to, co sprzeczne z wymienionymi regułami, o ile nie zaprotestują producenci teleturnieju. A oni nigdy się nie sprzeciwiali, dopóki widzieli szansę na większą oglądalność programu.

* * *

Nie trzeba dodawać, że Max de Blanc skorzystał wtedy bez wahania z propozycji poprowadzenia takiego całkowicie nowego teleturnieju. Gdy oczekiwana wysoka oglądalność budowała się jednak bardzo powoli, Makśmiuk po raz pierwszy poczuł na własnej skórze, jak trudno w mediach przebić się na pierwszy plan. Wyznaczony czas nadawania programu uchodził za taki sobie, kanał, mimo że ogólnopolski, to jednak był najgorszy z możliwych, a publiczność – już znudzona formułą tych wszystkich show z elementami wiedzy. Widmo zdjęcia własnego autorskiego spektaklu z anteny stawało się coraz bardziej realne.

I wtedy pomógł Maksowi przypadek. Jedna z uczestniczek po przegranej rzuciła się na niego, uderzyła pięścią w lewy policzek, usiadła na nim okrakiem i powalonego na ziemię zaczęła dusić. „Bielmo” był tak zaskoczony, że w ogóle nie zareagował, choć taka sytuacja nie stanowiła dla niego zupełnej nowości. Na pomoc pośpieszyło mu pół ekipy, dziewczynę z rozmazanym makijażem odsunięto po piętnastu sekundach od (prawie skazanego onegdaj) gwałciciela, ale całe to zajście zdążyły już zarejestrować kamery. Nagrały również wcześniejszą „kurwę” rzuconą przez Maksa pod adresem dziewczyny tuż przed samym zajściem, ale o tym fakcie wszyscy w studio dyskretnie milczeli.

Na szybkiej naradzie padła myśl, aby wykorzystać ten materiał do spotów reklamowych, oczywiście bez kilku początkowych klatek. „Nasz teleturniej wywołuje takie emocje” – grzmiał donośny głos de Blanka na tle migawek z zajścia. Po udzieleniu przez Maksa dodatkowo kilku okolicznościowych wywiadów, zgłosił się do dyrektora programowego tego kanału młody dokumentalista. Chciał zrobić materiał o Maksie, udało mu się nawet nagrać jego spotkanie w areszcie z dziewczyną (na dzień przed jej wypuszczeniem). Maciek niby jej przebaczył, parę razy nawet pogłaskał po głowie, kupił paczkę chipsów i czekoladki. Tego chłopaka niedługo potem wywalili jednak z pracy, gdy wyszło na jaw, że miał ambicję zrobienia czegoś o ogólniejszym z założenia charakterze przekazu, a nawet – ba! – o wartościach. W przechwyconym od byłego już pracownika materiale znajdowała się także krótka wzmianka o przestępczej przeszłości Maksa.

Nie wszystko jednak poszło do śmieci. W najlepszym czasie antenowym puszczono prawie niezmontowaną wizytę eks-bandziora w więzieniu. Wyglądało to trochę jak skrzyżowanie popularnych niegdyś programów „Bardzo, ale to bardzo przebacz mi” z „Celą w celi”. „Max robi się na papieża” – żartowano w kuluarach, zdaniem dyrektora programowego, mało śmiesznie.

Popularność teleturnieju nie tyle wzrosła, co wręcz poszybowała, osiągając wyniki dotąd niespotykane dla tego typu rozrywki. Producent umiejętnie potrafił podtrzymać tę passę, organizując okolicznościowe edycje programu. Podczas jednej z nich, nadawanej w Barbórkę, przebrani za górników transwestyci (nikt inny z ilorazem powyżej dziewięćdziesięciu nie chciał grać tej grupy zawodowej) pokonali w imponującym stylu grupę kolejarzy skupioną przy klubie AA w Otwocku. Podczas Dnia Matki gromada samotnych rodzicielek, przywiezionych wprost z jednego z ośrodków Monaru (wygrana poszła wtedy na konto tej organizacji), spuściła lanie drużynie dzieciaków bogatych biznesmenów spod Grudziądza. Manto miało także (a może przede wszystkim) wymiar dosłowny, fizyczne upokarzanie rywala było bowiem w tym teleturnieju częstsze niż w antycznym „Jerry Springer Show”, a smarkacze bali się przeraźliwie swoich przeciwniczek, bo ktoś z widowni puścił plotkę, że wszystkie występujące tu samotne matki są nosicielkami wirusa HIV.

Publiczność oszalała na punkcie programu. Rekordy popularności biły szczególnie te odcinki, w których drużyna striptizerek rozprawiła się po kolei z całym składem Rady Języka Polskiego albo zawodowy morderca oberwał lewym prostym od byłego ministranta. Teleturniej, jak każdy program cykliczny, miał swoje gorsze i lepsze okresy, ale powoli stawał się standardem, legendą telewizyjną. A wiadomo, że legenda ma to do siebie, iż najlepiej się prezentuje wtedy, gdy jest martwa.

* * *

Dostaliśmy się do programu, gdy już minęła nie tylko pierwsza, ale i dziesiąta fala jego popularności i z przykrością obserwowaliśmy, jak cała pracująca tam ekipa powoli zaczyna się rozglądać się za nową robotą. Nieskromnie mogę powiedzieć, że dzięki nam teleturniej zyskał drugą młodość, a specjaliści od reklam w HIIIPER-TIWI znaleźli co najmniej trzy nowe grupy docelowe dla produktów lokowanych w programie. Już po pierwszym miesiącu emisji zostaliśmy obwołani przez internautów najlepszą drużyną wszech czasów. Po kolejnym wynegocjowaliśmy odrębne honorarium za każdy występ, niezależne od wygranych w każdym odcinku. Zarabiane przez nas pieniądze (które dzieliliśmy równo na naszą czwórkę) były oczywiście nadal kilkudziesięciokrotnie mniejsze od wynagrodzenia Maksa de Blanca, ale z drugiej strony kilkusetkrotnie przewyższały dniówkę klakierów występujących w programie.

Po raz drugi muszę wyznać nieskromnie, że byliśmy naprawdę stworzeni do tego teleturnieju. Bartex był formalnie przywódcą grupy i to on reprezentował drużynę w większości konfliktów pomiędzy nami a producentem. Miał najkrótszą z nas wszystkich pamięć i przez to – co najbardziej cenione w telewizji – najmniej wyrafinowane poczucie humoru. Potrafił szczerze śmiać się z każdego żartu opowiedzianego przez Maksa de Blanca. Zawsze podziwiałam w Bartku jego umiejętność łagodzenia wszelkich sporów; wzruszałam się jak dziecko, gdy w najbardziej ostrych momentach rozkładał bezradnie ręce, że niby nie rozumie, co się do niego mówi. Gdy rok później usłyszałam jednego z komentatorów sportowych opisującego reakcję pewnego tenisisty na decyzję sędziego jako „udającego Bar…, eee… Czecha, e… Greka”, wiedziałam, skąd wziął to skojarzenie. Ponadto Bart świetnie znał karate oraz paru – korzystnie dla nas – słabo widzących ludzi z HIIIPER-TIWI. Ich ślepota stała się nam szczególnie potrzebna wtedy, gdy przymknęli oko na nieco niezgodny z regulaminem fakt, iż każdy z chłopców brał wcześniej udział w ponad pół tuzinie innych teleturniejów (w tej sytuacji klauzula wizyjności zadziałała akurat na naszą korzyść).

Najlepszym kumplem Bartka był Syndor, którego Max de Blanc nieustannie tytułował „najpiękniejszym członkiem grupy” lub – bardzie poetycko – „różą bez kolców w tym bukiecie polnych kwiatów”. To zdanie zawierało w zasadzie podstawę bytu Syndka w naszej grupie. Był po prostu prześliczny, przyznawałam to z bólem serca, gdyż to mnie jako kobiecie należał się teoretycznie tego typu panegiryk.

Synd miał wtedy kogoś, nie kobietę, broń Boże; jak już wspomniałam, zasadniczo pociągali go faceci, i dlatego był poza moim zakresem zainteresowań. No dobrze, przyznaję, wcześniej z nim sypiałam, jak z każdym zresztą, ale to raczej z przekory. Wiedziałam, że podoba się innym ciziom, a mnie w miarę akceptuje (pod warunkiem że nie widzi mojego biustu). Wiadomość o moim romansie z Syndkiem, teraz znowu odkopana, okazała się również atrakcyjna dla HIIIPER-TIWI, skupiała bowiem uwagę na nas – uczestnikach teleturnieju tej stacji. A w końcu dla programu to sam miód, gdy wybitną osobowością na sprzedaż okazuje się jeden z hiiiperwizyjnych herosów.

Syndka błogosławiły wszystkie firmy produkujące kosmetyki dla mężczyzn, gdyż po każdym jego spektakularnym występie sprzedaż rosła im o kilka procent. Uwielbiali go fryzjerzy i perukarze, bo dzięki jego bujnej jasnej czuprynie po ponad półwieczu wróciła moda na włosy á la Violetta Villas. Przez bardzo krótki czas łudziłam się jeszcze, iż przyjmie się w narodzie także moja ultrakrótka, zafarbowana na wściekłą lisicę fryzura, ale te nadzieje okazały się bardziej płonne niż moje włosy (dlatego wkrótce wróciłam do swojego mniej lub bardziej oryginalnego blondu). Prawda w tej sytuacji była okrutna i gdy najlepsza przyjaciółka powiedziała mi już po zakończeniu całej tej hecy, że – zgodnie z jej źródłami – to głównie z powodu Syndora pozwalano nam tak długo wygrywać, uwierzyłam jej bez zastrzeżeń.

Od przedszkola miałam słabość do literatury socrealistycznej i występ w teleturnieju stanowił dla mnie potwierdzenie hołubionej od tego czasu tezy, w myśl której właściwie dobrany kolektyw może osiągnąć wiele, jeśli nie wszystko. Z socrealizmu czerpałam też wzory do tych pseudonaturalistycznych porównań, którymi katowałam niegdyś oglądających program, a teraz i was pomęczę. Za „Bazą Sokołowską” Hłaski przeto powiem, że o ile Bartex był duszą naszej drużyny, a Syndor jej powłoką, o tyle Metaksa był jej mózgiem. (Dla siebie odpowiedniej części ciała w tej konstelacji nie bardzo mogę znaleźć. Może wrzód na tyłku?).

Metka był najniższy z nas wszystkich. Nawet na koturnach, przedmiocie nieustannych walk pomiędzy nim a charakteryzatorką, sięgał mi do ramion. (Może to jeden z powodów, dla których tak bardzo mnie nie znosił?). Z wyraźną nadwagą, stanowił relikt teleturniejów z czasów, gdy wygrana zależała od takich przymiotów jak wiedza czy refleks. Dziewięćdziesiąt trzy procent telewidzów twierdziło, że Metaksa jest najmniej sympatycznym członkiem drużyny. Dziewięćdziesiąt trzy procent telewidzów było w błędzie, w HIIIPER-TIWI montowano bowiem wszystkie odcinki w ten sam sposób – starano się podkreślić wyłącznie cechy charakterystyczne dla każdego z nas. Od mniej więcej czwartego odcinka nie wprowadzano żadnych nowych rysów w już wykreowanych osobowościach, by nie mieszać telewidzom w głowach i nie zakłócać naszych tak stworzonych wizerunków. Jeżeli jednak spytalibyście jakiegokolwiek członka ekipy, biorącego udział w nagrywaniu teleturnieju, albo pierwszego z brzegu klakiera, kogo uważa za najmniej sympatyczną, najbardziej znienawidzoną i najostrzej krytykowaną osobę z zespołu, sto procent z nich udzieliłoby jedynej właściwej odpowiedzi: tym człowiekiem byłam ja.

* * *

Do drużyny trafiłam przez przypadek… i to dosyć skomplikowany. Członków telebrygady dobierał Bartek, którego znałam wcześniej jedynie z opowiadań Syndora, z którym to znowu zdradzałam akurat mojego ówczesnego narzeczonego, potem męża, gdy był jeszcze hetero (mówię o Syndku, oczywiście; mojemu byłemu ślubnemu podobno zostało to do dzisiaj). Wykreowana w mózgu Bartka pierwsza wizja czysto męskiej w składzie drużyny opierała się przede wszystkim na profilu wiedzy każdego z uczestników i została przez jego dwóch kolegów zelżona zaraz po jej wyartykułowaniu. Z późniejszych relacji dowiedziałam się, że ta wypowiedź nastąpiła na wieczorze kawalerskim Metaksy, lekko w tym momencie podduszonego tłustymi udami zamówionej pani do towarzystwa.

Najsampierw zatem odezwał się Syndor, a w zasadzie nawet nic nie powiedział, tylko po prostu wyśmiał „niepoważną ideę Barta”. W tle zapadała już cisza, impreza dogorywała w takt chrapania tuzina przedstawicieli płci brzydszej. W ciągu dwóch minut Metaksa zdążył się wyplątać z kleszczy utworzonych przez odnóża wynajętej pani, oprzytomnieć, i także wygwizdać głośno ideę składu przedstawioną przez przyszłego przywódcę drużyny.

Bartka lekko wcięło. Nie spodziewał się oporu ze strony Metaksy, którego w swym planie miał za główną podporę hipotetycznej ekipy. Z olbrzymiejącym na twarzy znakiem zapytania popatrzył w kierunku czwartego z założenia członka drużyny, niejakiego Tromby, podobno byłego awuesowca (to jest absolwenta Akademii Wyczynu Sportowego), ale ten już spał snem sprawiedliwego. Bart wzruszył podobno ramionami na ten zaskakujący sprzeciw kompanów, a potem cała trójka murarska popadła w letarg.

Teleturniejami wszyscy interesowali się od dawna, z tym że Synd i Bartek najpierw biernie kibicowali Metaksie, swojemu koledze ze szkoły muzycznej, by potem osobiście spróbować szczęścia. Byli nieźli, przyznawałam to z zazdrością, oglądając podczas jednej z naszych imprez staromodne kasety VHS z nagraniami ich poprzednich występów. Syndor wygrał nawet kiedyś dom, Bart – najnowocześniejszy skuter, którym zadawał szyku, bajerując laski na roku. Jedynie wygrane Metki, bo tak go wtedy przezywaliśmy, były obrzydliwie, nudno pieniężne. No i w dodatku stosunkowo niewysokie, co stwierdziłam po odłożeniu kalkulatora (z liczeniem miałam zawsze problemy, a tu należało dodatkowo zamieniać złotówki na euro, a potem na najaktualniejsze nasze).

Wróćmy jednak to tego sławetnego wieczoru, kiedy to wyklarował się ostateczny skład naszego Wunderteamu, a którego to ja w ogóle nie mogłam pamiętać, gdyż nie zostałam – z oczywistych względów – zaproszona na wieczór kawalerski Metaksy. Otóż z letargu obudził bractwo dzwonek komóry Syndora (nikt normalny wtedy już ich nie używał, ale mój eksmisiaczek był zawsze lekko retro). Kiedy nasz grupowy czaruś zdziwiony odebrał telefon, chyba wstrząśnięty faktem, iż ktoś może chcieć od niego cokolwiek o czwartej nad ranem, okazało się, że dzwoniłam ja.

Nie pamiętam już teraz dokładnie, w jakim celu to zrobiłam. Na potrzeby teleturnieju wymyśliliśmy, że chodziło mi o klej do tipsów, i że pomyliłam numery Syndora i manicurzystki (eksploatowano ten temat przez cały tydzień). Prawda była zgoła inna. Po rozstaniu (zawsze uważałam to słowo za zbyt duże dla moich żałosnych romansów) Syndek z reguły służył mi na zmianę jako poduszka do wypłakiwania się i worek bokserski zbierający cięgi za winy wszelkich facetów (obecnie, jako gej, czuł się z tym psychicznie w porządku). Być może wróciłam wtedy z kolejnego nieudanego polowania na cotygodniowego dawcę nasienia albo miałam kłopoty ze swoją ofiarą, albo byłam zbyt nietrzeźwa, by gdziekolwiek iść – te problemy, z którymi dzwoniłam do Syndora, nie grzeszyły z reguły zbytnią oryginalnością. Po prostu nie pamiętam. Syndek natomiast zachował się tak przyzwoicie, jak to zwykle on – pozbierał swoją porozrzucaną garderobę z podłogi klubu, szykując się do wyjścia.

Bartek z Metaksą spojrzeli po sobie zdziwieni.

– Gdzie leziesz? – padło ze strony tego pierwszego.

– Po Meę. Ma problemy – odpowiedział lakonicznie Syndor, podobno już zza progu.

– Jak to? – oburzył się szczerze Metka . – Mój wieczór kawalerski, impreza teoretycznie jedyna w życiu, a ty uciekasz przed czasem dla jakiej fruzi? I to kto? Ty? Niby gej?

Synd szybko ogarnął wzrokiem pobojowisko.

– Dżampa is over – powiedział. – Jeśli chcecie, możecie jechać ze mną.

I tym sposobem wszyscy wylądowali w domu zostawionym mi rok wcześniej przez mojego wspaniałomyślnego byłego męża.

* * *

Jednym z lepszych momentów teleturnieju był początek, kiedy to Max de Blanc odczytuje nasze osiągnięcia, powoli recytując, ile odcinków wygraliśmy, ile kasy zgarnęliśmy, czasami nawet mówi, ile dotychczas wyniósł nasz podatek. Cyfry strzelały wtedy w powietrze, a ja widziałam jednocześnie, jak większość z tych nudnych śmiertelników, z którymi przyszło nam stoczyć bój,krzywi twarze w trudno skrywanej zazdrości. W takich sytuacjach przez głowę przelatywały mi myśli w rodzaju: „Siedź na zadku, glutojadku!”. (Owszem, lubię te swoje częstochowskie rymowanki). Albo „Przez całe życie nie zarobisz tyle, ile nas miesięcznie kosztuje fryzjer i kosmetyczka!”. Raz nawet wyrzuciłam to z siebie prosto w te pełne zawiści oblicza. A co tam, nie należy tłumić własnych uczuć.

Do wzmożonej dbałości o wygląd nie musiałam pozostałych członków drużyny nawet specjalnie namawiać. W końcu występowaliśmy na wizji, oglądały nas codziennie tysiące oczu naszych byłych, obecnych i potencjalnych matek, żon i kochanek. Początkowo jednak za lekkie przegięcie i fanaberię uznano mój pomysł ściągnięcia z zagranicy i zatrudnienia najlepszych na świecie specjalistów od wizerunku, za których musieliśmy przecież płacić sami z ciężko zarobionej kasy. Ja akurat postanowiłam być nieustępliwa, a chłopcy potem przyznali, że wydatek zwrócił się z okładem. Staliśmy się po prostu boscy; mieliśmy własny styl, wdzięk i klasę, a charakteryzatorzy z HIIIPER-TIWI konsultowali się z naszą ekipą beauty-speców przed każdym kręconym odcinkiem. Z dobrze poinformowanego źródła wiem, że teraz wszyscy nasi byli konsultanci pracują w nowej stacji Makśmiuka. Zarabiają tam o połowę mniej niż u nas (czułam, że przepłacamy, ale wtedy miałam to w nosie) i do dziś wspominają naszą drużynę z rozrzewnieniem.

* * *

Sam de Blanc czasem lubił się z nami podroczyć. Zaskakiwał nas dwuznacznymi wypowiedziami, robił idiotyczne aluzje. Raz podczas nagrania chwycił mnie nawet za pośladek i mocno uszczypnął. Potem mrugnął okiem. Prawym. Wiem, bo w tym samym momencie dostał w nie moim butem. Flek obcasa zahaczył mi się o opadającą na Maćkowe niby bielmo powiekę i wyrwał ją z oczodołu.

Makśmiuka odwieźli na sygnale do szpitala, gdzie doszyto mu fachowo sztuczny płat skóry, tak że pod zwykłym telewizyjnym makijażem nic nie było widać. Max nigdy więcej nie próbował podejść do mnie bliżej niż na dwa metry, a HIIIPER-TIWI znowu miała co puszczać w przerwach do przerw na reklamę. Niektórzy mówili, że to ja zaatakowałam i że zrobiłam to specjalnie, gdyż liczyłam na powtórkę z taniej rozrywki á la niunia, która się kiedyś rzuciła na słynnego prezentera. Ale to nieprawda.

Dobrzy specjaliści od π-aru wiedzą bowiem, że nadszedł wtedy ten moment, kiedy Makśmiuk musiał znaleźć sposób na spadającą krzywą swojej popularności.

* * *

Jeszcze tydzień przed emisją pierwszego odcinka teleturnieju (puszczano je z mniej więcej trzymiesięcznym poślizgiem) zdarzało mi się osobiście chodzić do sklepu, wynosić śmieci, a nawet brać od czasu do czasu jakieś tłumaczeniowe fuchy. Po którejś z zarwanych na nagraniach nocy schrzaniłam jeden z tekstów, za co dostałam największą chyba w życiu burę od szefa wydawnictwa zlecającego mi chałtury. Dowiedziałam się, że jestem beznadziejnie głupia, niestaranna, cała do zmiany, a i tak nigdy w swoim obecnym życiu oraz siedmiu przyszłych po reinkarnacji nie zrobię kariery. Położyłam uszy po sobie i wyszłam z gabinetu. Do oczu cisnęły mi się łzy. Wyładowałam się dopiero w walce z drużyną strajkujących pielęgniarek.

Dwa miesiące później spotkałam tego szefa przypadkowo na zakupach w gigantycznym centrum handlowym, do którego otwarcia zostaliśmy zatrudnieni. Pogratulował nam wspaniałych występów, życzył sukcesów. Podziękowałam mu, siedząc okrakiem na kiczowatym kartonowym pudle imitującym pomnikowy cokół.

* * *

Chłopcy byli tamtej nocy wstrząśnięci stopniem mojego wpływu na Syndora. Zastali mnie (chyba) na wpół pijaną, biegającą w samym T-shircie bottomless po domu.

Trzeba przyznać, że mój eks zostawił mi całkiem niezłe locum. Umiejscowione w samym centrum modnych, artystycznych slumsów, na rynku warte było fortunę. Oczywiście na czarnym rynku, gdyż od dwunastu lat, czyli po przejęciu nas przez Koalicję, nie można już oficjalnie handlować nieruchomościami. W piwnicy miałam standardowy schron (w czasie budowy domu modna była technologia albańska), w którym obecnie trzymałam zapas paliwa do mojego aeropławu, trochę uzbrojenia oraz – ze względu na panujący w podziemiach chłód – lakiery do paznokci. To zresztą nawet śmieszne z historycznego punktu widzenia – można teraz swobodnie sprzedawać wszelką broń, w tym speedguny, wiatro- i passatołówki, a nawet klasyczne… pst, o tym wolałabym nie mówić…, a nie wolno mi oddać sąsiadowi kawałka grzędy pod uprawę ogórków. Ale o niektórych rzeczach się nie dyskutuje.

Syndek z gracją zamknął kumpli na dole w pokoju z barkiem, a ze mną uporał się niczym skrzyżowanie Travolty, pracującego nad dzieckiem w „I kto to mówi” z Gołasem, pracującym nad Czyżewską w „Żonie dla Australijczyka”. To znaczy rozebrał, wsadził do wanny, wymył, wysuszył i przeniósł do łóżka. Do tego, w którym my sami kiedyś… zresztą, to nieważne. Nie chciałam zasnąć, trochę marudziłam, więc jak zwykle przemycił mi jakieś uspokajacze w drinku (doszedł w tym potem do perfekcji podczas nagrań). Po chwili od mojego chrapania może nie trzęsły się mury domu, ale lampka na stole na pewno.

Kiedy wreszcie Synd zszedł do kumpli, przywitały go okrzyki zdziwienia, obelg i wszystkiego innego: nie wiedzieli, że można być aż tak pod pantoflem i nie wiadomo czym jeszcze, i to kogo: kobiety, i to w dodatku byłej, i – ha! – na dokładkę będąc obecnie pedałem. (Metaksa nie przebierał w słowach, przed oczami stanął mu wtedy możliwy scenariusz jego własnego małżeństwa).

Mój ekswspółzdradzający (Syndek sypiał niemal ze wszystkimi, w stanie zdrady tkwił zatem nieustannie) z godnością nie odpowiadał na te durne zaczepki. Spokojnie robił sobie drinka, ignorując wszystkich.

– Mam! – powiedział nagle, gdy emocje i głosy pozostałych nieco już opadły. – Mea będzie w naszej drużynie. Zamiast Trombki.

– Co? – zaperzył się Bartek. – Po moim trupie! Trombka musi być! Prędzej ciebie może zabraknąć… – blefował, ale miał nadzieję, że to się nie wyda.

– Dobra. – Synd wiedział, jak rozegrać tę sprawę. – Ja odchodzę, za mnie włazi Mea.

Bezdyskusyjny argument. Syndor musiał być w drużynie. Wiedzieli o tym zarówno Bartek, jak i Metaksa.

I tym sposobem zostałam oficjalnie wprowadzona do składu Superchampionów Wszech Czasów.

* * *

Tylko przez krótki czas po rozwodzie mówiłam bardzo źle o moim byłym małżonku. Potem, gdy straciłam z tego powodu resztki pozostałych mi znajomych, odczucia odnośnie mojego eks zaczęłam zachowywać dla siebie. Mełłam je wewnętrznie co jakiś czas, od święta włączając w tę miazgę Syndora. Zestaw zarzutów należał do standardowych: że z majątkiem niby w porządku, nawet zostawił mi dom ze środkiem transportu w garażu (aeropław był co prawda starego typu, ale ciągle na chodzie), ale że poza tym podczas procesu wydało się wszystko co najgorsze, i że były ślubny cywilny, a teoretycznie nadal kościelny (związek został podwójnie przypieczętowany jak Pan Bóg przykazał) zażądał dla mnie zakazu widzenia się ze wszystkimi prawie wspólnymi znajomymi oraz z całą jego rodziną, która wtedy jeszcze była nasza.

W tamtych czasach panowało nieludzkie prawo szatkowania po rozwodzie nie tylko majątku, ale także kontaktów z ludźmi, z którymi związane było małżeństwo. Ten drugi podział następował oczywiście tylko na wniosek jednego z dotychczasowych „połączonych węzłem” albo zainteresowanych osób trzecich. W naszym przypadku zrobił to Dominik. Regulacja miała z zasady chronić te właśnie osoby trzecie, czyli wspólny dorobek w postaci znajomych i rodzin, które nie powinny być wciągane w chore porozwodowe konflikty, i nie wątpię, iż w przypadku moich teściów rozwiązanie to było ultrakorzystne. Sama nie chciałabym mieć ze sobą do czynienia w roli byłej synowej.

Najbardziej z takiej możliwości cieszył się chyba mój były teść, wtedy jeden z notabli, obecnie zapewne już na emeryturze. Myślę, że gdyby jego własny syn nie zażądał wymazania fizjonomii całej rodziny z mojej przeszłości, on sam by to zrobił. Z mamą Dominika miałam zdecydowanie lepszy kontakt. Na początku naszego małżeństwa wydawało mi się nawet, iż cieszy ją myśl o wspólnym bałwochwalczym wpatrywaniu się w jedynaka jak w obraz.

Dominikowe złożenie wniosku o podział kontaktów z osobami trzecimi rozzłościło mnie bardzo. Nie miałam już wtedy w ogóle własnej rodziny, bo wszyscy zginęli na froncie walk – oczywiście po niewłaściwej stronie – z Koalicją. Trochę lepiej rzecz się miała ze znajomymi i przyjaciółmi, ale po studiach (nie powiem, że bez problemów, ale udało mi się ukończyć socjologię i socjotechnikę) większość rozpierzchła się po świecie i dlatego kontakt z nimi był przede wszystkim intuicyjno-radiowy. Co innego Dominik. W zasadzie wszyscy jego kumple zostali w kraju, trzymali się blisko, umawiając się co tydzień na piwo lub luksusowe panienki. W tych pierwszych imprezach często zresztą uczestniczyłam, nawet czasem udawało mi się dobrze bawić, a po trzecim drinku z odpowiednią dawką fioletowego świństwa wydawało mi się, że jestem wśród swoich. Gdy jednak drugi typ imprez zaczął się powtarzać coraz częściej, a ja z przyczyn obiektywnych nie byłam na nie zapraszana, musiałam znaleźć sobie ciekawy sposób na spędzenie czasu. Nie mogłam przecież nieustannie tkwić w gnuśnym towarzystwie tych głupiutkich żon kolegów Dominika, choćby dlatego, że – samotne i opuszczone w tamte wieczory – zanadto przypominały mi mnie samą.

I wtedy nawinął się Syndor. Nawinął się w sensie dosłownym, bo spotkałam go po raz pierwszy, gdy dorabiał sobie do stypendium, tańcząc na rurze w klubie go-go. Do pubu wybrałyśmy się wtedy całym składem Stowarzyszenia Opuszczonych Matek, Żon i Kochanek, jak nazwała nas Gośka na pierwszym spotkaniu. Gdy, chichocząc, zajęłyśmy miejsca przy barze, z góry po rurze zjechał Syndek i- kręcąc bladymi pośladkami (nie było go wtedy stać na solarium) – zarabiał na napiwki. Mogłabym teraz opowiedzieć romantyczną historyjkę o tym, jak to nasze oczy się spotkały i od razu zaiskrzyło, jak Syndor i ja wyszliśmy razem na fajka i on nigdy już nie wrócił do tej pracy, ale prawda była bardziej trywialna. Patrząc po raz pierwszy na jego ciało w prawie pełnej krasie (minus listek figowy), od razu wiedziałam, że będzie mój, ale też jednocześnie zdawałam sobie sprawę z tego, że jest facetem zupełnie nie w moim typie. Z opowieści Synda wiem, że on, ujrzawszy mnie, pomyślał dokładnie to samo. Sytuacja była zatem jasna: czysty romans od pierwszego zjazdu po rurze, z założenia bez większej ingerencji w życie każdego z nas. Ja miałam zostać z rodziną, a mój nowy absztyfikant – ze swą dobrze płatną pracą. Pust’ wsiegda, forever i w ogóle o jeden dzień dłużej.

Po miesiącu jednak nawet Dominik zauważył na mojej twarzy ten głupio błogi uśmiech, jaki wywołuje jedynie obcowanie z nieznanym dotąd ciałem. Furia mojego męża sięgnęła wtedy granic. Najpierw wysłał mnie na samotne wczasy w takim ich niby wewnętrznym sanatorium, w którym tak poprzestawiali mi w głowie, że do dziś nie mogę odnaleźć wielu myśli. Gdy to nie poskutkowało, i po powrocie znowu zaczęłam spotykać się z Syndorem, Dominik jął dosypywać mi do herbaty te dziwne tabletki na uspokojenie. Szybko się kazało, iż jestem na nie uczulona, i na całym ciele dostawałam zielonej wysypki. To by nawet uszło, ale w ministerstwie, gdzie pracował, zaczęto już o nas plotkować. Dominikowi nie pozostało zatem nic innego, jak zerwanie ze mną wszelkich więzi poprzez skuteczny rozwód.

Podczas dokonywania podziału rodziny i przyjaciół w zasadzie byłam bez szans. Tabletki wszelkich kolorów łykałam już wtedy nałogowo, na sali sądowej nie potrafiłam sklecić poprawnie dwóch zdań, zresztą tak naprawdę niemal wszyscy nasi bliscy byli wpierw bliżsi Dominikowi, więc i tak stałam na straconej pozycji. Tak mi się przynajmniej wydaje; system prawa w swej łaskawości przewidywał bowiem dla mnie, po uprawomocnieniu się wyroku, obowiązkową kwarantannę w zakładzie psychiatrio-psychotronicznym, gdzie ostatecznie sztucznie wymazano mi z pamięci wszystkich objętych zakazem kontaktu. Dominik zresztą też przebywał w tym miejscu, choć krótko – o ile dobrze kojarzę, z mózgu wyrzucono mu jedynie Syndora, ale nie sądzę, aby nad tym rozpaczał.

Wiem, że się zdziwicie, iż pamiętam do dziś imię mojego byłego męża, ale w tamtych czasach, zgodnie z ówczesną linią orzecznictwa, nie wymazywano z pamięci informacji dotyczących byłego małżonka. Jego twarz i dane mogły ulec lekkiemu zatarciu tuż po samym zabiegu (uboczny efekt czyszczenia innych osób), ale po kilku miesiącach wszystko wracało z zasady do normy. Uważano wtedy, iż każdy ma prawo do swojej historii, a do niej należą także nieudane związki. Wiem, że potem uległo to zaostrzeniu, a obecnie jest jeszcze zupełnie inaczej. Wiem.

Przy czyszczeniu mojej pamięci ze wspólnych znajomych trudno jednak było wykasować część faktów, ponieważ niektóre łączyły się z osobą Dominika. Wiele było bowiem sytuacji dzielonych przez nas obydwoje, i osoby trzecie jawiły mi się teraz we wspomnieniach z pustymi twarzami i o sylwetkach nieokreślonego kształtu. Nie mogę zatem z całą pewnością stwierdzić, czy ich wszystkich słusznie wyrzucono. Pamiętam za to do dziś ten ból bezpośrednio po ogłoszeniu wyroku. Czasami budzi mnie w nocy i zmusza do wzięcia kolejnej zielonej pigułki.

* * *

W naszej drużynie teoretycznie najlepszy był oczywiście Metka. Jako rasowy informatyk celował przede wszystkim w przedmiotach ścisłych, ale już w drugim programie okazało się, że nie ma od niego nikogo lepszego w historii i filozofii. Ja, o ile dobrze pamiętam, też kiedyś umiałam błysnąć wiedzą humanistyczną. Dawno temu, zanim jeszcze czerwone tabletki wypaliły mi olbrzymie dziury w pamięci. A może one były niebieskie? Teraz nie jestem w stanie tego sobie przypomnieć.

Jak już może wspomniałam, siły fizyczne rozkładały się u nas równie nierówno, jak zasoby wiedzy. Najsłabszy był chyba Metaksa, a zaraz potem ja. Nasze braki fizyczne usiłowało wykorzystywać wielu przeciwników, ale mieliśmy w sobie tyle determinacji i żądzy wygrywania, że podczas nagrań rzeczywiście współpracowaliśmy jak najlepsza drużyna. Nikt potem nie wypominał mi karygodnej głupoty, tak jak i ja nie narzekałam na nienajlepsze rzuty i chwyty Syndora, który bał się zburzyć podczas walki misterną konstrukcję swojej ondulacji.

Zresztą nie jest ważne, kto z czego był dobry, uzupełnialiśmy się pięknie nawzajem.

Do czasu.

* * *

Ostatnią nadzieją Bartka było to, że się nie zgodzę na – jak argumentował – „nieprzemyślany żart Syndora”. Bardzo się mylił! Znajdowałam się wówczas w fazie poszukiwania nowych przeżyć; świeże źródło adrenaliny, które zaoferował mi ekskochanek, przywitałam wręcz chlebem i solą.

Metaksa nie bawił się w delikatność – gdy wytrzeźwiałam, powiedział jasno, co sądzi o nowym składzie drużyny. To znaczy lista uczestników jest OK i w ogóle to on jest jak najbardziej za, ale beze mnie, bo to gołym okiem widać, że choć bić się potrafię (wprawdzie on sam tego nie widział), to mam problem lekowo-alkoholowy i poza tym zły wpływ na innych (łypał okiem na Syndka), sorry Batory, sad but true… Wytrzymałam całe pięć minut tej tyrady. Ale za ten zły wpływ rzuciłam się na niego z pięściami. Pozostali chłopcy znieruchomieli na chwilę w pozie robotników z MDM-u.

Pierwszy otrząsnął się Syndek, dla którego takie reakcje w moim wykonaniu nie były pierwszyzną. (Zastanawiałam się potem, czy jego też kiedyś uderzyłam. Nawet zadałam mu to pytanie podczas jednej z poteleturniejowych nocy, kiedy łudziliśmy się, że połączy nas coś więcej niż program – zaprzeczył, więc wzruszyłam ramionami i przewróciłam się na drugi bok.) Synd rzucił się nas rozdzielać, gdy tymczasem Bartkowi wróciła przytomność umysłu, więc schwycił mnie z tyłu za ręce i przeniósł w kąt pokoju.

Po tym zdarzeniu Metaksie została ogromna śliwka pod lewym okiem, podrapane do krwi przedramiona oraz nienawiść do mnie, która trwa do dziś.

* * *

Poranek tamtego dnia nie zapowiadał żadnych szczególnych fajerwerków. Było trochę zimno, na co narzekał Bart. Mało nas to dziwiło – nasz admiralissimus rankiem jak zwykle marudził, a chłód panujący na dworze musiał go wkurzać dodatkowo. W końcu perspektywa marznięcia po nagraniu każdego odcinka była średnio pociągająca (Bart, jako nałogowiec, musiał wychodzić na zewnątrz, by wypalić rozluźniającego skręta; w studiu obowiązywał, przynajmniej w teorii, bezwzględny zakaz wspomagania się czymkolwiek mocniejszym od cappuccino).

Dzień nagraniowy rozpoczął się wtedy tak jak zwykle – od czarnej jak smoła kawy i tony wafelków, które wymiotłam z automatu jednym kopnięciem (wcale nie musi być silne, wystarczy wiedzieć, w które miejsce należy trafić). Ktoś z obsługi rzucił żart, że tyle niby mamy na koncie, a nadal słoma nam z butów wyłazi. Wszyscy się roześmieliśmy. Co prawda może i nie powtarzano tego w każdym odcinku, ale powszechnie było wiadome, że jesteśmy ze Stolycy. A zatem takie uwagi o wieśniackim zachowaniu mogły być puszczane jeno po to, aby nas rozbawić. Ha, ha, ha! Śmieję się nawet teraz, gdy to sobie przypominam.

Potem były zwykłe przebierankowe przepychanki. W pierwszym odcinku kręconym tego dnia styliści chcieli nas widzieć jako drużynę aniołków. „Ja i aniołek, he, he!”, zarechotał Syndor. Reszta mu zawtórowała, bo rzeczywiście, mimo tych blond włosków istoty niebiańskiej w żaden sposób nie przypominał. Ale cóż robić! Diabłami byliśmy dwadzieścia odcinków wcześniej, zresztą wiązały się z tym niemiłe dla Bartka wspomnienia, gdyż jego ramię nadziało się wówczas na jeden z rogów Metaksy.

Do pierwszego odcinka podeszliśmy w pełni profesjonalnie. Pozwoliliśmy sobie na trochę luzu, kamera nawet uchwyciła szerokie ziewanie Barteksa, ale wszystko odbywało się w granicach normy, którą od ponad trzydziestu odcinków sami ustanawialiśmy. Nie popisywaliśmy się nawet jakimś szczególnym okrucieństwem w stosunku do naszych przeciwników. Ot, parę zadrapań, jeden złamany nos (tej czarnej zdziry dokooptowanej do ekipy). W sumie przeciętny mecz bokserski bywa bardziej krwawy. No i nie pozbawiliśmy ich wszystkich pieniędzy. Mieli akurat na bilet powrotny i po małym piwie na głowę. Ach, to byli jehowici, zapomniałam… to pewnie raczej nie po piwie.

Przerwa pomiędzy nagraniami trwała nieco dłużej niż zwykle. Nasz wódz, Bartolomeo, zjeżdżając po linie z klatki, zbyt mocno się rozbujał i zbił ogromną lampę wiszącą na środku sceny. Postraszono nas dla żartu, że nam za to potrącą z wygranych, my ich odstraszyliśmy kontaktem w tej sprawie z naszym papugą, a zatem formalnie wszystko było w porządku. W przerwie jeden z elektryków trochę podłubał przy lampie, na zapleczu znalazł się zapasowy klosz, o którym rzekomo wszyscy już dawno zapomnieli, więc jedliśmy lunch z całą ekipą telewizyjną w dość przyjacielskich nastrojach. Wydawało mi się nawet, że Makśmiuk raz się do mnie uśmiechnął.

Nagranie drugiego odcinka od początku przebiegało z problemami. Najpierw mieliśmy opóźnienie z powodów technicznych, potem, już po naszych owadzich przebierankach, pojawiły się problemy z wwiezieniem nas do klatki Superchampionów. Jeszcze później jedna z klakierek zaczęła rodzić, więc gorączkowo zaczęto szukać sposobu na jak najszybsze wezwanie pogotowia. Staromodna komórka Syndka, którą ochoczo zaoferował, znowu znalazła zastosowanie. Wcześniej trzeba ją było wydostać z szatni, tylko żeby to zrobić, musieliśmy spuścić po linie numerek, bo szatniarz był nieustępliwy… Całość zajęła nam godzinę, ale trzeba przyznać, że wszystko to było miłym urozmaiceniem dnia. W myślach już zaczęliśmy się żegnać z planem nagrania trzech odcinków za jednym zamachem. Zbyt wolno to wszystko szło, najprawdopodobniej zakończymy ten dzień dwoma gotowymi programami.

Gdy opadły już emocje związane z porodem klakierki, rozpoczęliśmy w końcu zasadniczą grę od niezbyt udanej odpowiedzi na jedno z pytań. „Niezbyt udana” to zresztą zgrabny eufemizm, którego użył Makśmiuk, opisując głupotę płynąca wtedy z naszych ust. W pytaniu natury historycznej chodziło o stulecie, w którym wybuchło jakieś powstanie w Anglii. Metaksa dostał akurat zaćmienia umysłowego (bardzo rzadko mu się to zdarzało, ale czasem jednak) i nie umiał wydusić z siebie słowa. Syndor obstawał za dziewiętnastym wiekiem, „bo to ogólnie był taki dobry czas dla powstań”, mnie się pomyliło z rewoltą Spartakusa, ale szłam w zaparte. Dzięki mediacyjnym umiejętnościom Barteksa stanęliśmy krakowskim targiem na trzynastym stuleciu naszej ery, po czym okazało się, że teoretycznie zbyt wiele się nie pomyliliśmy, bo chodziło o czternaste… Efektem było zero kasy na koncie, ogólnie złe samopoczucie oraz zwichrowane czułki na mojej głowie, ułożone wcześniej z takim pietyzmem z własnych i dopiętych włosów przez zatrudnioną stylistkę.

Zdołowany Metaksa w następnym pytaniu (z kategorii wojennych) dostał nieźle w nos od młodej laluni, która zgrabnym skokiem rozprawiła się z nim w trzy minuty. Metka bał się zastosować wystarczająco ostrą obronę po tym, jak żona zwróciła mu kiedyś uwagę, że jej zdaniem gramy nie do końca fair. Biedaczek, jako jedyny z naszej ekipy wierzył w instytucję monogamicznego małżeństwa i z bólem serca musiałam przyznać, że na tym własnym systemie wartości wcale nieźle wychodził.

Przyjrzałam się lepiej tej młodej małpie. Nawet niebrzydka, może trochę za wysoko trzymała nos, starannie wygolony w środku z wszelkiego włosia, ale zdecydowanie za bardzo wulgarna i agresywna. Porównałam ją potem do siebie i uśmiechnęłam się pod nosem, też starannie wypielęgnowanym. „I kto to mówi” to w końcu nie tylko tytuł naiwnej bajeczki z Travoltą…

Drużynie naszych przeciwników szło całkiem nieźle. Po dokopaniu Metaksie na nich przeszła szansa udzielenia odpowiedzi na pytania teoretyczne. Nigdy nie byłam w tym dobra, więc trudno mi oceniać stopień trudności, ale miałam wrażenie, że trafiają im się same łatwe zagadki. Czułam, jak w żyłach rośnie mi poziom adrenaliny. Nie po raz pierwszy reżyser teleturnieju chciał nas z niego wykosić. Dotychczas ani razu się nie daliśmy, wydawało mi się jednak, iż od dwudziestego odcinka mieliśmy niepisaną umowę, że nas przed tym ostrzegą. Grali zatem nieuczciwie, a to upoważniało do użycia wszelkich środków obronnych uznanych przez nas za stosowne.

Do następnego starcia wojennego wybraliśmy Bartłomieja, a w zasadzie to on sam się wybrał, słusznie uznając, iż żaden z przeciwników nie sprosta jego umiejętnościom karate. Ze zdziwieniem zauważyłam, że druga drużyna znowu wystawia tę siksę, która – z całym szacunkiem – nie mogła stanowić żadnego większego zagrożenia dla naszego Czecha.

Pojedynek rozpoczął się gwałtownym atakiem smarkuli. Bartek odparł go z widocznym zaskoczeniem. Łoili się nieźle przez dłuższy czas, każdy widział, że nasz admiralissimuss nie chce jej znokautować, że wystarczy mu przewaga punktowa, z którą mieliśmy wejść do części teoretycznej. Trochę byłam na niego o to zła. Wrzasnęłam nawet z klatki „Daj jej w mordę, Bartosz!”, ale nasz aktualny wojownik spojrzał wtedy na mnie z tak ogromnym żalem w oczach, że przestałam się wydzierać.

Młoda oczywiście usiłowała wykorzystać ten moment gapiostwa, obcas jej lewego buta efektownym półobrotem niemal dosięgnął skroni naszego karateki. Bartek zrobił unik w ostatnim momencie, a potem przypomniał sobie o półrocznym treningu zapaśniczym i założył jej wózek czy co tam innego (niby wiem, że się w ten sposób nie mówi, ale nie umiem inaczej nazwać takiego trzymania). To był dobry wybór jak na pozanokautową wygraną – siksa ważyła ponaddwukrotnie mniej od Barta. Wyrywała mu się strasznie, ale, obiektywnie mówiąc, nie miała szans.

Po zakończonej walce zauważyłam znowu tę szarą postać, zwisającą teraz znad poręczy w kierunku sceny. Pochwyciłam wzrok człowieka… zaraz, skąd ja go znam? To raczej nie mógł być były mąż, gdyż, zgodnie z moją wiedzą, skutecznie zaginął podczas trekkingu zorganizowanego na Goa w ramach wewnątrzministerialnej integracji, uprawiając go z nowo zatrudnioną sekretarką.

Nie zastanawiałam się nad tym zbyt długo, bo właśnie nadeszła nasza kolej na pytanie naukowe, a w tym mój czysty umysł mógł się hipotetycznie do czegoś przydać.

Kiedy Bart w glorii wrócił do klatki, nie mogłam się powstrzymać od dorzucenia łyżki dziegciu do tego miodu, którym ociekały słowa kolegów.

– Nie mogłeś jej znokautować, Bartoszku, mój idioto? – spytałam najczulej jak potrafiłam. – Potem ja albo Synd będziemy musieli się z nią męczyć.

Wzrok Barta mógł zgasić dwa tysiące laserowych lamp świecących nam prosto w oczy podczas wszystkich nagrań.

– Mam na imię Bartłomiej, nie Bartosz – odparł, wzruszając ramionami. – Mówiłem ci o tym już pięciokrotnie, bo co najmniej raz na tydzień, dwa się mylisz. – Odsunął się ode mnie o krok, wyraźnie okazując brak chęci do dalszych gratulacyjnych uścisków i całusów. – Poza tym jak zwykle wymieniłaś siebie na pierwszym miejscu. Tylko się posłuchaj: „ja albo Synd”. Kobieto, skąd u ciebie taki egoizm? A podobno Syndek był ci kiedyś całkiem bliski… Świat nie kręci się wyłącznie wokół ciebie.

Cóż miałam powiedzieć? Zamurowało mnie lekko, kamery jak zwykle uchwyciły ten moment głupawego zagapienia z półotwartą gębą.

Oblizałam usta. Były spieczone.

– Siadaj – wymamrotałam. – Porozmawiamy o tym po programie.

Kolejnych odpowiedzi udzielaliśmy na dużym luzie i znowu objęliśmy prowadzenie z bezpieczną kilkupunktową przewagą. Przed przerwą na reklamę Max de Blanc zrobił krótkie podsumowanie gry, z którego dowiedziałam się, że wszyscy nasi obecni przeciwnicy, z wyjątkiem oczywiście siksy, mają wyższe wykształcenie. Makśmiuk pozwolił sobie nawet na mały żart, którym rozzłościł i tak będącego w nienajlepszym humorze Barteksa. „Bielmo” powiedział bowiem, iż w obydwu drużynach są osoby bez tytułów naukowych (tak jakby on sam takowy posiadał), ale o ile u „nowych” da się to uzasadnić wiekiem uroczej uczestniczki („Na pewno robiła mu dobrze przed programem, pomyślałam.”), o tyle dla Superchampionów to on nie znajduje żadnego usprawiedliwienia.

To było naprawdę chamskie. Nawet ja wiedziałam, że nieukończone do dziś studia na uniwerku to jeden z głęboko skrywanych kompleksów Bartka. Bujał się z tą obroną od dekady i jakoś mu nie szło, mimo że teoretycznie studiował na jednym z najłatwiejszych wydziałów uczelni (był „prawie dyplomowanym politykiem”). Znałam ten ból z autopsji i cieszyłam się, że już go miałam za sobą. Tytuły naukowe były wtedy co prawda niczym więcej, jak snobistycznym dodatkiem przed nazwiskiem, ale czasem się przydawały. Na przykład w takich momentach jak tamten, kiedy Metka krzyknął do de Blanca: „To może i ty pokaż nam swój dyplom, ty… pseudopraski kutafonie!”.

(Obydwoje z „Bielmem” spojrzeliśmy wtedy na mózg drużyny Superchampionów. Na twarzy Makśmiuka malowała się nienawiść, na mojej – wyraz najwyższej aprobaty. Wbrew pozorom oraz dzielącym nas różnicom zdążyłam już polubić Metkę i autentycznie żałowałam, że to uczucie nieodwzajemnione. Moja sympatia do naszego grubaska wzrosła wtedy dodatkowo z uwagi na całkiem udane wyzwisko. Zarówno Bartłomiej, jak i Max pochodzili z Pragi, tyle że nasz generał z tej oryginalnej, czeskiej, a „Bielmo” z tej po drugiej stronie Wody.)

Chociaż Makśmiuk zapowiedział przerwę na reklamę, już po piętnastu sekundach wróciliśmy do nagrań. W końcu mieliśmy niezłe opóźnienie. Gdy do następnej rundy wojennej wyznaczyliśmy Syndora, okazało się, że naszych przeciwników ponownie reprezentowała siksa.

Wściekłam się. Już nawet nie chodziło o to, że było to sprzeczne z podstawowym regulaminem gry, bo, jak wspomniałam, od początku wiedzieliśmy, iż jeden z jego punktów dopuszczał wszelkie możliwe odstępstwa za zgodą producenta programu. Skoro producent nie protestował, znaczy, że się godził na siksę w boju po raz trzeci. Wściekałam się ogólnie na wszystko, czułki na głowie zaczynały mnie uwierać, drażniła obecność siedzących w tej samej klatce Bartka i Metaksy.

– Zróbcie coś – syknęłam przez zaciśnięte zęby. – Ta mała jest walnięta, sami widzicie – powiedziałam, wskazując palcem na gówniarę.

Pokiwali tylko głowami, co dodatkowo mnie wkurzyło. Zdawałam sobie sprawę, że niewiele można było zdziałać, ale pozostawienie – ot tak, bez walki – nie najsilniejszego w drużynie kolegi na pastwę tej naładowanej energią smarkuli jeszcze bardziej grało mi na nerwach.

Syndor z początku całkiem nieźle sobie radził. Przyłożył jej ładnie z lewa w policzek, wyrównał z drugiej strony. Gejostwo dawało mu luksus nieprzejmowania się płcią słabszą i podobnymi bzdetami. Stopniowo jednak młoda zaczęła zyskiwać przewagę. Po kolejnym celnym wymachu młódki Synd pochwycił jej prawą rękę i zerwał z niej rękaw. Na przedramieniu siksy ukazał się przepisowy tatuaż, którym wszyscy byliśmy znaczeni tuż po urodzeniu, zanim wprowadzano kilka lat temu obowiązek umieszczania w pępku chipów rozpoznawczych.

Syndor zamarł. Nie wiem, co zobaczył na tej obnażonej ręce, bo z naszej klatki nie mogliśmy tego dojrzeć, ale musiało nim nieźle wstrząsnąć. Domyślałam się, że może sprowadzono tu jego byłą kochankę, odpowiednio zmutowaną, a Synd poznał ją dopiero po tatuażu, niepodlegającym zmianom przez całe życie. Dobry sposób, by się nas pozbyć. Jeden z wielu, umówmy się.

Może to zasługa wcześniejszej uwagi Bartosza, tfe, Bartłomieja, najlepiej Bartka, ale zrobiło mi się wtedy autentycznie żal Syndora. Widać było, że siksa już go ma.

Kobieta, choć w zasadzie dziewczę jeszcze, wykorzystała bowiem chwilę nieobecności myślowej Syndora. Uderzyła go z całej siły łokciem w twarz, a kiedy padł na wznak, skoczyła mu na brzuch i jęła tłuc na oślep krótkimi razami. Mogłabym tak pisać i pisać o tej sieczce, ale, po pierwsze, nie za bardzo się na tym znam, a po drugie, nawalanka była tak ostra, że na jej wspomnienie do dziś włosy mi się jeżą na karku. Usłyszałam trzask łamanego nosa, a potem krzyk wydobywający się z gardła naszego czarusia, potwierdzający nokaut. Moje dłonie wpijały się w siatkę klatki, gdy wynosili Syndka na zaplecze. Złamałam nawet paznokieć.

Przeciwnicy oczywiście wzorowo odpowiedzieli na wszystkie pytania naukowe, uzyskali znaczącą przewagę i wykrzywiali wredne mordy w obrzydliwych uśmiechach. Młoda klaskała. Cała sala oczekiwała w napięciu na ostatnią rundę.

Pragnę zaznaczyć, że nie była to dla nas jakaś nadzwyczajna sytuacja. Zdarzało się, że przegrywaliśmy przed ostateczną rozgrywką, zawsze jednak udawało nam się osiągnąć przewagę pod koniec programu. „Superchampionów nie poznaje się po tym, jak zaczynają, tylko jak kończą.” – Takie hasło nam przyświecało.

Gdyby Bart nie wystawił mnie teraz do walki, sam musiałby się bronić przed moim atakiem. Jako rozsądny przywódca wiedział o tym aż za dobrze, więc nie tracił czasu na zbędne dyskusje. Spłynęłam na dół po czymś, co wyglądało jak obłok, a było naprawdę jedną wielką napompowaną do granic wytrzymałości prezerwatywą (połączono dwa w jednym – product placement i oszczędność na wystroju). „Chmurka” nadziała się na szpikulec zamontowany tuż przy podłodze, huknęło nieźle, ale byłam na to przygotowana.

Zdziwiło mnie natomiast wystawienie do pojedynku ze mną cichego gościa, który bardziej mi wyglądał na mózgowca niż wojownika. Psychicznie nastawiałam się cały czas na siksę, tym większe zatem było rozczarowanie. „Nie chcą wygrać, czy co?”, pomyślałam.

Kuśtykając, podszedł do mnie, żeby uścisnąć mi dłoń przed walką. Kolejne zaskoczenie, bo już nikt od niepamiętnych czasów nie celebrował tej tradycji w pojedynkach. Odpadłam jeszcze bardziej, gdy facet ucałował moją dłoń w bardzo staroświecki (chyba polski?) sposób. Na sali rozległy się chichoty, ale ja poczułam się skonfundowana. Głupio w końcu nawalać kogoś, kto minutę wcześniej okazywał ci szacunek w tak wyszukany sposób.

Gdy facet oddalał się do swojego rogu, ujrzałam przyczynę kuśtykania. Mój przeciwnik nie miał nogi poniżej kolana, zastępowała ją proteza, słabo zresztą skrywana. Miałam się bić z inwalidą. Przez głowę przebiegały mi różne myśli. Dotychczas fizyczne ułomności teleturniejowych graczy były skrzętnie ukrywane, więc w tym szaleństwie musi być jakaś metoda… Ale jaka? Usiłowałam zmusić do pracy moje przetrzebione komórki mózgowe.

Muszę od razu zaznaczyć, że nie byłam ani wyjątkowo uzdolniona w bójkach, ani też szczególnie w nich szkolona. Braki siłowe i techniczne nadrabiałam intuicją i sprytem, ale przede wszystkim determinacją i ambicją, w trakcie walki czasami przeistaczającą się w ślepą furię. Światła kamer były dla mnie źródłem dodatkowej adrenaliny.

Nie chciałam nokautować swojego beznogiego przeciwnika, ale ich przewaga punktowa była tak duża, że wydawało się to jedną szansą na wygranie programu. Rozległ się gong.

Facet natarł całkiem szybko jak na kogoś bez odnóża, ale w zasadzie był bez większych szans. Zrobiłam błyskawiczny unik, podcięłam go, sprowadziłam do parteru i usiadłam mu okrakiem na plecach, wykręcając zdrową nogę do tyłu.

Czekałam spokojnie na odliczanie sędziego, gdy nagle poczułam na twarzy bardzo mocne, wyraźne pieczenie. Łeb unieruchomionego przeze mnie gościa rytmicznie tłukł o podłogę. Facet właśnie przechodził atak padaczki. Gapiłam się na niego, a gdy w końcu podniosłam wzrok, ujrzałam stojącą nade mną siksę, szykującą się do wymierzenia mi kolejnego policzka.

– Zostaw go – wycharczała. – Spróbuj ze mną. Nie będziecie musieli odpowiadać na żadne pytania.

Kiwnęłam głową i popatrzyłam w górę na de Blanca. z niemym zapytaniem o zezwolenie na zmianę regulaminu wymalowanym na mordzie. Max wisiał nadal w swej anielskiej pozie, z rękami ułożonymi w piramidkę i zadumanym wyrazem twarzy. Telewidzom mogło się wydawać, że się namyśla, ja wiedziałam natomiast, że czeka na instrukcje z reżyserki. Nie spodziewałam się jednak większych trudności – wydawano zezwolenia na znacznie większe odstępstwa od regulaminu, a dodatkowa walka zapewniała programowi lepszą oglądalność.

Po wyrażeniu zgody producenta ustami Makśmiuka stanęłyśmy z siksą naprzeciw siebie. Była już nieźle poturbowana po poprzednich walkach – cała w siniakach, z krwawiącymi zadrapaniami, porwaną garderobą i rozczochranymi włosami. Rzuciłam okiem na tatuaż, który wywarł tak wielkie wrażenie na Syndorze. Nic wielkiego: nudny lechicki wzorek wydziargany na ramieniu przez uprawnionego Położnika Koalicji, po walce lekko zaczerwieniony. Z bliska gówniara wydawała się jeszcze młodsza, góra piętnaście lat. Pewnie sierota, pomyślałam. Żaden normalny rodzic nie narażałby dziecka w takim wieku na teleturniejowe atrakcje.

Kątem oka znowu zauważyłam szarą sylwetkę na górze. Postać wpatrywała się w nas z uwagą, czułam jej wzrok ślizgający się po moich barkach i nogach.

Pierwsza zaatakowała siksa. Dowaliła mi pięścią w brodę tak, że poczułam smak krwi w ustach. Oddałam jej zgrabnym kopniakiem w bok kolana, może mało medialnym, ale za to piekielnie skutecznym. Po takim ataku któregokolwiek z chłopców z mojej drużyny smarkuli odpadłaby połowa nogi, ale ja, jak wspomniałam, byłam siłowo kiepska. Poza tym lakierowany bucik trochę ześlizgnął mi się po jej skórze. Tak więc po tym ciosie mała nie odniosła żadnych większych obrażeń, wiła się jedynie z bólu przez kilkanaście sekund. Ja w tym czasie napawałam się widokiem jej cierpienia. Potem znienacka pociągnęłam ją z tyłu za włosy. Siksa przewróciła się na podłogę. Ciągnęłam ją przez połowę sceny, dopóki reżyser nie krzyknął wyraźnie: „Stop!”.

Wypuściłam z rąk smarkulę. Podniosłam otwarte dłonie do twarzy. Spomiędzy palców sterczały mi kępki wyrwanych dziewczynie włosów. Trochę się zdziwiłam, bo myślałam, że ją ciągnę za perukę, którą zazwyczaj charakteryzatorzy programu przypinali niskim zawodniczkom.

Mała nadal leżała na ziemi. Zaczęło się odliczanie. Raz, dwa, trzy… Podniosłam obie dłonie do góry z palcami złożonymi w dwie victorie. Kłaniałam się głęboko publiczności… Cztery… Pięć…

Kątem oka widziałam cieszących się w klatce Metaksę i Bartka. Syndora nadal z nimi nie było. Siksa musiała go nieźle pokiereszować. Nic to, jakoś się wyliże, dziś i tak nie będzie już nagrania. Sześć…

I w tym momencie znowu spojrzałam w górę, po czym nagle doznałam olśnienia. Znajomą mi sylwetkę w szarościach widziałam przecież po raz ostatni ponad dekadę temu na sali sądowej.

* * *

Szara sylwetka pieprzyła wtedy jakieś komunały o nadpobudliwej, niedostosowanej społecznie jednostce, mającej poglądy polityczne jawnie sprzeczne z jedynie obowiązującymi prawem i(lub) moralnością.

– Czy takiej osobie można powierzyć opiekę nad dzieckiem, naszą ukochaną wnuczką? – pytała retorycznie. – Nie wspomnę o tym, że moja synowa nie pracuje, czasem jedynie chałturzy, nie ma zatem stałego źródła dochodu. Co innego w przypadku naszej rodziny. Etat mój oraz syna w ministerstwie gwarantuje temu dziecku stabilną przyszłość.

– Dziękuję panu – chłodno przerwała sędzina (od dwudziestego wieku za sędziowskim stołem prawie zawsze zasiadają kobiety). – Czy pan podtrzymuje swoje zdanie? – spytała młodszą, nieco zamazaną kserokopię mojego teścia. Duplikat kiwnął głową na znak zgody, nie odzywając się ani słowem. Nie dziwiło mnie to. Dominik zawsze był tchórzem.

– Ale zabierze jej pan w ten sposób wszystko – spokojnie mówiła teraz do mojego byłego męża pani sędzia. – To oznacza zero kontaktów ze znajomymi ludźmi, po prostu nic. Zero. Null.

– Sama wybrała – odparły stanowczo białolice kserokopie szarości, które właśnie odzyskiwały kolory.

– Ale… – próbowała coś powiedzieć sędzia.

– Zamknij się – przerwałam jej stanowczym tonem. Drętwym, totalnie naćpanym. – Niech zabiera wszystko, ha, ha! Dziecko i tak nie jest jego.

– Hola, hola! – krzyczy sędzina, waląc swym śmiesznym młoteczkiem w stół, aż lecą drzazgi. – Ojcostwo nie jest przedmiotem tego postępowania!

– Ona niczego już w życiu nie osiągnie. Nie dopuszczę do tego – podsumowuje Dominik.

* * *

Przywrócił mnie do rzeczywistości mocny cios w lewy bok, wymierzany mi ręką z tatuażem. Pielęgnowaliśmy niegdyś tę rękę z Dominikiem, całymi nocami uspokajając płaczącego niemowlaka, na którego alergicznej skórze rany po igle nie chciały się goić. Obowiązkowe dziargi na skórze dzieci stanowiły mieszankę znaków ich rodziców. Mały motyl z prawej na ramieniu siksy jest tak podobny do mojego…

– To dla ciebie, mamo – powiedziała siksa, waląc mnie w żebra.

Zrobiło mi się mokro pod powiekami. Po prawym policzku popłynęła pierwsza od dekady łza.

A potem straciłam przytomność.

* * *

– Cztery, pięć, sześć… Proszę pani, proszę się obudzić… siedem, osiem… Na dziesięć otwieramy oczy, dziewięć, dziesięć. Już!

Głos dochodził z zewnątrz i dudnił niczym przetworzony przez głośniki.

Otworzyłam powoli powieki. Efekt okazał się katastrofalny. Cała otaczająca mnie ciemność nagle wybuchła. Otaczała mnie sama biel – mleczna sala, ludzie w śnieżnych kitlach, biała góra puchu, na której leżałam. W bladosinej ręce tkwił wenflon, do którego przezroczystą rurką spływała dziwnie tu wyglądająca, bo kolorowa ciecz.

– Jest pani w szoku, ale to normalne – huczał uspokajająco ów głos, w całkiem zresztą miły sposób.

– Wszystko z nią w porządku? – zapytał ktoś inny.

Przejechałam językiem po spieczonych wargach. Trochę bolała mnie głowa, ale reszta w zasadzie wydawała się w porządku. Powiedziałam o tym obecnym na sali.

– Świetnie. Nie zauważam większych zmian. To będzie standardowa procedura – orzekł miły głos. – Proszę wyjąć pacjentce wenflon.

Potem ktoś pomógł mi się podnieść. Padło pytanie, czy kręci mi się w głowie. Nie kręciło mi się.

– Dobrze to pani znosi – pochwalono mnie. – Proszę spróbować wstać i przejść parę kroków po sali.

Kiedy podnosiłam się z posłania, zauważyłam, że mam na sobie jedynie półprzezroczysty fartuch szpitalny, bez żadnej bielizny. Fartuch w standardowym rozmiarze był dla mnie stanowczo za krótki. Wszystko jedno zresztą, bo struktura wdzianka i tak pozbawiała mnie jakiejkolwiek intymności. Poza tym miałam kłopoty ze wzrokiem – oczy trochę rozbiegane i łzawiące, rozedrgane powieki, nieostre widzenie. Powiadomiłam ich o tym. Pokiwali ze spokojem głowami i powtórzyli, że to normalne po takim zabiegu.

Po zmierzeniu ciśnienia miły pan o takich rysach twarzy, które łatwo się zapomina, zbadał mi puls i obejrzał źrenice.

– Zgodnie ze standardową procedurą, która obowiązuje nas w takich przypadkach, już dziś mogę panią wypisać. – Mówiąc te słowa, uśmiechał się do mnie grzecznie. – Oczywiście będzie pani zobowiązana zostawić nam swój adres pobytu oraz zgłaszać się na rutynowe kontrole przez najbliższe dwa, trzy miesiące.

Zgodziłam się na wszystko. Czy miałam zresztą inne wyjście? Ze swoich poprzednich doświadczeń szpitalnych wiedziałam, że każdy następny dzień przebywania w tym miejscu byłby dla mnie prawdziwą udręką. Źle znosiłam zamknięte przestrzenie.

Z bieli sali zabiegowej wyszłam w asyście pielęgniarki na długi beżowy korytarz. Tuż za pierwszym zakrętem stał, cóż za zbieg okoliczności, on, właśnie on. Mój eksmąż Dominik. Byłam na to przygotowana.

Nie dać nic po sobie poznać, nie dać się sprowokować, oni przecież lubią sprawdzać skuteczność swych działań w taki właśnie sposób. Wyobraziłam sobie, że zamiast twarzy mojego eksmałżonka – i tak rozmazanej – na jego szyi tkwi ogromna rolka różowego papieru toaletowego. Dzięki temu zabiegowi – to nawet nie było takie trudne – popatrzyłam na Dominikową gębę z mieszankązaciekawienia i rozbawienia. Nie zdradziłam się ani słowem, ani gestem, gdy zza pleców mojego byłego męża, mężczyzny słusznej postury, wyłonili się moi eksteściowie.

To prawda, że bezpośrednio po zabiegu wyostrzały się zmysły. Czułam, że mama, przepraszam, była mama, wskazała na mnie upierścienionym palcem, stając za moimi plecami. Drgania szpitalnego powietrza poinformowały mnie również o tym, że kiedy minęłam mojego wiecznie szarego i niewyraźnego teścia, jego twarz wykrzywił taki grymas, jakby biedak zmuszony był patrzeć przez te całe długie pięć sekund, zanim zniknęłam w windzie, na rozdeptanego karalucha.

Ale dla mnie najważniejsze było to, że moja metoda zadziałała. Pamiętałam wszystko, a przynajmniej tak mi się wówczas wydawało. Rada Gośki się przydała. Zgodnie z nią podczas zabiegu „dezynfekcji wspomnień” (bo tak eufemistycznie nazywano wykonaną na mnie operację nakazaną wyrokiem sądu) należało intensywnie skupić się na skonstruowaniu maksymalnie abstrakcyjnej historyjki. Powinna ona mieć jak najmniejsze oparcie w rzeczywistości, którą chcieli mi wymazać z pamięci. Oczywiście, zdawałam sobie sprawę z tego, że nie ucieknę całkowicie od realizmu, mogłam jednak pozwolić sobie na umieszczenie w moim nibyśnie na przykład postaci Syndora, którego osoba nie była objęta nakazem wymazania. Mimo pozytywnych pierwszych wrażeń (rozpoznałam w końcu bez większych problemów moich byłych teściów) nadal obawiałam się kontaktów z podlegającymi wymazaniu ludźmi, których nie potrafiłam nie użyć w mojej – z założenia abstrakcyjnej – historii. Oczywiście na czele tych postaci stało Maleństwo.

W przebieralni próbowałam trochę ochłonąć. To było trudne, bo zdawałam sobie sprawę z tego, że mnie obserwują. Mógł mnie zdradzić jeden nieostrożny ruch, a wtedy zostałabym zatrzymana w szpitalu, a może nawet poddana powtórnemu zabiegowi wymazania pamięci. Bardzo się starałam, aby moje zachowanie wyglądało na zupełnie naturalne, a wykonywane ruchy – na opanowane i powściągliwe. Choć spieszyło mi się jak diabli. Kiedy jednorazowe szpitalne wdzianko wylądowało w koszu na śmieci, a ja skończyłam się malować i czesać (zauważyłam, że podświadomie uformowałam na czubku głowy coś na kształt owadzich czułków), uznałam, że jestem gotowa do wyjścia.

Tuż za szpitalną bramą dostrzegłam postój taksówek. Właśnie podjechała pusta. Złapałam ją, gdy nagle ktoś wybiegł z budynku.

– Pani Blue, pani Blue! – krzyczał zasapany. – Pani Meo! – dodał, widząc brak reakcji na nazwisko.

Odwróciłam się powoli od drzwi, usiłując za wszelką cenę nie okazywać jakichkolwiek emocji.

– Muszę przyzwyczaić się z powrotem do mojego panieńskiego nazwiska – powiedziałam do młodego lekarza, który stanął przede mną. – Nikt tak się do mnie nie zwracał w ciągu ostatnich paru lat.

– Wiem, wiem – machnął niedbale ręką. – Nie pani pierwsza. – Jeśli chciał mnie pocieszyć, to mu się nie udało. – Pani Meo, szef zapomniał dać pani receptę na Promemo. Wie pani, te małe fioletowe pastylki, które zapisaliśmy pani też przed zabiegiem.

Wiedziałam. Obficie nawoziłam nimi trawkę w moim ogródku (może miałam obsesję, ale nie mogłam całkowicie wykluczyć tego, że Dominik i jego rodzinka przeglądają moje śmieci).

– Jak mam je brać?

Mimo wszystko w moim głosie dało się chyba słyszeć westchnienie ulgi. Muszę się lepiej kontrolować.

Lekarz popatrzył na mnie badawczo. Było coś dziwnego w jego spojrzeniu. Zaraz, czy on nie ma przypadkiem bielma na lewym oku?

– W takich samych dawkach jak poprzednio – powiedział. – Dwa razy dziennie, popijać wodą. Proszę nie zapomnieć o obowiązkowej wizycie u profesora za miesiąc.

– Nie zapomnę – obiecałam, otwierając drzwi taryfy. Taksówkarz właśnie odbierał jakieś zlecenie przez CB-radio i zaczynał się trochę niecierpliwić. – Jeśli to wszystko…

– Tak, to wszystko – wzruszył ramionami młody medyk. – Powodzenia na nowej drodze pamięci – krzyknął jeszcze, gdy już ruszaliśmy spod szpitala.

– Dokąd jedziemy?

Pytanie taryfiarza wyrwało mnie z zamyślenia. – Proszę mnie podwieźć do najbliższego centrum handlowego – odpowiedziałam po chwili zastanowienia.

– Czego? – zdziwił się kierowca.

– No, malla – przetłumaczyłam ze staropolskiego na nasz.

– Aha. Będziemy za pięć minut – powiedział i zamilkł. Nie odezwał się aż do końca podróży. Wynagrodziłam mu ten brak paplaniny dużym napiwkiem.

W mallu przez kwadrans szukałam czynnego telefonu na kartę. W dobie przypadającej na statystycznego Polaka jednej i ośmiu dziesiątych komórki tego typu urządzenia zanikały i nie było prostą rzeczą je odnaleźć. Własnego telefonu nie chciałam używać ze względu na nieźle już u mnie rozwiniętą i stale się rozwijającą manię prześladowczą.

W końcu jednak udało mi się trafić na to, czego szukałam. Stara budka telefoniczna znajdowała się tuż przy wejściu do garaży, w bardzo głośnym i często uczęszczanym przez klientów miejscu. Nie było tam zatem warunków do rozmowy – w krótkich żołnierskich słowach poprosiłam tylko Syndka, by podleciał pod centrum i mnie stamtąd zabrał.

Mój osobisty gach uwinął się w osiem minut. Pokiwałam z uznaniem głową na widok wypchanego naszymi rzeczami miniracketa. Do północy mieliśmy już być dwie planety stąd. Jak na razie obmyślony przez nas plan, dopracowywany w ciągu ostatnich trzech miesięcy, działał bez zarzutu.

– To co? Lecimy budować naszą nową przyszłość? – zapytał z uśmiechem Synd, włączając w pojeździe dodatkowy napęd.

Odwzajemniłam uśmiech. Przyszłość spała na tylnym siedzeniu, porwana przed godziną z koalicyjnego żłobka i rzeczywiście była trochę zamazana. Zauważyłam jednak, że pod wpływem mojego uporczywego wzroku zaczynała się wiercić. Nie chciałam jej budzić, więc wróciłam na swoje miejsce przy Syndzie, przeżuwającym właśnie batonika.

– Włączyłem autopilota – oznajmił. – Do granicy będziemy mieli trochę czasu dla siebie.

– To dobrze. Podaj cegłę – poprosiłam, za co oberwałam w oko czekoladką.

– Wszystko w porządku? – Syndek przestraszył się konsekwencjami swojego rzutu.

– Tak – odparłam. – Mam jeszcze problem z koordynacją wzrokowo-ruchową – przyznałam.

– To podobno normalne. – Pogłaskał mnie po plecach. – A jak mała? Widzisz ją wyraźnie?

– Nie bardzo. Jednak trochę ją eksploatowałam w swoim śnie.

– Hm… będziemy musieli nad tym popracować. Czytałem coś na ten temat.

Ogarnęło nas lenistwo, więc rozłożyliśmy siedzenia i włączyliśmy telewizję. Akurat leciało „Co za dno”, ulubiony kiedyś teleturniej Syndora. Prowadził go jakiś facet z ulizaną grzywką, krzywym zgryzem i ogólnie mało inteligentnym wyrazem twarzy. Otwarcie krytykował tępotę umysłową startujących, a także urodę zawodniczek, a właściwie jej brak.

– Gupi pedał – powiedział Syndek. W regionie, z którego pochodził, mówiło się właśnie w ten sposób. „Gupi” – bez „ł”.

A potem przez pół godziny usiłował mnie uspokoić, inaczej udusiłabym się ze śmiechu.

Anna Kańtoch

Sztuka porozumienia

Opowiadanie pochodzi z antologii Światy równoległe, wyd. ŚKF/Solaris

Kiedy wszedłem, już na mnie czekała – spowita w półmrok bladoskóra postać na tle panoramicznego okna, za którym ciemniała powoli Kopuła. Odwróciła się w moją stronę miękkim, kocim ruchem, suknia w kolorze błękitnego lodu zafalowała wokół zgrabnych nóg. Włosy też miała jasne, niemal białe. Jak duch albo Królowa Śniegu, która niespodziewanie zjawiła się w moim biurze.

Zamknąłem drzwi, podkręciłem światło i spróbowałem przybrać profesjonalny wyraz twarzy. Rzadko człowiek ma okazję przyjmować tak piękne klientki, choć mnie – z oczywistych względów – zdarza się to częściej niż innym.

– Witam – powiedziałem. – W czym mogę pomóc, pani…? – Celowo zawiesiłem głos, ale mój niespodziewany gość albo nie zrozumiał aluzji, albo nie miał zamiaru się przedstawić. Z różnych powodów stawiałem na to drugie.

– Naprawdę powinien pan zainwestować w lepszą sekretarkę, panie Delamere. Ten automat w poczekalni potrafi tylko powtarzać: „Proszę czekać” i „Podać kawę?”.

Jak na możliwości starej Susie to i tak było sporo – moja pracownica zazwyczaj ogranicza się do przecierania biurka albo mało zrozumiałego rzężenia.

Rzuciłem kapelusz na stolik i posłałem w kierunku blondynki niezobowiązujący uśmiech.

– Przyjechała pani sama? To niebezpieczna dzielnica, zwłaszcza dla kobiet. Zwłaszcza teraz.

Przyglądała mi się przez chwilę, jakby sprawdzała, czy nie żartuję, a potem wzruszyła ramionami.

– Chodzi o morderstwa Brązowego Kapelusza? Niech pan da spokój, to nigdy nie było bezpieczne miasto. Nie tylko dla kobiet.

Skinieniem głowy przyznałem jej rację. Zresztą tak tylko sobie mówiłem, bez szczególnej troski. Wcale mi nie zależało.

– Nawiasem mówiąc – wypomniała blondynka – obiecanej kawy nie dostałam. Nie, proszę się nie kłopotać, i tak jestem już spóźniona. Może po prostu przejdziemy do rzeczy?

Nie miałem zamiaru parzyć kawy, ale nie chciałem też wyprowadzać nowej – i w tej chwili jedynej – klientki z błędu. Zgodziłem się więc, że owszem, czemu nie, możemy przejść do rzeczy, i wskazałem kanapę, która najlepsze lata miała za sobą, podobnie jak całe wyposażenie biura.

Usiadła, zakładając nogę na nogę i prezentując doskonałą linię łydki. Gapiłem się przez chwilę bez specjalnego poczucia winy – jej ciało zostało stworzone do tego, by się na nie gapić. Nie omieszkałem przy tym zauważyć, jak mocny stanowimy kontrast: ja, o skórze czarnej niczym sumienie diabła, i ona, ideał skandynawskiej piękności. Pasowalibyśmy do siebie jak noc do dnia, jak krem czekoladowy do waniliowego ciastka – i nie mówcie mi, że nie potrafię być romantyczny.

– Chcę, żeby odnalazł pan dla mnie pewną dziewczynę. – Sięgnęła po papierośnicę, obracała ją przez chwilę w szczupłych palcach, a potem zrezygnowanym ruchem wsunęła z powrotem do torebki. – Ma pan włączoną sieć?

Skinąłem głową, a ona przesłała mi zdjęcie, które pojawiło się w lewym górnym rogu pola widzenia. Mógłbym prześledzić połączenie, złamać kod i sprawdzić, z jakiego konta wysyła wiadomość, jednak – z oczywistych powodów – nie wypadało mi tego robić.

Ściągnąłem zdjęcie niżej, tak aby mieć je przed oczami. Zrobiono je dwa dni wcześniej; było ziarniste i niezbyt wyraźne, w tle widziałem coś, co wyglądało jak przeszklone drzwi do biurowca – w poprzek biegł napis, lecz ktoś rozmazał go komputerowo, tak że nie potrafiłem przeczytać ani literki. Sprytne. Jednak nie wystarczająco sprytne, abym nie umiał rozpoznać kadru z monitoringu. Schwytana w oko kamery dziewczyna miała szesnaście-siedemnaście lat i wyglądała jak konspiratorka z tanich filmów: czujny wyraz twarzy, kaptur bluzy nasunięty na czoło tak nisko, że ledwo widać oczy. Na ramiona spływały jej kręcone ciemne włosy, cerę miała śniadą. Włoszka? Hiszpanka? Stawiałem na to pierwsze – ta ciepła, miękka uroda przywodziła na myśl rozciągnięte na wzgórzach oliwkowe gaje i dziewczęta, które flirtują, oparte o ramy rowerów, podczas gdy wiatr podwiewa im letnie sukienki. Jak mówiłem, bywam romantykiem, mam też słabość do klasycznej literatury i oglądam zdecydowanie zbyt dużo starych filmów, nie tylko SF. Najdziwniejsze jednak było, że brunetka na zdjęciu wydała mi się w pewien sposób znajoma, niczym ktoś z odległej przeszłości, kogo pamięta się jak przez mgłę. Zamrugałem, ale wrażenie nie znikło, choć nadal nie potrafiłem nigdzie umiejscowić tej dziewczyny. Może spotkałem ją kiedyś przelotnie, a może była podobna do jakiejś znanej aktorki czy celebrytki.

– Nie wie pani, jak ona się nazywa?

– Nie, to po prostu nastolatka, która wzięła coś, co do niej nie należało. Chcę, żeby pan tę rzecz odebrał. To nic szczególnego, zwyczajny zapis na dyskietce. I od razu mówię: może pan darować sobie próby odczytania. I tak nie zrozumiałby pan, o co chodzi, bo to sprawy interesujące jedynie dla bardzo wąskiego kręgu.

Dla kogo ta kobieta pracowała? Ubrana była elegancko, szczerze mówiąc – zbyt elegancko jak na tę dzielnicę i jak na biuro prywatnego detektywa, którego nie stać na nowy model sekretarki. Dlaczego nie poszukała kogoś w centrum, w znacznie większych agencjach?

Wątpliwości musiałaby odbić się na mojej twarzy, bo blondynka wyjaśniła:

– Nie zależy nam na ukaraniu dziewczyny, jedynie na odzyskaniu naszej własności i przede wszystkim na dyskrecji, a o to łatwiej, jeśli o wszystkim wie jak najmniej osób. Pana poleciła mi znajoma; podobno dobrze radzi pan sobie ze znajdowaniem osób, które nie chcą zostać znalezione. I nie jest pan zwolennikiem narracji, prawda?

– Nie jestem zwolennikiem ładnych kłamstw, owszem.

– Kogoś takiego właśnie mi potrzeba. – Uśmiechnęła się, mrużąc oczy, w których miała nieokreśloną obietnicę. Większość facetów w tym momencie byłaby gotowa wybić głową dziurę w suficie, byleby dobrać jej się do majtek. Ja nie. Może za dużo takich uśmiechów widziałem, a może zwyczajnie byłem już za stary. – Poza tym to prosta sprawa, dziewczyna zrobiła głupstwo, żadna z niej profesjonalna złodziejka.

Skinąłem powoli głową. Argumenty brzmiały rozsądnie, jednak miałem nieodparte wrażenie, że tak naprawdę chodzi o coś zupełnie innego. Bo podstawowa różnica między dużymi a małymi agencjami detektywistycznymi wygląda tak, że te pierwsze, z uwagi na częste kontrole, muszą ściśle trzymać się przepisów, podczas gdy drugie… Powiedzmy, że zarówno mnie, jak i moim kolegom po fachu zdarza się od czasu do czasu przymykać oko na takie czy inne prawne subtelności. Czy blondynka tego właśnie oczekiwała?

– Weźmie pan to zlecenie? – Pochyliła się w moją stronę, tak iż bez najmniejszego problemu mogłem w głębokim dekolcie dostrzec zarys piersi.

Chciałbym w tym miejscu napisać, że długo wahałem się przed podjęciem decyzji, rozważając wszystkie za i przeciw, a niewinna buzia ciemnowłosej nastolatki poruszyła moje sumienie. Prawda wyglądała jednak tak, że od dwóch miesięcy zalegałem z czynszem, a poza tym zdawałem sobie sprawę, że jeśli odmówię, moi koledzy nie będą mieli skrupułów, by przejąć zlecenie.

Wyglądało na to, że dziewczyna o włoskiej urodzie weszła właśnie między wilki, a ja byłem jednym z nich.

* * *

W tym samym czasie, lecz zupełnie innym miejscu dziewczyna wiedziała już, że jest ścigana. Czuła to głęboko w kościach i jeszcze głębiej w sercu, gdy odwracała się do gęstniejącej za jej plecami ciemności. Słyszała w szeleście liści nad głową, trzasku ściółki pod stopami i szumie krwi, tętniącej w uszach. Musiała cały czas pozostawać w ruchu, mylić tropy. Nigdy nie zatrzymywała się w jednym miejscu dłużej niż na kilka godzin; tyle wystarczało, żeby wypić kilka łyków wody, zjeść pośpiesznie kromkę zeschniętego chleba i zdrzemnąć się przed dalszą drogą. Kiedy ostatni raz miała w ustach ciepły posiłek? Kiedy spała w prawdziwym łóżku? Pamiętała rodzinę drwali, którzy przygarnęli ją, gdy zapadł zmrok i las rozbrzmiał wilczym wyciem, podzielili się skromną strawą i ofiarowali kąt z wypchanym słomą siennikiem. Zdarzyło się to wczoraj czy może przed tygodniem? Gdy biegła, gałęzie smagały jej delikatne ciało, a kolce dzikich malin rozrywały skórę, aż gęsta, czerwona krew kapała na ziemię. W nocy drżała z zimna, w dzień rozłożyste korony buków ledwo chroniły przed rozpalonym niebem. Znalazła źródełko i napełniła bukłak, choć woda miała smak żelaza i pływały w niej martwe jesienne liście. Dziewczyna napiła się, obmyła poranione stopy, a potem spojrzała w górę na korony drzew, w których skrywały się lekkie jak wiatr duszki. Płakały nad jej losem, ale żaden nie miał odwagi sfrunąć i pomóc przerażonej dziewczynie, bo to, co ją ścigało, było potężniejsze i straszniejsze od wszystkich dobrych stworzeń w lesie. Zadrżała, nie wiedząc, co począć, i jej dłoń, jak wiele razy wcześniej w podobnych chwilach, sięgnęła do szyi, by chwycić zawieszony na rzemyku kryształ – prawdopodobnie najcenniejszą rzecz, jaka istniała na świecie.

* * *

Resztę wieczoru spędziłem, przeczesując sieć. Rezultaty nie były imponujące, bo wyszukiwarka twarzy najpierw wyrzuciła kilka tysięcy zdjęć młodocianych gwiazdek albo po prostu dziewczyn bawiących się na imprezach – cóż, moja tajemnicza brunetka nie miała zbyt oryginalnej urody. Zawęziłem więc stopień podobieństwa do 95%. Tym razem wyników było ledwo kilkanaście, niemal wszystkie z Bay City. Brązowowłosa nastolatka na trawie, w towarzystwie brodatych łachmaniarzy, grająca na gitarze i pijąca tanie wino prosto z butelki. Przyglądając się jej, zapaliłem papierosa. Nie była piękna, ale miała w sobie cały urok beztroskiej i niewinnej młodości. Nikt, kto skończył osiemnaście lat, nie potrafi się tak uśmiechać. Do licha, w Argei nie uśmiecha się tak już większość dwunastolatków.

Zdusiłem papierosa w popielniczce, nalałem sobie whisky na dwa palce i zamknąłem okno, przez które wdzierał się chłód. Oto uroki mieszkania na pustyni – w dzień ogłuszający upał, nocą zimno jak w psiarni. Idiotyzm, biorąc pod uwagę, że żyliśmy pod stalowym niebem, które jaśniało i ciemniało, naśladując ziemski rytm dobowy. Nie wiem, kto zdecydował, by wpompować pod Kopułę kilka tysięcy ton ziemskiej atmosfery, a jednocześnie zachować pustynny klimat. Może tak było łatwiej, może projektanci uznali, że będzie to dla turystów dodatkowa atrakcja. A może po prostu mieli wszystko w dupie.

Wypiłem whisky i zerknąłem na ostatnie zdjęcie – jedyne, które zrobiono nie w Bay City, a przed urzędem miasta. Przedstawiało kilkudziesięciu pikietujących, ociekających potem, a mimo to pełnych entuzjazmu. Moja brunetka w jednej ręce trzymała transparent z napisem „Zostawcie w spokoju Wielkiego Jima”, a drugą obejmowała w pasie ciemnowłosą koleżankę. Pamiętałem ten protest jak przez mgłę – chodziło o Stockwell Company, które zamierzało rozebrać najsłynniejszy argejski szkielet i postawić w tym miejscu kolejny drapacz chmur. Sprawa przez dzień-dwa przewijała się przez każde wydanie aktualności, ludzie łączyli się ze studiem i wygadywali bzdury, wypowiedziało się nawet kilku oburzonych naukowców. Później wszystko przycichło. W naszym mieście nawet największa sensacja ma krótki żywot. Zresztą zaraz potem zaczęły się morderstwa Brązowego Kapelusza, a z nimi Wielki Jim nie mógł konkurować.

Wróciłem myślami do mojej brunetki i zastanowiłem się, co właściwie o tej dziewczynie wiem.

Prawdopodobnie bez stałego miejsca zamieszkania, prawdopodobnie bez stałej i legalnej pracy. Nie chodziła do szkoły, a przynajmniej nie tutaj, bo w przeciwnym wypadku znalazłbym jej zdjęcie w którymś z sieciowych albumów. Hippiska? Anarchistka? Zaangażowana politycznie? Pokój, natura i wolna miłość zamiast nowoczesnych technologii?

Ktoś taki prędzej czy później musiał wejść w drogę prawu.

Włamanie się na policyjne serwery zajęło mi pięć minut (miałem wprawę), przeszukanie ich kolejne pięć. Brunetki jednak nigdzie nie było. Znalazłem sporo podobnych dziewczyn, owszem, ale za każdym razem wskaźnik podobieństwa był nie wyższy niż 91%.

Znowu chciało mi się palić, a przecież próbowałem ograniczać. Poza tym minęła już północ i powinienem wracać do domu. Diabli wiedzą, co robiła tam Sara, moja młodsza córka. Zamiast jednak podnieść tyłek, nalałem sobie jeszcze trochę whisky, żeby naoliwić komórki mózgowe.

Albo brunetka nigdy glinom nie podpadła, albo, co bardziej prawdopodobne, w chwili aresztowania była na tyle młoda, że jej dane nie znalazły się w bazie.

Niewiele myśląc, wybrałem numer Berniego Spinka, który był mi winien przysługę.

Sterana życiem, dziobata twarz pojawiła się niemal natychmiast w lewym górnym rogu pola widzenia. Nastroszony wąs i ulizana na żelu fryzura nie dodawały jej uroku, choć Bernie z pewnością sądził, że jest prawdziwym latynoskim Casanovą. Czy raczej gormyjskim, bo mój kumpel to prawdziwy Obcy, nieczłowiek, inna planeta, odmienna biologia, rozumiecie, te sprawy.

– Co tam, amigo?

Wyłuszczyłem mu sprawę. Bernie słuchał, poruszając szczęką jak przeżuwająca krowa. Potem w zamyśleniu podłubał w zębach. Nigdy nie twierdziłem, że mam eleganckich znajomych.

– Zawracasz mi dupę jakąś laską, kiedy w mieście grasuje morderca? – powiedział wreszcie. – Nie masz nic lepszego do roboty?

Oznajmiłem, że nie mam.

Ruszał jeszcze przez chwilę szczęką, co oznaczało u niego wysiłek umysłowy, a potem niechętnie skinął głową.

– Jeśli ta mała była kiedyś zatrzymana jako nieletnia, do jutra rana będziesz miał jej dane, OK. Ale to koniec, łapiesz? Jesteśmy kwita.

Potargowałem się jeszcze przez chwilę i ostatecznie zdołałem przekonać Berniego, żeby podał mi też nazwiska osób, w towarzystwie których dziewczyna była aresztowana – o ile faktycznie była. Nie wyglądał na zachwyconego, ale jego dobre samopoczucie w tej chwili stanowiło najmniejsze z moich zmartwień.

Wyłączyłem sieć, wypiłem resztę whisky, po czym, ignorując parę mniej ważnych przepisów, ruszyłem w stronę domu.

* * *

Argea to miasto, które nigdy nie zasypia. Banał, wiem, to samo można powiedzieć o każdej większej metropolii od chwili wynalezienia elektryczności. Ale do Argei takie określenie wyjątkowo pasuje. Zbudowano ją na pustyni, która kiedyś była morzem. Woda wyschła przed tysiącami lat, pozostawiając po sobie połacie czerwonego piasku i wystające z niego gigantyczne, dziwacznie powyginane szkielety, które zachwyciłyby samego H. P. Lovecrafta. Część wywieziono do muzeów na większych i bogatszych planetach, sporo jednak zostało i wyjazd na pustynię „żeby zobaczyć kości” to dziś obowiązkowy punkt każdej wycieczki. Wciąż także od czasu do czasu przylatują do nas ekspedycje naukowe składające się z nieśmiałych, zbyt dużo pijących studentów i profesorów, którzy z kolei piją za mało, ale za to chętnie gapią się kelnerkom na cycki. Argea zresztą na początku była placówką badawczą, która potem przekształciła się w port przesiadkowy na trasie do Nowej Tuluzy. Wokół portu wyrosło miasto i teraz zarabiamy przede wszystkim na obsłudze podróżnych, którzy spędzają u nas dwanaście godzin – dokładnie tyle, ile trzeba, żeby zatankować oraz dokonać wymaganego prawem przeglądu wahadłowca. Stałych mieszkańców Argea ma nie więcej niż trzydzieści procent, reszta to „element napływowy”, jak mówią w mediach, albo po prostu spragnieni rozrywek turyści. Mamy więcej parków rozrywki niż szkół podstawowych, więcej kasyn niż Gormowie czczą bogów i więcej kurew niż aniołów kiedykolwiek tańczyło na czubku szpilki. O ósmej rano, kiedy w innych miastach ludzie spieszą do pracy, u nas panuje nastrój jak w piątkowy wieczór, z otwartych knajp słychać karaoke, a ulicami przetaczają się gromady podpitych przebierańców. Życie w Argei to nieustający karnawał i zabawa – któż może wiedzieć o tym lepiej niż ja?

Myślałem o tym, zmierzając w stronę domu, gdzie czekała na mnie Sara. Miałem nadzieję, że będzie na tyle rozsądna, by wrócić wcześniej, odrobić lekcje i pójść spać. Niewielką nadzieję. Nie należy spodziewać się rozsądku po czternastolatce, choć w porównaniu ze swoją starszą siostrą i tak była zdumiewająco dojrzała.

Na Franklin Avenue drogę zatarasowała grupa dwugłowych Nikaryjczyków, z których każdy dźwigał na ramionach nagą prostytutkę, Czekając, aż policja spędzi ich z powrotem na chodnik, zapaliłem papierosa i przywołałem w pamięci szczegóły morderstw, które w ostatnich dniach wstrząsnęły miastem – przynajmniej media twierdziły, że wstrząsnęły, bo ludzie i nieludzie wokół mnie nie wyglądali na przesadnie przejętych. Zaczęło się od śmierci tancerki hula, którą znaleziono za kulisami półtorej minuty po występie, równiutko przeciętą na pół. Wzdłuż, nie wszerz, co jeszcze byłoby zrozumiałe. Cięcie biegło przez nos, usta, pomiędzy piersiami, aż do krocza. Obok leżał brązowy kapelusz, do którego nikt nie chciał się przyznać i dlatego prasa spekulowała, że mógł należeć do mordercy, choć osobiście miałem co do tego wątpliwości. Potem były inne ofiary, wszystkie zabijane w tak samo błyskawiczny, okrutny i zdumiewająco niezgodny z prawami prawdopodobieństwa sposób. Mąż, którego żona przysięgała, że straciła go z oczu ledwo na kilkanaście sekund, a który, siedząc spokojnie w fotelu, skończył z głową ugotowaną jak w mikrofalówce; nikaryjska dziewczyna, której ktoś połamał absolutnie wszystkie kości, nie naruszając przy tym w najmniejszym stopniu skóry. Szef policji twierdził, że są już na tropie, że lada moment morderca znajdzie się za kratkami – wiecie, całe to pieprzenie, które w przypadku takiej sprawy trzeba odwalić. Nie trzeba było jednak spostrzegawczości Einsteina, by zauważyć, że facet nie wierzy w ani jedno słowo i ze strachu robi w gacie. Nikt już chyba serio nie wierzył, że tę sprawę kiedykolwiek uda się rozwiązać. Na miejscach zbrodni nie znajdowano śladów, nie było żadnych motywów ani powiązań między ofiarami. Niektórzy dziennikarze twierdzili, że to jakaś tajemnicza sekta, inni, że to robota Obcych (którychkolwiek Obcych) a ci bardziej nawiedzeni, że Bóg postanowił pokarać Argeę za grzechy. Mnie nikt nie pytał o zdanie, ale gdyby jednak zapytał, powiedziałbym pewnie, że to zgnilizna moralna wypływa od czasu do czasu na wierzch, a kiedy zbierze się jej wystarczająco dużo, następuje wyładowanie przypominające uderzenie pioruna, paroksyzm ohydy i okrucieństwa, po którym pozostają kolejne zwłoki.

Nie była to dobra teoria, ale też wcale nie gorsza niż inne.

Minąłem ostatnie skrzyżowanie dzielące mnie od domu. Mimo późnej pory i zimna Argea tętniła życiem, z knajp słychać było muzykę, a przy fontannach obściskiwały się pary różnych płci i gatunków. To jeszcze jeden z uroków naszego miasta: nikt i nic nie jest w stanie przeszkodzić nam w rozrywce. Miałem wrażenie, że jestem jedyną osobą, która nie bawi się dobrze – a nie bawiłem się, ponieważ od chwili, kiedy opuściłem biuro, miałem nieodparte wrażenie, że jestem śledzony, że ktoś jedzie za mną tak dyskretnie, jak to tylko możliwe w zatłoczonym mieście. Chwilowo jednak nic nie mogłem na to poradzić, więc dałem spokój. Zresztą może tylko mi się zdawało. Po latach pracy w moim zawodzie człowiek czasem zaczyna świrować.

Zaparkowałem pod domem i ruszyłem do drzwi. Sara siedziała w salonie z nogami na szklanym stoliku, jadła popcorn i oglądała holowizję.

– Spóźniłeś się – rzuciła w moją stronę, gdy zdejmowałem płaszcz.

– A ty dawno powinnaś już spać.

Wzruszyła ramionami, aż zafalowały jej różowe włosy. Nie powiedziałem nic na temat makijażu, kolczyków, których nie było jeszcze rano, ani sukienki wyglądającej, jakby ktoś uszył ją z podartej firanki. Po prostu skierowałem się w stronę lodówki i wyciągnąłem piwo, ignorując wyświetlające się na drzwiczkach ostrzeżenie o szkodliwości alkoholu i pustych kaloriach.

Sara stanęła w drzwiach.

– Nie powinieneś tyle pić – pouczyła mnie.

– Mam nadzieję, że ktoś odprowadził cię do domu. – Zignorowałem jej słowa. – Argea jest…

– Niebezpieczna, wiem. – Ziewnęła. – Wyluzuj, tato. Byłam z Tomem.

– To jakiś nowy chłopak?

Znowu wzruszyła ramionami. Dawniej mogliśmy rozmawiać godzinami, ale wszystko zmieniło się, odkąd jej matka zwiała z moim dentystą, a starsza siostra wyprowadziła się, żeby „odnaleźć prawdziwą siebie”, cokolwiek, u diabła, miało to znaczyć. Teraz mogłem się uznać za szczęściarza, jeśli Sara zamieniła ze mną parę zdań. Może brakowało jej matczynej troski albo tęskniła za Chrissie, a może chodziło jeszcze o coś innego. Nie mam pojęcia. Chrissie trzymałem krótko, ale kiedy odeszła, zaczęło mnie gryźć sumienie, więc Sarę dla odmiany rozpuściłem – i z tego powodu też czułem się winny, zwłaszcza teraz, kiedy młodsza córka niebezpiecznie zbliżała się do wieku, w którym uciekła starsza. Czasem po prostu nie ma dobrego wyjścia. Jeśli chcecie mi zarzucić, że nie mam pojęcia o wychowywaniu dzieci, to będę pierwszym, który przyzna wam rację, ale nie wydaje mi się, żeby tak naprawdę ktokolwiek się na tym znał – niektórzy jedynie udają nieco lepiej niż inni.

Dopijając piwo, przypomniałem sobie czasy, gdy nazywałem Sarę moją małą księżniczką. Gdzie się podziały wszystkie te dni i kim byłem dla niej teraz? Surowym, ale sprawiedliwym ojcem, z którego zdaniem trzeba się liczyć, czy tyranem, którego lepiej oszukać? Zrzędą, którego przestrogi puszcza się mimo uszu, czy kumplem? Prawdopodobnie nigdy się tego nie dowiem, tak jak nigdy nie będę wiedział, kim jest moja córka w szkole: inteligentną outsiderką, dziewczyną, której inne dokuczają, bo skrycie jej zazdroszczą, czy może jeszcze kimś innym. Od kiedy skończyła trzynaście lat, zgodnie z prawem nie miałem już wpływu na to, w jakim świecie żyć będzie Sara.

Niech diabli porwą narrację.

– Chrissie wysłała mi wiadomość – oznajmiła Sara, kiedy już założyłem, że nic więcej nie powie. – Chciała rozmawiać z tobą. Chyba, bo słabo ją rozumiałam. Strasznie bełkotała. Większość zdań była kompletnie bez sensu.

– Następnym razem przekieruj ją do mnie.

Zgniotłem puszkę i wrzuciłem ją do kosza na śmieci, który natychmiast zabrał się za przetwarzanie metalu. Było późno, a ja zaczynałem odczuwać pierwsze oznaki kaca, choć wcale dużo nie wypiłem. Może faktycznie robiłem się za stary na tę pracę. Wziąłem prysznic i powędrowałem do łóżka, żeby przespać choć kilka godzin. Śniła mi się Chrissie w różowej sukience i z kokardami; wspomnienie z jej czwartych urodzin, kiedy po przyjęciu poszliśmy na karuzelę. To był jeden z tych dobrych, słonecznych dni, gdy problemy wydają się odległe o całe mile. W takich chwilach człowiek niemal wierzy, że będzie żył wiecznie, a jego dzieci na zawsze pozostaną uroczymi maluchami.

Śniłem o Chrissie, śmiejącej się i machającej do mnie z drewnianego kucyka, który obracał się, coraz bardziej odległy, aż wreszcie moja córka odeszła tak daleko, że jej krzyki zamieniły się w bełkot, a ja nie rozumiałem ani słowa.

* * *

Dziewczyna nie była sierotą, choć czasem tak się czuła. Jej ojciec mieszkał w obcym kraju, za górami i lasami, tak daleko, że wszyscy tam mówili zupełnie innym językiem, nosili dziwne stroje i używali magii nawet do tego, żeby zrobić sobie owsiankę na śniadanie. Był błędnym rycerzem, jednym z tych, którzy nie mają pana, ale codziennie walczą o sprawiedliwość. Gdyby dziewczyna zwróciła się do niego o pomoc, na pewno by nie odmówił, nie wiedziała jednak, jak wysłać mu wiadomość. Bała się powierzyć ją swawolnemu wiatrowi, któremu wszystko wylatywało z głowy, gdy tylko wciągnęła go nowa zabawa, nie ufała zdradliwej wodzie ani zbyt powolnej ziemi. Dlatego postanowiła, że wrzuci swoje słowa w ogień. Zatrzymała się na polanie pośrodku lasu, przy świetle księżyca nazbierała chrustu i rozpaliła ognisko. Płomienie strzeliły w górę, błękitne, żółte i czerwone, rozświetlając ciemność. Dziewczyna ogrzała zgrabiałe dłonie, a potem poprosiła ogień o pomoc. Zgodził się chętnie, zatańczył, zasyczał i obiecał, że prędko pobiegnie do obcego kraju, za góry i lasy, do ojca rycerza, który walczy ze złem, ale nie pamięta o swojej córce.

Później zasnęła przy dogasającym ognisku i spała aż do świtu.

* * *

Można spędzić całe życie w Argei, nie wiedząc nawet o istnieniu Bay City. Można też trafić tu przypadkiem, jeśli zapędzimy się za daleko w poszukiwaniu egzotycznych rozrywek albo jeśli wkurzymy taksówkarza dowcipnisia. Założę się, że każdy z takich pechowców czuł się jak Dorotka odkrywająca, że nie jest już w Kansas. Nawet ci z wyższymi poziomami narracji, którzy nie dostrzegali brudu i zaćpanych nastolatków o twarzach staruszków, doskonale czuli, że Bay City to zupełnie inny świat. Kilka przecznic od tętniących zabawą ulic rozciągała się dzielnica, w której czas nie tyle zatrzymał się, co raczej zastygł przed półwieczem. Mijałem odrapane budynki z trudem unoszące się na sfatygowanych poduszkach powietrznych i rdzewiejące przy krawężnikach wraki samochodów, a pod kołami mojego chryslera chrzęściły śmieci, które wysypywały się z przepełnionych kontenerów.

Gdy wysiadłem, upał uderzył mnie jak bokser wyprowadzający na ringu cios. Skrzywiłem się, próbując nie oddychać zbyt głęboko. Gorąco i zapach taniej gormyjskiej kuchni to kiepskie połączenie, które staje się jeszcze gorsze, jeśli dorzucić do niego ciche, ale uporczywe bzyczenie piaskowych trzmieli, żerujących na resztkach czyjegoś obiadu i truchle niewielkiego ptaka. Poza tym panowała cisza. W pobliżu nie było żywej duszy, jedynie zagłodzony kundel, któremu jakiś dzieciak dla żartów przywiązał do ogona puszkę, patrzył na mnie błagalnie. Wyciągnąłem papierosa i zapaliłem, by pozbyć się z ust smaku starego, wielokrotnie przypalanego tłuszczu. Nie widziałem nikogo, ale byłem pewien, że zza zakurzonych okiennic obserwują mnie czujne oczy.

Rzuciłem papierosa na ziemię, przydepnąłem go i ruszyłem w stronę budynku oznaczonego wyblakłym numerem 5. Kundel zaskowyczał, gdy go mijałem.

– Nie dziś, kolego – powiedziałem. – Radź sobie sam. Nie jestem w nastroju do pomagania.

Długo musiałem dzwonić, zanim w kamerze przy drzwiach pojawiła się wynędzniała twarz.

– Czego?

– Szukam Velmy Verringer. – Brzmiało jak pseudonim gwiazdki porno, więc pewnie dziewczyna nazywa się zupełnie inaczej, ale w tej chwili nie miało to znaczenia. – Ładna, brunetka, jakieś szesnaście-siedemnaście lat. Mieszka tu.

– Nie mieszka.

– Numer 12, trzecie piętro.

– Idź pan w cholerę.

Wyciągnąłem banknot i pomachałem nim przed okiem kamery.

Drzwi rozsunęły się i zarośnięty stanął w progu w całej okazałości. Nie było na co patrzeć: niski, chudy, w dawno niepranych portkach, tak krótkich, że odsłaniały porośnięte czarnymi włosami łydki. Pod pachą dźwigał zewnętrzny mózg starego typu, jeden z tych, co to pozwalają jako tako funkcjonować ludziom, którym narkotyki wypaliły neurony. Bez niego facet miałby inteligencję pastewnego buraka.

Wyciągnął rękę po banknot, po czym spróbował zamknąć mi drzwi przed nosem, ale wsunąłem stopę między nie a futrynę i jednocześnie popchnąłem chudego w głąb korytarza. Nieładnie jest popychać kalekę, wiem.

– Czego? – zaskrzeczał. Mimikę miał dziwnie nieskoordynowaną, widać w mózgu siadała bateria.

– Zaczynasz się powtarzać, przyjacielu. I masz krótką pamięć. Brunetka, mówiłem ci, młoda, ładna. Jest u siebie?

– Nie widziałem jej od paru dni – jęknął. – Idź w cholerę.

– Powinieneś wgrać sobie trochę nowego słownictwa – pouczyłem go, po czym skierowałem się w stronę schodów, rozsądnie zakładając, że winda prawdopodobnie i tak nie będzie działać. W jednym z mieszkań, przy otwartych drzwiach, chudy narkoman onanizował się bez specjalnego zapału do holowizyjnego porno; z innego dobiegały odgłosy, które bezbłędnie rozpoznałem jako alkoholową kłótnię kochanków. Kobieta błagała o coś, a potem chyba dostała w twarz, ale nie zatrzymałem się, żeby sprawdzić. Jak wspomniałem wcześniej, nie byłem dziś w nastroju do pomagania, a poza tym miałem mnóstwo własnych problemów.

Na przykład taki, że beznadzieja tego miejsca przywierała do mnie mocniej niż smród zjełczałego tłuszczu i tanich narkotyków.

Albo taki, że na trzecim piętrze jedno i drugie było już wyraźnie mniej wyczuwalne, a zastąpiło je coś innego, znacznie bardziej niepokojącego – słodkawa woń rozkładającego się w upale mięsa, nie do pomylenia z żadną inną.

Znacie to uczucie, kiedy zmierzacie do drzwi i wiecie już, że wcale nie chcecie oglądać tego, co jest za nimi, a mimo to nie zatrzymujecie się, bo jeśli to zrobicie, nie będziecie w stanie iść dalej?

Tak właśnie się czułem. Pchnąłem drzwi – były otwarte – wszedłem do maleńkiego przedpokoju, a potem do równie mikroskopijnego pokoiku, który niemal w całości zajmował rozłożony tapczan. Leżała na nim ciemnowłosa dziewczyna, naga i bez wątpienia martwa. Poznałem ją po kolorze włosów, bo cokolwiek ją zabiło, zdarło jej twarz, a także spory pas skóry z szyi i dekoltu, aż do prawej, równo odciętej piersi. Kończyny miała rozrzucone pod niewiarygodnymi kątami – nie jakby były po prostu złamane, ale jakby ktoś próbował zawiązać je w supły. I najwyraźniej prawie mu się udało.

Nigdy wcześniej nie widziałem zwłok pozostawionych przez Brązowego Kapelusza, ale postawiłbym połowę mojego wynagrodzenia, że to jego robota.

Ostrożnie obszedłem tapczan, by dostać się do małej szafki. Otworzyłem ją i przeszukałem, dotykając wszystkiego przez chusteczkę.

Znalazłem trochę dziewczyńskich fatałaszków, kosmetyki w różowych i żółtych opakowaniach, jeden nadgryziony batonik i parę sztuk modnej ostatnio nikaryjskiej biżuterii. Nic ciekawego. Dopiero w ostatniej szufladzie natknąłem się na coś, co mnie zainteresowało. Był to plik ulotek antykorporacyjnych i antyrządowych, kilka z nich głosiło dość radykalne hasła. Pod nimi leżał stary komputer. Dziewczyna rzeczywiście musiała być oryginałem, skoro używała czegoś takiego, podczas gdy 99% społeczeństwa nosiło wszczepy. Prawdziwa hippiska w tych opanowanych przez bzdurne technologie czasach, kto by pomyślał. Zaczynałem czuć do niej sympatię.

Odpaliłem urządzenie, w ciągu paru minut złamałem prościutkie hasło i wszedłem na pocztę. Przejrzałem wiadomości. Pogaduszki, zaproszenia na imprezy, dziewczęce głupstewka. A wśród tego mail od kogoś używającego nicka falcon2332. Wiadomość zawierała tylko jedno słowo: „Dzisiaj”.

Wysłana siódmego marca o siedemnastej czterdzieści pięć – kilka godzin przed tym, jak Velma została sfotografowana w gustownym kapturze i z miną spiskowca.

Żadnej dyskietki ani niczego, co by ją przypominało.

Wyłączyłem komputer. Ekran wielkości dłoni pożegnał mnie gasnącym zdjęciem roześmianej dziewczyny.

W coś ty się wpakowała? – zapytałem w myślach, dotykając palcem jej policzka.

Potem wróciłem na dół, złapałem zarośniętego i nie zwracając uwagi na protesty, wykasowałem mu z elektronicznej pamięci ostatnich piętnaście minut. Kiedy wychodziłem, siedział przy stole i śliniąc się, czekał na restart mózgu. Widziałem warzywa sprawiające wrażenie bardziej bystrych niż on w tej chwili.

* * *

Przejrzałem przysłaną przez Berniego listę osób aresztowanych razem z Velmą. Była tam jeszcze jedna dziewczyna i czterech chłopaków, wszyscy w wieku od szesnastu do dwudziestu lat. Poza Velmą aktualny okazał się tylko adres Jaofy, który jako jedyny z grupy po wyjściu z więzienia zdecydował się wieść uczciwe życie – o ile można nazwać tak pracę w podrzędnej knajpie tuż przy porcie kosmicznym.

Jaofa był Rakhańczykiem. Klasyczny wygląd: skóra w szarozielonym kolorze, wielka głowa w kształcie gruszki i czarne oczy bez wyrazu. Wyciągnąłem go z zaplecza, gdzie kroił właśnie marsjańską ośmiornicę. Wyszedł, wycierając oblepione śluzem i granatową krwią dłonie w fartuch, który i tak nie był już pierwszej świeżości.

– Velma Verringer – powiedziałem. – Szukam jej znajomych, przyjaciół, wszystkich, którzy trzymali się z nią blisko. Zwłaszcza Muriel Lagardie. – Pamiętałem, że dziewczyny na zdjęciach wyglądały na bardzo zaprzyjaźnione. Jeśli ktoś miał tę dyskietkę, prawdopodobnie była to ona.

– Glina?

– Po prostu ktoś, kto szuka informacji i może za nią zapłacić. To jak, dogadamy się?

Skrzywił wąskie, bezkrwiste wargi.

– Nawet jakbym chciał, to nie dam rady ci pomóc, człowieku. Nie widuję się już z nimi. Jestem teraz czysty, kapujesz? Nie mam nic wspólnego z Velmą. To wariatka.

– Wariatka?

– Wycięła sobie narrację i poszła na pustynię, łapiesz, człowieku? Całkiem sama. Spędziła trzy noce pod kościami Wielkiego Jima, a potem wróciła i bredziła coś o tym, że objawił jej się Bóg, czy może Szatan, albo jedno i drugie. Nie wiem, bo z trudem ją rozumiałem.

– Kiedy to było?

– Z tydzień temu. Nie mam z tym nic wspólnego…

– Z czym nie masz nic wspólnego?

– Z niczym. – Umknął spojrzeniem w bok. Dopiero teraz w pełni dotarło do mnie, że to faktycznie dzieciak. Wszyscy Rakhańczycy, młodzi i starzy, z mojego punktu widzenia wyglądali tak samo.

– No dalej, zwierz się wujkowi. Będzie ci lepiej.

– Z tym włamaniem… – wymamrotał. – Kiedy Velma wróciła z pustyni, wytrzasnęła skądś tego gościa, nazywał się George Phillips, ale kazał na siebie mówić Falcon. On pracuje w Stockwell Buildings. Podobno mieli tam jakiś dowód, który Velma chciała zdobyć.

– Dowód na co?

– Nie wiem! Poważnie, człowieku, zwiałem od nich, jak tylko zrozumiałem, że gadają na serio o tym włamie. Wystarczyło mi jedno aresztowanie. Jestem na warunkowym i nie chcę mieć więcej problemów.

– Jasne. A pozostali kumple Velmy? Wiesz, gdzie ich szukać?

– Nie mam pojęcia. Muriel przez jakiś czas mieszkała z nią, może wciąż tam jest.

Przyjrzałem mu się uważnie. Trudno cokolwiek wyczytać z rakhańskiej twarzy, ale instynkt podpowiadał mi, że chłopak mówi prawdę.

Wcisnąłem mu dwudziestkę i zostawiłem go, żeby wrócił do krojenia ośmiornicy. Co teraz? – zastanawiałem się, zerkając w lusterko. Czy mi się zdawało, czy ten brązowy austin faktycznie za mną jechał? Zatrzymałem się, ale samochód zniknął, ruszyłem więc dalej.

Jeśli dziewczyna wycięła sobie narrację, to otwierało cholernie dużo nowych możliwości. Moje pokolenie było twardsze, ale młodzi ludzie, od dzieciństwa przyzwyczajeni do życia w sztucznym świecie, źle znosili nagły powrót do prawdziwego. Niemożność porozumienia z nikim, kto ma narrację powyżej piątego poziomu, osamotnienie, rzeczywistość, która nie wygląda tak, jak chcemy… To czasem prowadziło do poważnych psychoz, a mówiąc prościej – do świra.

Wcale by mnie nie zdziwiło, gdyby się okazało, że Velma trafiła na ostry dyżur.

Ryzykując wypadek, odpaliłem sieć. Jednym okiem wciąż śledziłem, co się dzieje na drodze przede mną, a drugim przeszukiwałem bazy argejskich szpitali. Velmę Verringer znalazłem w trzecim z kolei. Data przyjęcia: ósmego marca. Data wypisu: również ósmego marca.

Szybka jest nasza służba zdrowia, nie ma co.

Dwadzieścia minut później parkowałem już przed solidnym, otynkowanym na biało budynkiem, który miał chyba wzbudzać w pacjentach otuchę, ale wyglądał tylko jak zaniedbane mauzoleum. Wewnątrz przywitała mnie sącząca się z głośników neutralna muzyka i rozpylony w powietrzu zapach kwiatów. W recepcji siedziała słodka blondynka, która widząc, że zmierzam w jej stronę, podniosła wzrok znad starannie opiłowanych paznokci i uśmiechnęła się różowymi usteczkami.

– W czym mogę pomóc? – zaćwierkała.

Gdy wyjaśniłem jej, w czym może, wciąż jeszcze się uśmiechała, ale była już zdecydowanie mniej słodka, a bardziej ostrożna.

– Nie możemy ujawniać takich informacji obcym. Chyba że pan jest krewnym…?

Najwyraźniej miała nadzieję, że jestem, jednak musiałem ją rozczarować.

– Nie jestem, ale, widzi pani, szukam tej dziewczyny na prośbę jej rodziny. To miliarderzy. Biedna Velma uciekła od nich pół roku temu. Jedyna córka i spadkobierczyni. Nic dziwnego, że szaleją z niepokoju i zrobią wszystko, żeby ją odzyskać. Prawdziwie romantyczna historia, jak w holowizji. Jeśli mi pani pomoże, obsypią panią złotem. Proszę pomyśleć, mogłaby pani rzucić tę pracę i do końca życia opalać się na Księżycowych Plażach. Mogę się założyć, że ślicznie by tam pani wyglądała, panno – zerknąłem na plakietkę – Fern.

– Och – powiedziała słabo. Nie uwierzyła w ani jedno słowo, ale chyba jej się spodobałem. – Niezły z pana numer, co?

Potwierdziłem, uśmiechając się łobuzersko. Pięć minut później była już wystarczająco zmiękczona, by zerknąć dla mnie do prywatnej bazy szpitalnej – tej, która nie była podłączona do ogólnej sieci.

– Velma była u nas tylko trzy godziny – powiedziała. – Przyjęto ją z rozpoznaniem psychozy po odłączeniu narracji. Uważała, że ścigają ją źli ludzie, ponieważ zrobiła coś zabronionego. Lekarz zalecił wszczepienie nowej narracji, która pomogłaby jej się uspokoić.

– Jakiej?

Powiedziała mi, a ja ze zdumieniem odkryłem, że pracownice służby zdrowia jednak mają sumienie, bo zarumieniła się przy tym lekko: – Nie była ubezpieczona, rozumie pan… Zresztą bajki są miłe, prawda?

– Jasne. – Narracji powyżej siódmego poziomu nie zalecano urzędnikom państwowym, a te powyżej dziesiątego były zabronione w większości zawodów. – I co, dobry doktor ją wypisał?

– Nie. – Rumieniec się pogłębił. – Miała zostać u nas parę dni, aż do ustabilizowania się narracji, ale uciekła.

– Uciekła, aha. – Blondynka nie doczekała się złośliwego komentarza. Czasem naprawdę rozczarowuję ludzi. – A jej rzeczy? Ma pani spis tego, co miała przy sobie?

– Kolczyki, szminka, torebka miętowych cukierków, bilet do parku rozrywki… – wymieniała.

– Żadnej dyskietki?

Przeczytała spis jeszcze raz, marszcząc brwi i poruszając ustami. Chyba nie była zbyt bystra.

– Nie widzę niczego takiego.

– W porządku, wielkie dzięki. I niech pani pamięta, gdyby wybrała się pani na Księżycowe Plaże, proszę absolutnie nie zabierać kostiumu. Gormyjczycy uważają, że kąpanie się w ubraniu przynosi pecha.

Kiedy zmierzałem w stronę drzwi, czułem wyraźnie na plecach jej smutne spojrzenie.

* * *

Kiedy słońce stało już wysoko na niebie, a pomoc wciąż nie nadeszła, dziewczyna zrozumiała, że ogień ją zawiódł. Usiadła i zapłakała. Płakała i płakała, aż wokół jej stóp powstała kałuża, do której przyleciał mały błękitny ptaszek. Spróbował wylanych łez, zatrzepotał skrzydełkami i zapytał:

– Dlaczego jesteś smutna, dziewczyno?

– Jestem smutna, bo demony zabijają dobrych ludzi w lesie i choć wiem, jak je powstrzymać, nikt mnie nie słucha – odpowiedziała. – Chciałam poprosić o pomoc ojca, ale nie wiem, jak przekazać mu wiadomość. Ogień mnie zawiódł, a boję się zaufać swawolnemu powietrzu, zdradliwej wodzie czy zbyt powolnej ziemi.

– Znam się z ogniem od dawna – zaćwierkał ptaszek – i wiem, że cię nie zawiódł, tylko nie potrafił powtórzyć twoich słów tak, żeby zrozumiał je ojciec rycerz, który mieszka w obcym kraju i mówi obcym językiem.

– Co więc mam zrobić? – zapytała dziewczyna.

– Musisz znaleźć słowa, które brzmią tak samo w twoim języku i języku twojego ojca. Ja mogę je zanieść. Latam szybko i wysoko; dotrę do kraju za górami i lasami prędzej niż ogień.

Dziewczyna długo myślała, jak dobrać właściwe słowa. Zapomniała o głodzie, zapomniała o upale i tylko pisała patykiem po ziemi. Wreszcie, kiedy zrobiło się chłodniej, a las znowu zaczął ciemnieć, wezwała do siebie ptaka.

– Mam gotową wiadomość – powiedziała. – Tylko proszę, powtórz ją dokładnie, bo jeśli się pomylisz i ojciec nie przybędzie mi z pomocą, wszyscy zginiemy.

* * *

Zjawili się, ledwo wszedłem do hallu, zanim nawet zdążyłem o cokolwiek spytać. Dwóch wielkich jak góry facetów o tępych twarzach wykidajłów, ubranych w eleganckie garnitury, które wyglądały na nich równie stosownie jak frak na dobermanie. Jeden czarny, drugi biały. Ktoś tu miał poczucie humoru.

– Pójdzie pan z nami – powiedział biały. – I nie będzie pan robił problemów. Nie chcemy tego.

– Ja chcę. – Czarny wyszczerzył zęby. – Bardzo chcę, żeby robił problemy.

– Niech zgadnę: jeden z was jest tym bardziej bystrym, a drugi wrednym, tak?

Zaprowadzili do mnie do windy, która w ciągu paru sekund wyniosła nas na wysokość czterdziestego piętra. Gdy wysiadałem, żołądek obijał mi się o zęby, a twarz musiałem mieć zieloną jak wiosenny szczypiorek. Obaj goryle znieśli jazdę znacznie lepiej.

Poszedłem za nimi do gabinetu, w którym zmieściłoby się całe moje mieszkanie. Wszystko tu było w najlepszym guście: od obić na fotelach po piękną blondynkę, siedzącą na miejscu sekretarki. Zastanowiłem się, czy dziewczyna jest prawdziwa – pewnie tak, automat nie potrafiłby w ten sposób zmierzyć mnie wzrokiem. Takiego wyrazu profesjonalnego znudzenia i lekkiej pogardy uczą tylko na kursach dla asystentek po pięćset dolarów za tydzień.

– Pan Stockwell czeka na pana – powiedziała, po czym wróciła do ważniejszych spraw, czyli do przeglądania sieci. Sądząc z rumieńców, miała otwarty portal randkowy albo i coś lepszego.

Stockwell stał przy oknie i spoglądał w dół na rozciągające się u jego stóp miasto. Podszedłem bliżej i też zerknąłem – maleńcy jak mrówki z tej wysokości Nikaryjczycy odprawiali właśnie jakiś cudaczny rytuał, krążąc po trawniku w kolorowych strojach. Wyglądało to, jakby na skwerze rozkwitały i więdły gigantyczne kwiaty, jakby składały się i rozkładały barwne wstęgi. Zakręciło mi się w głowie i zrobiłem krok w tył. Duży ze mnie facet, ale czasem bywam słaby jak szczenię.

Stockwell nawet nie spojrzał w moją stronę.

– Co pan tam widzi? – zapytał. – Walca? Tai chi? Zaskakujące, jak ludzie potrafią tłumaczyć sobie obcość na coś, co już znają. Teraz mamy narrację, ale wcześniej też to robiliśmy. Pierwszym pozaziemskim gatunkiem, który spotkaliśmy, byli Gormowie, pamięta pan? Nie różnili się od nas aż tak bardzo: ot, inny język, inna kultura i nieco obrzydliwy z naszego punktu widzenia wygląd. Bez trudu dawało się z nimi dogadać. Potem zjawili się Nikaryjczycy, zdecydowanie bardziej dziwaczni, ale nadal pod wieloma względami do nas podobni. Potem Rakhańczycy – o, ci już dali nam popalić. Wie pan, że specjalistom wyposażonym w najnowocześniejszy sprzęt rozszyfrowanie ich języka zajęło pięć lat? Ludzi, którzy potrafią dogadać się z nimi bez narracji, można policzyć na palcach dwóch rąk. I wreszcie T’Verthlianie, tak obcy, że nasi naukowcy z początku omal nie oszaleli od prób zrozumienia tej rasy. Co będzie dalej? Czy trafimy kiedyś na gatunek, w którym, z narracją czy bez, nie dostrzeżemy nawet żywych, świadomych istot? Gatunek, który przemówi do nas językiem, w którym nie rozpoznamy języka?

Nie fatygowałem się z odpowiedzią, zresztą chyba nawet jej nie oczekiwał. Tacy ludzie nie potrzebują niczyjego poparcia. W zamian za to przyjrzałem się stojącej na biurku makiecie, która przedstawiała planowane inwestycje Stockwell Company. W miejscu Dużego Jima znajdował się tam hotel o nazwie „Róża Pustyni”.

– Argea ma piętnaście milionów mieszkańców – ciągnął Stockwell, nie odwracając się w moją stronę – i niemal nikt nie wie, jak to miasto naprawdę wygląda. Nie uważa pan, że to na swój sposób zabawne? Piętnaście milionów osób, z których każda żyje w swoim własnym świecie?

Wzruszyłem ramionami.

– Ludzie lubią się karmić złudzeniami, zawsze tak było. Kto chciałby na co dzień oglądać parszywe gęby Gormów, wdychać smród szczyn na chodnikach i słuchać bluzgów zaćpanych prostytutek?

– Pan?

– Ja jestem wyjątkiem, panie Stockwell. I chyba nie wezwał mnie pan tu po to, żeby dyskutować o moich gustach.

Odwrócił się wreszcie w moją stronę – niski człowieczek o ziemistej cerze, z ufarbowaną na czarno czupryną i zmarszczkami, które po osiemdziesiątych urodzinach zaczynały wygrywać z kremami i chirurgią plastyczną. Miał na sobie garnitur tak doskonale nijaki, że musiał kosztować ze trzy moje pensje.

– Nie życzę sobie, żeby pan tu węszył – oznajmił. – Moja pracownica wynajęła pana, żeby odnalazł pan dyskietkę, którą ukradła ta dziewczyna, a nie żeby zjawiał się tu pan i niepokoił moich ludzi.

– Dziewczyna nazywała się Velma Verringer. Włamania dokonała w porozumieniu z George’em Phillipsem, który dla pana pracuje. Szukam go, bo może mieć teraz dyskietkę.

– A dziewczyna?

– Leży martwa w swoim mieszkaniu. Kolejna ofiara Brązowego Kapelusza.

Zmarszczył brwi.

– To pechowo, bo Phillips nie przyszedł dziś do pracy.

– Byłoby prościej, gdyby powiedział mi pan, co jest na tej dyskietce.

– To nie ma znaczenia, moja pracownica już panu mówiła. Pana zadaniem jest odnaleźć skradzioną rzecz, nic więcej. I wolelibyśmy, żeby zrobił pan to jak najszybciej.

Odwrócił się z powrotem w stronę okna, najwyraźniej czekając, aż wyjdę. Nie miałem zamiaru tego robić.

– Naprawdę chcecie rozebrać Wielkiego Jima? – zapytałem, wskazując makietę. – Obrońcy tradycji dobiorą wam się za to do tyłków.

– Mam dobrych prawników – odparł cierpko. – Poza tym to tylko wielka kupa kości.

– A postęp wymaga ofiar?

Tym razem to Stockwell nie zaszczycił mnie odpowiedzią. Patrzyłem jeszcze przez chwilę na makietę, a potem, ponieważ nie wpadłem na żaden lepszy pomysł, skierowałem się w stronę wyjścia. Jasnowłosa sekretarka pożegnała mnie spojrzeniem jeszcze bardziej pełnym pogardy, za co nie mogłem jej winić.

W ramach samoumartwiania postanowiłem zejść schodami zamiast zjechać windą. Zajęło mi to dwadzieścia minut i na parter dotarłem spocony jak koń zaprzęgowy. Miałem nadzieję, że dzięki wysiłkowi odzyskam dobry humor, ale osiągnąłem tylko tyle, że potwornie rozbolały mnie łydki.

* * *

Przyszła do mojego biura pod wieczór, gdy wzdłuż ulic zapłonęły latarnie, a na trawnikach włączyły się zraszacze. Pachniało kwiatami jacarandy, a ona miała na sobie śnieżnobiałe futro, zarzucone na suknię tak cienką, że wyglądała, jakby zrobiono ją z pajęczyny. Mogłem obserwować, jak poruszają się pod nią jej piersi i biodra, gdy szła w stronę drzwi.

Spodziewałem się tej wizyty.

Usiadła na kanapie, założyła nogę na nogę i wyjęła papierosa. Patrzyliśmy na siebie przez obłok sinoniebieskiego dymu. W jej oczach widziałem rozbawienie i obietnicę zarazem.

– I co ja mam z panem począć, panie Delamere? – zapytała, nie kłopocząc się tym, żeby obciągnąć skraj sukni, który podwinął się tak wysoko, że nawet dla kogoś wychowanego w Argei wyglądało to nieprzyzwoicie. – Ostrzegałam pana, żeby nie próbował pan węszyć.

– Na tym polega moja praca.

Skinęła powoli głową. Nie mogłem oderwać wzroku od jej oczu, połyskujących w blasku lampy jak dwie srebrne monety na dnie bardzo zimnego jeziora. Zastanawiałem się, czy to kwestia oświetlenia, czy jakiś nowy model soczewek kontaktowych, o których dotąd nie słyszałem. Zastanawiałem się, kim jest tam, w głębi, w swoim własnym świecie, i kim ja jestem dla niej. Zastanawiałem się, czego właściwie ode mnie chce. Wszystko to robiłem, aby nie myśleć o tym, czy założyła dziś majtki i czy jeśli spojrzę w dół, pomiędzy uda, które od czasu do czasu rozchylała kusząco, zobaczę cienki pasek materiału, czy też nie. Jak widzicie, mam czasem odrobinę przyzwoitości. A może tym razem był to po prostu instynkt samozachowawczy.

– Powiedział pan panu Stockwellowi, że dziewczyna nie żyje. To prawda?

– Tak.

– W takim razie – zgasiła papierosa – pora się pożegnać.

– Nie wykonałem zadania.

– Nieważne. Pana usługi nie będą już potrzebne. – Podniosła się, ja też wstałem. Przesunęła smukłymi palcami po moim policzku; jej dotyk był chłodny i elektryzujący, jakbym głęboko na dnie jeziora napotkał węgorza z rodziny Gymnotidae. – Choć może zostanę tu jeszcze chwilę. Mogę skorzystać z łazienki?

Oszołomiony, pokazałem jej drogę, a potem opadłem z powrotem na fotel. Za plecami słyszałem szum odkręcanej wody i coś, co mogło być odgłosem rozsuwanego zamka przy sukni, ale być może podpowiadała mi to rozgorączkowana wyobraźnia. Uznałem, że pora trochę ochłonąć, włączyłem więc sieć i podpiąłem się do kanału policyjnego.

Morderstwa, kradzieże, narkotyki i awantury barowe – w jednym momencie zalał mnie cały ten syf. Przedzierając się przez dziesiątki wiadomości, które pozostawiały posmak zastarzałego brudu, jak tłusta warstwa na knajpianym stoliku, przy którym siedziało już zbyt wiele osób, szukałem tej jednej, która mogłaby mnie zainteresować.

Przez jakiś czas nasłuchiwałem dobiegających z łazienki odgłosów. Potem przestałem. A jeszcze później zorientowałem się, że od dłuższego czasu nie słyszę nic. Wreszcie dłuższy czas zmienił się w niepokojąco długi czas – wtedy wstałem, nadal podpięty do sieci, z szambem z całego miasta wylewającym się na moje zmysły.

Zapukałem do drzwi.

– Jest pani tam?

Żadnej odpowiedzi. Do diabła z wymogami przyzwoitości, pomyślałem i przekręciłem gałkę.

Drzwi okazały się otwarte, za nimi znalazłem blondynkę. Była naga, tak jak się spodziewałem. Była też martwa, co stanowiło dla mnie niespodziankę. Leżała na posadzce z głową przekręconą o 180 stopni i patrzącą na szczupłe plecy; brakowało jej też sporego kawałka skóry zdartego z prawego ramienia i lewej nogi od kolana w dół. Mimo to w łazience nie było ani kropli krwi. Widziałem wyraźnie białe kości i ciemnoczerwone, prążkowane mięśnie – wewnątrz moja klientka była równie piękna jak na zewnątrz.

…ciało należy do Muriel Lagardie, lat 18, szukamy współlokatorki ofiary, 16-letniej Velmy Verringer…

Wycofałem się powoli z kompletną pustką w głowie. Zamknąłem drzwi łazienki, ale to niewiele pomogło – wciąż widziałem twarz blondynki, tak spokojną, jakby zmarła we śnie.

* * *

Ledwo ptak odleciał, dziewczyna znowu zaczęła płakać. Płakała i płakała, aż wokół jej stóp powstała kałuża, do której przypełzła mała zielona żmija. Spróbowała wylanych łez, zakołysała ogonem i zapytała:

– Dlaczego jesteś smutna, dziewczyno?

– Jestem smutna, ponieważ nawet jeśli mój ojciec przybędzie z pomocą, nie będę potrafiła go ostrzec. Mogę pokazać mu kryształ, ale on nie pojmie moich słów. Jak wytłumaczę mu, że demony chcą się z nami jedynie porozumieć, by ocalić jednego ze swoich?

– Nie martw się – powiedziała żmija – twój ojciec nie ma serca, więc kiedy i ty wyrwiesz sobie swoje, zrozumie cię się od razu. Już to kiedyś zrobiłaś, pamiętasz?

Dziewczyna pamiętała i za radą żmii wyrwała sobie z piersi bijące, czerwone serce, a kiedy to uczyniła, kałuża łez pod jej stopami pociemniała od szkarłatnej krwi.

* * *

Wsiadłem do samochodu i pojechałem na pustynię. Nie była to najmądrzejsza decyzja, jaką podjąłem w życiu, jednak potrzebowałem chwili, żeby odetchnąć i zastanowić się, co dalej. Jasne, bywało już, że tkwiłem w gównie po uszy, ale nigdy tak głęboko jak teraz. Jeśli gliny dowiedzą się, że dwa razy znalazłem się tak blisko ofiar Brązowego Kapelusza, zrobią ze mnie kozła ofiarnego szybciej niż wyskakujący z szafy dzieciak mówi „bu”.

Paliłem papierosa i patrzyłem w ciemną Kopułę. Gdybym był bohaterem dziejącego się na Ziemi starego filmu, widziałbym tam lśniące srebrzyście gwiazdy, ale ponieważ byłem tylko sobą, musiałem zadowolić się blaskiem błękitnych lamp, które podświetlały wystające z piasku szkielety. Za nimi widziałem przez chwilę czarne kształty T’Verthlian, przypominające sunące przez mrok wagony pociągu, czy może segmenty ogromnej, wielonogiej gąsienicy. Wzdrygnąłem się: jeśli podejdą bliżej… Na szczęście zniknęli w ciemności tak nagle, jak się z niej wynurzyli, pozostawiając za sobą szelest przesypującego się piasku. Mogłem wrócić do swoich rozważań.

Co powinienem teraz zrobić?

Minuty mijały, papieros się kończył, a ja wciąż nie miałem żadnego sensownego pomysłu, jak wydobyć się z tego bagna. Trudno, wyglądało na to, że będę musiał wrócić do biura i pozbyć się zwłok. Nie byłby to pierwszy raz, ale nigdy wcześniej grałem o tak wysoką stawkę.

Wyrzuciłem papierosa i już miałem ruszać, kiedy przyszła wiadomość od Sary.

Zrozumiałam wreszcie, co mówi Chrissie. Chce się z tobą zobaczyć przy Wielkim Jimie dziś o jedenastej. Nie spóźnij się, bo to chyba bardzo ważne.

Była dziesiąta trzydzieści siedem.

Zakląłem głośno. Jeśli chciałem zdążyć, powinien ruszać już teraz. Wyglądało na to, że martwa blondynka w mojej łazience będzie musiała poczekać na swoją kolej.

Jechałem przez pustynię, mijając sterczące z piasku podświetlone szkielety, które za szybą chryslera rozmazywały się w ciągi biało-błękitnych plam. Zimny wiatr uderzał mnie w twarz przez otwarte okno, droga była pusta, tylko od czasu do czasu obok przemykały autokary, zwożące spóźnionych turystów z powrotem do hoteli i barów. Zastanawiałem się, co powiem mojej córce, kiedy ją wreszcie zobaczę. Wcześniej często wyobrażałem sobie to spotkanie: skruszona Chrissie wracająca do domu, złoty cielec dla córki marnotrawnej, opowieści o tym, jak źle jej było bez tatusia w tym okrutnym świecie. Teraz wcale nie byłem pewien, czy mam na cokolwiek z tego szansę. Zresztą do diabła ze skruchą. Byłbym szczęśliwy, gdybym choć Chrissie zobaczył. W końcu to moja najstarsza córka, a pierworodne dzieci zawsze są w pewien sposób… szczególne, choćbyśmy nie wiem jak temu zaprzeczali.

Było dwie minuty po jedenastej, gdy zaparkowałem pod Wielkim Jimem – szkieletem tak olbrzymim, że musiałem porządnie zadzierać głowę, by dojrzeć miejsce, gdzie powinna znajdować się głowa. Oczywiście nie znajdowała się – przykładanie ludzkiej miary do stworzeń, które dawno temu żyły na Argei, nie miało sensu. Jeśli szkielet cokolwiek przypominał, była to raczej plątanina moebiusowskich, oślepiająco białych linii, przecinających się pod kątami, które nie powinny istnieć w naturze. Turyści na ten widok zawsze wzdychali – częściowo ze zgrozy, a częściowo z zachwytu, a potem odwracali twarze, walcząc z mdłościami, i czym prędzej zajmowali się czymś zwyczajnym, czymś ze swojego świata: sięgali po kanapki, próbowali żartować albo szturchali swoje dziewczyny czy chłopaków i robili zdjęcia ich wystraszonych min.

O tej godzinie pod Wielkim Jimem już żadnych turystów nie było, pozostały po nich na piasku jedynie zgniecione puszki, mnóstwo papierków i szkło z rozbitej kamery monitoringu. Nad ranem zjawią się służby porządkowe, by wszystko posprzątać i naprawić, teraz jednak byłem sam.

Albo i nie.

Zauważyłem ją dopiero po chwili, tak dobrze skrywała się w cieniu kości. Drobna, dziewczęca sylwetka, skulona, z głową schowaną w ramionach. Poczułem pierwsze ukłucie niepokoju.

– Chrissie?

Mój głos zabrzmiał obco, głucho. Strach o własne dziecko zawsze jest najsilniejszy, sięgający do mrocznych, prymitywnych instynktów, o których bezdzietni nie mają pojęcia.

– Chrissie?

Podszedłem do niej, schyliłem się i ostrożnie dotknąłem ciemnych włosów. Dziewczyna z trudem uniosła głowę. Z jej czoła spływała krew, w błękitnym świetle latarni niemal czarna. Zalewała oczy, ale i tak bez trudu mogłem poznać, że to nie moja córka.

Miałem przed sobą Velmę Verringer.

Zanim zdążyłem zrozumieć, co to oznacza, usłyszałem za plecami szczęk odbezpieczanej broni. Odwróciłem się powoli. Za mną stał jeden z goryli Stockwella, ten biały, bystrzejszy. Celował do mnie z rewolweru, który w jego wielkich łapskach sprawiał wrażenie zabawki.

– Odsuń się od niej – powiedział.

– Przyszedłem spotkać się córką. Gdzie Chrissie?

– To jest twoja córka. Nie miałeś pojęcia, co? – zaśmiał się. – Efekt Lozelle’a, powinieneś o nim słyszeć, skoro jesteś takim cwaniakiem. Zdarza się, kiedy dwie narracje są bardzo niekompatybilne i szwankuje tłumaczenie.

Wyprostowałem się. W pierwszej chwili nie chciałem uwierzyć. Moja córka? Jakim cudem? Słowa goryla docierały do mnie powoli, z oporami. To mogła być Chrissie, nawet jeśli wciąż nie potrafiłem rozpoznać jej twarzy. Takie przypadki się zdarzały, facet miał rację. A jeśli przyjąć, że… Nareszcie wszystko stało się jasne: wizyta blondynki w moim biurze, wrażenie, że jestem śledzony, cała ta cholerna, pokręcona od początku sprawa nagle nabrała sensu.

– Wynajęliście mnie, bo wiedzieliście, że dyskietkę ukradła Chrissie – powiedziałem. – Założyliście, że spróbuje się ze mną skontaktować i poprosi o pomoc, dlatego podrzuciliście mi urządzenie namierzające. Ta wasza blondynka musiała mieć niezły ubaw, kiedy wynajmowała mnie do poszukiwania mojej własnej córki.

Goryl przesunął językiem po wąskich wargach. Znałem takich typów i wiedziałem, że ma ochotę strzelić. Aż drżał z niecierpliwości, czekając, aż zrobię coś głupiego.

– Pochyl się nad nią, sięgnij do kieszeni spódnicy i znajdź tę dyskietkę – powiedział. – Ostrożnie, tak, żebym cały czas widział twoje ręce. Żadnych numerów.

Zrobiłem, co kazał. Przy okazji szybko sprawdziłem Chrissie puls; był słaby, ale wyczuwalny. Moja córka straciła sporo krwi, wyglądało jednak na to, że będzie żyć, jeśli tylko ktoś szybko udzieli jej pomocy.

Jeśli.

– Masz, a teraz pozwól mi się nią zająć.

Goryl schował dyskietkę, po czym strzyknął śliną na piasek. W jej oczach połyskiwała chorobliwa fascynacja, jak u dziecka przyglądającego się psu, którego przed chwilą wyrzuciło z okna.

– Co jej jest?

– Wycięła sobie narrację. – Starałem się być cierpliwy. Z Chrissie uciekało życie, ale ten drań miał wycelowaną we mnie broń. Nie mogłem ryzykować. – Potrzebuje pomocy, więc spadaj, kolego. Masz już to, po co tu przyszedłeś.

– Nie ma mowy – oznajmił. – Dziewczyna za dużo wie.

Facet mówił poważnie, dobry Boże. W jednej chwili rozważyłem swoje szanse na to, że zdążę sięgnąć po własną broń (zerowe), że goryl się rozmyśli (tak samo) albo że zdarzy się cud (ujemne). Zrozumiałem, że umrzemy tutaj, na pustyni, wśród śmieci pozostawionych przez rechoczących i pstrykających idiotyczne fotki turystów. Ja i Chrissie, córka, dla której nie byłem wystarczająco dobrym ojcem, by zatrzymać ją w domu.

Co za cholernie głupia śmierć.

* * *

Trzy sekundy później cud się wydarzył.

Wszystko działo się tak błyskawicznie, że ledwie zdążyłem cokolwiek zarejestrować: ciało goryla podrywające się, jakby uniosła je niewidzialna dłoń, skręcające się pod nieprawdopodobnym kątem, deszcz ciepłej krwi, która zrosiła moją twarz i piasek. Potem mężczyzna spadł na ziemię. W oczach miał zdumienie, jakby wciąż nie mógł uwierzyć, że jest martwy.

Właśnie byłem świadkiem morderstwa dokonanego przez Brązowego Kapelusza.

Minęło kolejnych kilka cennych sekund, zanim zdołałem się ruszyć – takich rzeczy nie widuje się na co dzień. Podbiegłem do Chrissie, zatamowałem krwawienie i owinąłem ją własnym płaszczem. Wziąłem na ręce drobne ciało – ważyła nie więcej niż dziecko – i już zamierzałem zanieść do samochodu, kiedy coś mnie tknęło.

Położyłem córkę na ziemi, pochyliłem się nad gorylem i odszukałem dyskietkę – nie wiem, na co właściwie miałem nadzieję, ale tak czy inaczej przeliczyłem się, bo dyskietka zamieniła się w kawał zgniecionego plastiku, równie przydatny do czegokolwiek jak walające się wokół Wielkiego Jima foliowe opakowania po kanapkach.

* * *

Bałem się zawieźć Chrissie do szpitala, zabrałem ją więc do domu, opatrzyłem i zostawiłem pod opieką Sary. Powrót do biura i pozbycie się ciała zajęły mi ponad dwie godziny, tak że kiedy z powrotem znalazłem się w domu, było już dobrze po pierwszej. Sara, moja mała księżniczka, trzymała się dzielnie, choć w oczach miała dwa wielkie znaki zapytania.

– Tato, co się dzieje? – Dreptała za mną, kiedy szedłem do pokoju starszej córki. – Proszę, powiedz mi, co się dzieje!

– Wszystko będzie dobrze – uspokoiłem ją. Jeśli miałem rację, Stockwell i jego kumple nie zaczną szukać Chrissie szybciej niż za kilka godzin. Do tej pory zdążę coś wymyślić. – Chrissie się obudziła?

– Tak, ale tato…

– Przynieś jej coś do picia.

Spojrzała na mnie wielkimi oczami i chyba chciała zaprotestować, ale zrezygnowała i poszła do kuchni. Miło wiedzieć, że człowiek ma jeszcze posłuch we własnym domu.

Usiadłem przy łóżku Chrissie i wziąłem ją za rękę. Uśmiechnęła się do mnie. Teraz, kiedy wiedziałem już, że patrzę na córkę, jej rysy z każdą chwilą wydawały się coraz bardziej znajome, aż wreszcie zmieniła się w dziewczynę, którą dawno temu zabrałem na karuzelę.

– Jesteś bezpieczna. – Pogłaskałem ją. Jej skóra była czarna niczym węgiel, dokładnie tak jak moja. – A teraz opowiedz tatusiowi, co się stało. Co było na tej dyskietce?

Otworzyła usta i powiedziała:

– Cisza i jabłka, cienką nicią wszyci w niebo, oko za okiem. Spadają ptaki wypchane śmiercią. Kwiaty pełzają pod piaskiem i nie mają już smaku. Jak dawniej, teraz, w mroku. Straciłam tej nocy dwie najczerwieńsze kości.

Marta Krajewska

Daję życie, biorę śmierć

Opowiadanie ukazało się w „Nowej Fantastyce” 10/2014

Rena pamiętała.

Wolałaby, żeby te wspomnienia nie wracały tak często, a szczególnie nie teraz.

Stała na progu chaty, obserwując, jak wraz z zachodem słońca od strony lasu nadchodzi mrok. Strzeliste pnie sosen ciemniały, rude liście krzewów z wolna zdawały się tracić kolor. Zimny wiatr od hal pachniał przymrozkiem i śniegiem, zwiastując rychły kres jesieni. Wioska wyciszała się, ludzie znikali w obejściach i tylko zapach dymu mieszał się z wiatrem.

Rena odetchnęła głęboko, szczelniej otulając się wełnianą chustą.

Nie lubiła wieczorów. Nie lubiła tego niepokoju, który rósł w niej z dnia na dzień.

Patrzyła na las.

Wiedziała, że las również patrzy na nią.

* * *

Wtedy jeszcze nie nazywano jej Rena, tylko Sarna. Ten przydomek, nadany po urodzeniu, chronił jej słabe, dziecięce ciałko przed wszystkim, co złe i łase na ludzkie mięso. Matuś czule nazywała ją Sarenką, potem Renką, a w chwilach gniewu – Reną. Chwile gniewu zdarzały się jednak matuli rzadko, bo i ona, i jej córka były z natury wesołe i zgodne. Wyglądały też podobnie – blond włosy do pasa, zielone oczy, wąskie usta i uśmiech, wydobywający piękno z przeciętnych twarzy.

Renka miała zaledwie kilka wiosen, ale wiedziała, że gdy dorośnie, to będzie taka jak mama. Ta myśl ogrzewała jej serduszko, gdy leżała na posłaniu, przykryta po czubek nosa wełnianą derką, i spod przymkniętych powiek obserwowała rodziców, wciąż niegotowych do snu. Ojciec układał skóry przy palenisku, szykując posłanie, a mama zaplatała włosy w warkocz. Blask ognia ocieplał rysy jej twarzy.

Skończyła i pogładziła się po okrągłym brzuchu.

– Dziś chyba w ogóle nie kopał – mruknęła. – Marozowa gada, że już niedługo, bo brzuch w dół poszedł. I rację ma chyba, bo aż siedzieć mi niewygodnie, a co dopiero co robić. Na Roda słodkiego, tyle jeszcze przyszykować trza, nim się urodzi… Ogrodzenie naprawić miałeś przed zimą – przyganiła na koniec.

– Kiedy, kobieto? – żachnął się ojciec i jęknąwszy, z rozkoszą zwalił się na legowisko. – Każdy chce, żebym mu pomógł, nim śniegi przyjdą. Do ogrodzenia dwóch przynajmniej potrzeba, jak ma porządnie być…

– No to wszyscy obejścia przed zwierzyną zamkną, a nam dziki do chaty włazić będą, tak?

– Tam do chaty od razu… A przecie wiem, że sama byś to zrobić mogła. Umiesz wyplatać tak samo jak i ja.

– Jeszcze czego! – rozsierdziła się kobieta. – Z tym wielkim brzuchem ogrodzenie łatać będę! Nie po to żoną wikliniarza jestem, żeby harować jak jaka ostatnia głupia, co se chłopa znaleźć nie umiała!

– No już, już… – zamruczał ojciec przypochlebnie, chwytając dłoń żony i delikatnie ciągnąc ją ku sobie. – Połóż się już, połóż. Jutro ogrodzenie ci wyplotę takie, że dziki z otwartymi gębami będą pod nim stawać i dziwować się, a żaden nie wejdzie.

Kobieta prychnęła, ale widać było, że tylko udaje złość.

– Oj, głupi ty mój… – Legła ostrożnie obok męża i pogłaskała go czule po zmierzwionej brodzie.

Rena lubiła patrzeć, jak się tak do siebie przytulali. Wiedziała, że dobrzy rodzice jej się trafili. Matuś krzyczała mniej niż inne baby, a ojciec nigdy nie bił ani jej, ani matki, i nawet jeśli popił z Brańczakiem, to do chaty wracał wesoły jak skowronek. I tylko śpiewał wtedy gorzej od ptaka i do tego tak głośno, że spać było trudno.

* * *

Obudził ją ojciec, nerwowo szarpiąc za ramię.

– Sarenka, zbudź się! Leć po Marozową, jeno prędko!

Rozespana dziewczynka usiadła, ziewając szeroko.

Mama powoli chodziła wokół paleniska, trzymając się za brzuch i nie dostrzegając świata wokół. Naraz przystanęła, zamknęła oczy i zdjęta bólem, pochyliła się. Nie jęknęła nawet, ale jej czoło zalśniło od potu.

– Rena! – przynaglił ojciec, przejęty jak nigdy. – Leć! Powiedz, że się zaczęło.

Rena natychmiast się ocknęła.

Zaczęło się.

Skoczyła na równe nogi, narzuciła chustę na ramiona i wzuła łapcie z łyka.

Zaczęło się.

Bez słowa wypadła z chaty, a to krótkie zdanie wciąż tłukło się jej po głowie.

Zaczęło się.

Jak wicher wleciała na podwórze Marozowej, a rozwarta zbyt gwałtownie furtka jęknęła z wyrzutem.

Dziewczynka waliła pięścią w drzwi, aż starsza kobieta otworzyła je spokojnie. Renka, ziająca jak mały pies, z wytrzeszczonymi ze strachu oczyma i w butach założonych prawy na lewą nogę i odwrotnie, miała do powiedzenia tylko jedno. Nabrała tchu, lecz Marozowa uprzedziła ją:

– Zaczęło się. Tak?

Renka z zapałem pokiwała głową, a kobieta skinęła poważnie.

– Idź po Alettę – zarządziła. – Przyprowadź ją szybko, może będzie mi potrzebna.

Brzmiało to co najmniej strasznie, ale Rena pobiegła po swoją babcię ile sił w nogach. Gdy razem dotarły do chaty, Marozowa wyjmowała właśnie z worka różne przedmioty, przekazując je ojcu i wydając polecenia.

– Żelazo na próg. – Wyciągnęła z wora siekierkę. – Ciernie w szpary okienne i pod próg wciśnij. Zakopałeś wokół obejścia to, co dałam?

Ojciec skinął w skupieniu.

– Pod ogrodzenie, w kilka miejsc, wetknąłem głęboko – zapewnił. – Zaznaczyłem patykami.

– Nie gap się. – Babcia Aletta pociągnęła dziecko ku palenisku. – W ogień patrz, coby złe duchy z tobą do chaty nie weszły. One tylko czekają, żeby do rodzących powłazić.

I obie kucnęły przy płomieniach, a choć Sarna ciekawa była wszystkiego, nie śmiała spojrzeć na matkę, nim duchów nie wypali.

– Ten toporek pod posłanie jej połóż – mruczała Marozowa za ich plecami. – Aletta, wody mi zagrzej. Nie martw się, kochana! – zagadnęła dziarsko do rodzącej. – Jeszcze tylko to urodzisz i następne, a potem już łatwiej pójdzie. Dzieciaki na młodsze baczyć będą.

Renka zerknęła na mamę, ale ta jęknęła tylko:

– Byleby to najpierw… – Nie dokończyła, bo znów ból ją przygiął, tym razem na dłużej. Rence serce się ścisnęło z dziwnego strachu i żalu nad mamą.

Babka pęporzezna podeszła i położyła dłonie na ogromnym brzuchu. Wszyscy w chacie zamarli w oczekiwaniu na wynik tego badania. Gdy ból puścił, mama sapała z wysiłku.

– Dobrze, dobrze, dziecko. – Marozowa pogłaskała ją czule po twarzy. – Ziół ci zaraz naparzę. Połóż się, zobaczyć muszę. Renka, chodź no!

– Nie! – prawie krzyknęła matka. – Weźcie ją stąd. Niech nie patrzy.

– Kiedyś musi zobaczyć.

– Ale nie teraz. Za mała jeszcze. Weźcie ją, proszę. I ty też. – Skinęła na męża.

Ojciec z powrotem zarzucił córeczce chustę na ramiona i pospiesznie wyprowadził ją z chaty. Rena nie wiedziała, czy poczuła zawód, że nie zobaczy narodzin dzieciątka, czy też ulgę.

Stali więc sami przed chatą, a ciemność rozpraszał tylko ogień płonący tuż przed progiem.

– A czemu to tu zapaliłeś? – spytała dziewczynka, po dziecięcemu zaciekawiona.

– Odstraszy duchy.

– Odstraszy? Ale przecie inne chaty w ciemnościach stoją, to wszystkie duchy widzą, że się w naszej cosik dzieje. Nie przyjdą zobaczyć, co?

– Może i przyjdą – odparł mężczyzna. – Ale wejść nie wejdą.

* * *

Dziecko urodziło się dopiero nad ranem. Przez całą noc ojciec podtrzymywał ogień przy wejściu do chaty, a gdy Sarenka zasnęła mu na kolanach, zaniósł ją do środka. Dziewczynka obudziła się na własnym posłaniu i na zawsze zapamiętała szczególny nastrój tamtego poranka oraz widok, który ukazał się jej oczom.

Marozowa pakowała swoje zioła, przyciszonym głosem opowiadając coś i uśmiechając się szeroko. Babka Aletta kucała przy palenisku i poprawiała gliniany garnek, a zapach gotowanej kaszy roznosił się po izbie. Ojciec stał obok posłania mamy i gapił się na żonę speszony jakiś, ale i zaciekawiony zawiniątkiem, które przytulała do piersi.

Mama. Tak zmęczonej, bladej i wycieńczonej Rena jeszcze jej nie widziała. Oczy miała opuchnięte od wysiłku i niewyspania, włosy w strąkach kleiły się do czoła, a drżenie rąk można było dostrzec z daleka. A jednak wyglądała na zadowoloną i dumną, jakby tej nocy nauczyła się przenosić góry.

Dziewczynka wstała i wkroczyła drobnymi, bosymi stopkami w ten nastrój, jaki tworzą ludzie odpoczywający w zadowoleniu po trudnym, wspólnie wykonanym zadaniu.

– Ciii… – Mama położyła palec na ustach znacząco. – Chodź, córciu. Zobacz no, to twój braciszek.

Renka zerknęła ciekawie na zawiniątko. Maleńka, pomarszczona buźka wystawała spomiędzy zawojów lnu i Rena poczuła się rozczarowana, że wyczekiwane od tak dawna dziecko jest spuchnięte, pokrzywione i… brzydkie.

W tej chwili rozległo się stukanie do drzwi. Marozowa otwarła, najwyraźniej spodziewając się gości.

– Witajcie, sąsiadko! – huknął Brańczak i zaraz aż się skulił pod spojrzeniem kobiety, która uciszyła go syknięciem. – Wybaczcie… Prawda to, że się dziecko w tej chacie urodziło? – spytał zgodnie z obyczajem.

– Nieprawda – głośno i wyraźnie odparła Marozowa, by wszystkie duchy i duszki słyszały. – Żadnego dziecka w chacie tej nie ma, jeno Jelonek tu na świat przyszedł.

Rena zachichotała rozbawiona i raz jeszcze spojrzała na braciszka, który spał w najlepsze, maciupeńkie dłonie ścisnąwszy w piąstki i wtuliwszy je mocno pod brodę.

– Śmiesznie, mamuś. – Uśmiechnęła się. – On jest Jelonek, a ja jestem Sarenka!

Mama pobłażliwie pokiwała głową.

– Tak, córciu. Moje ty skarby… – Po czym ucałowała złote włoski córki i zanuciła kołysankę: – Leli, leli księżycu, niebieski dziedzicu…

* * *

Kilka kolejnych dni upłynęło na powolnym przyzwyczajaniu się domowników do dzieciątka i dzieciątka do nich. Babcia Aletta właściwie zamieszkała u wikliniarzy, bo do siebie wracała tylko na noc, we dnie wspierając córkę w domowych zajęciach. Renka została włączona w nowe obowiązki, ale podobało jej się to. Bardzo chciała też pomagać przy dziecku, ale mama dopuszczała ją do niego bardzo rzadko.

– A mogę go ponosić, matuś?

– Jeszcze nie, córciu.

– Ale dlaczego?

– Dyć on kruchy jak ciasteczko! Jak okrzepnie, a ty podrośniesz nieco, wtedy obaczymy.

Renka jęknęła zawiedziona i wróciła do paleniska mieszać polewkę. Gliniany gar nie rozgrzał się jeszcze dostatecznie, by można go postawić w żarze. Dziewczynka co chwila podbiegała obrócić naczynie, powoli zbliżając je do źródła ciepła. Wiedziała od zawsze, że jeśli glina mocniej nagrzeje się z jednej strony– garnek pęknie.

Mama szybko wracała do siebie, ale w kilka dni po porodzie niespodziewanie zachorowała. Zaczęła nagle jęczeć i uskarżać się na ból brzucha.

– Koło południa krwawić przestałam – wyznała, gdy na polecenie Aletty Rena sprowadziła Marozową. – Potem brzuch boleć zaczął, a teraz wszystko… chlusnęło.

To słowo zabrzmiało jakoś strasznie, tym bardziej, że sukienka mamy i całe posłanie rodziców brudne były od krwi.

– A boli jeszcze? – Marozowa podeszła i przyłożyła dłoń do czoła kobiety.

– Boli.

– Gorączki nie masz. To dobrze.

Mama i babcia Aletta mruknęły tylko, najwyraźniej rozumiejąc, co starucha ma na myśli. Marozowa zaparzyła jakichś ziół, zapewniając, że po nich przestanie boleć. Jej głos, tak pewny i uspokajający, dobrze wpływał na innych. Nie było się czego bać, dopóki nie bała się babka.

Niestety, pod wieczór mamę rozbolało jeszcze bardziej. Leżała skulona na boku, ze ściągniętą twarzą, ramieniem otulając śpiącego obok noworodka. Ogień z paleniska ozłacał jej blade i smutne policzki.

Renę wygnano do spania, ale nie mogła zasnąć. W końcu przydreptała do matki, próbując się przytulić, ale ta tylko jęknęła cicho.

– Matulu… – Dziewczynka rozpłakała się, nie mogąc znieść cierpienia rodzicielki.

Cierpienia, którego powodu nie potrafiła zrozumieć.

Gdy ojciec wszedł do chaty wraz z wezwaną ponownie babką pęporzezną, zastał Renę zwiniętą obok paleniska niczym kociak i trzymającą matkę za rękę.

Tej nocy Marozowa została z nimi, lecz jej zafrasowana mina nie dodawała otuchy. Położnica na przemian trzęsła się z zimna i dyszała z gorąca. Zasypiała na krótkie chwile, podczas których wszyscy w chacie obawiali się, czy jeszcze się obudzi. Krew z oczyszczającego się łona to płynęła niepohamowanie, to znów znikała na jakiś czas.

Stara zielarka robiła co w jej mocy, by wzmocnić chorą i ulżyć jej w bólu, lecz unikała wzroku mężczyzny, by z jej oczu nie wyczytał prawdy.

Rena nie chciała zasypiać i nie dała się odgonić od matki. Tymczasem jej nowo narodzony brat obudził się, chrząkaniem i pomrukiwaniem żądając jedzenia.

– Nie ostawię ich – wyszeptała zapamiętale matka, półprzytomnymi oczyma szukając dzieciątka. – Nie ostawię…

– Walcz, walcz – przykucnęła przy niej staruszka i pogładziła po chłodnym czole. – Nie masz gorączki, będzie dobrze.

Potem wysłała chłopa do wsi po młodą Oliczkę, która na początku jesieni urodziła córeczkę. Dziewczyna przybiegła przejęta i nakarmiła Jelonka. Jednocześnie ze strachem zerkała na zdjętą chorobą sąsiadkę.

To mogłam być ja, myślała.

Przed połową nocy nadeszło najgorsze. Twarz mdlejącej z bólu matki zapłonęła gorączką.

– Nie ostawię ich… – szeptała, lecz z wyraźnym trudem. – Nie teraz. Nie teraz…

Marozowa patrzyła, jak kobieta kona na jej oczach, i jako jedyna z zebranych nie łudziła się co do jej ozdrowienia. Wiedziała, że teraz nie ma już dla niej powrotu z krainy Welesa, jest za to ogromny, przyćmiewający wszystko, co do tej pory przeżyła, ból. Tak będzie aż do końca, kiedy przyjdzie śpiączka, a potem śmierć.

Babka widziała kobiety, bez najmniejszego trudu rodzące rok po roku, oraz takie, które rodziły jedno, góra dwoje dzieciaków, a i to uznawała za cud. Widziała też i takie, co przy porodzie umierały, bo dziecko wyjść nie chciało, albo też krwotok zabierał im siły.

Co jednak sprawiało, że po przejściu tego najtrudniejszego zadania, po wszystkich mękach, śmierć przychodziła zupełnie bez ostrzeżenia? Dlaczego dając życie, dostawały z zamian śmierć? Tego Marozowa pojąć nie umiała. Żadna z nich nie zasłużyła sobie, by odchodzić w tak strasznym cierpieniu.

Stara westchnęła i podjęła decyzję. Nie było już na co czekać. Mogła zrobić tylko jedno.

Zmieszała mak, bieluń i kilka innych, tajemniczych składników.

– Wypij, kochana. – Podniosła głowę chorej i wlała jej napar do gardła.

Młoda matka zakrztusiła się po kilku łykach, ale babka dopilnowała, by przełknęła wszystko.

Po chwili oddech chorej uspokoił się. Z wyraźną ulgą odetchnęła głębiej, spojrzała nieprzytomnie na męża, pogłaskała Renę po włosach i przygarnęła Jelonka.

– Nie ostawię was – szepnęła. – Nie ostawię…

Naraz jej oczy rozszerzyły się ze zdziwienia. Zamilkła zaskoczona, wbiwszy wzrok w kąt izby za paleniskiem.

– Dzik…

A gdy wszyscy poszli za jej spojrzeniem, uśmiechnęła się pięknie i szczęśliwa cichutko odeszła z tego świata.

* * *

Pochowano ją jak nakazywał obyczaj – urnę z prochami, wraz z bliskimi sercu zmarłej rzeczami, zakopano w świętym miejscu. Mąż wybrał korale z zasuszonej jarzębiny, które sam dla niej zrobił w czasach, gdy oboje pstro mieli w głowach, ale pełno w sercach. Wolała te korale od prawdziwych świecidełek i to je chciałaby zabrać ze sobą do Nawii. Rena podarowała mamie swojego ukochanego drewnianego konika, a od Jelonka dorzucono strzępek dziecięcej szatki. Potem usypano zmarłej piękny kopczyk i wypito nad nim za nowe życie w zaświatach.

Na koniec ojciec zapalił łuczywo, by z nim na rozstaje pójść i ducha żony w dzicz wypuścić. Ledwo jednak ogień błysnął – zgasł natychmiast, choć nie było tak silnego wiatru. Zasmucił się chłop, bo był to jasny znak, że duch żony nie chce się od ludzi oddalić. Spróbował raz jeszcze zapalić łuczywo, lecz naraz ujrzał coś kątem oka. Obejrzał się i dostrzegł go. Stał w cieniu drzew, tuż za linią świętej ziemi, i nieruchomo wpatrywał się w zgromadzonych.

Mężczyzna aż zamarł, a usta same mu się ze zdziwienia otwarły.

Czarny dzik spojrzał wprost na niego.

Potem odszedł w las.

Następnego dnia spadł pierwszy śnieg.

* * *

Widywali go przez całą krótką, ale mroźną zimę.

Mężczyzna nie naprawił płotu wokół obejścia, a mimo to dziki nigdy nie wchodziły mu w szkodę. Nawiedzały inne podwórka, szukały pożywienia w odpadkach i niszczyły każde zapasy, do jakich udało im się dostać, ale chatę wikliniarza omijały z daleka.

Nie pierwszy raz w dziejach wioski noworodek zostawał bez matki. Jelonek przeżył, wykarmiony przez Oliczkę, ale zima była dla całej rodziny bardzo trudna. Aletta pomagała, lecz nie mogła porzucić swojego gospodarstwa na rzecz zięcia. Starała się nauczyć Renkę tak wiele, jak tylko mała dziewczynka mogła pojąć, jednocześnie wciąż powtarzając jej ojcu, że powinien poszukać nowej matki dla swych dzieci. Słysząc to, wikliniarz pochmurniał tylko i milczał. Wciąż nie pogodził się ze stratą żony, a pojawiający się od czasu do czasu w pobliżu ogrodzenia czarny dzik nie pomagał mu zapomnieć.

Ociepliło się tego roku nadzwyczaj szybko. Tuż po Zimowych Godach mróz odpuścił, na Wiosenny Strzybóg ciepły wiatr powiał z hal, a wiosna przyszła na długo przed równonocą. Dzieci i młodzi cieszyli się, że wreszcie mogą z chat nosy wyściubić, ale starsi kręcili głową zatroskani. Taka wczesna wiosna źle wróżyła plonom, które może uszczuplić byle przymrozek, ścinając zbyt szybko wypuszczone pąki i kwiaty.

Renka opiekowała się bratem, jakby była co najmniej dwa razy starsza. Spoważniała bardzo od jesieni, co nawet smuciło jej ojca, bo zamiast z dzieciakami po sadzawkach się ślizgać, od rana do nocy pracowała w domu.

Mały Jelonek lubił jednak towarzystwo siostry i nie było nikogo, kto by go równie szybko uspokoić czy uśpić potrafił.

– Leli, leli księżycu, niebieski dziedzicu – śpiewała Renka czystym głosikiem, a mały przestawał płakać jak ręką odjął.

Pewnego dnia, gdy do równonocy brakowało jeszcze miesiąca, ojciec wyplatał duckę na siano dla sąsiadki i patrzył, jak braciszek i siostrzyczka leżą na wspólnym posłaniu. Rena przestała nucić i czekała, aż mały zaśnie na dobre. Potem wstała ostrożnie i na paluszkach podeszła dorzucić drew do paleniska.

Żal się ojcu zrobiło, że mała wciąż pracuje.

– Renka, idźże się z dzieciakami pogoń – rzekł.

Dziewczynka popatrzyła na niego zaskoczona, choć widocznie skuszona propozycją.

– Ale kaszę spalę…

– Przypilnuję. Tyle umiem jeszcze, chociem stary i zgrzybiały.

– Nie jesteś stary! – Roześmiała się cicho. – Ale czasu nie mam, tatku.

– Idź – pogonił ją stanowczo. – Dość się przez zimę napracowałaś. Słońca trochę złap, przywitaj się ze Swarogiem.

Niepewnie przestąpiła z nogi na nogę, potem jednak chustę na ramiona narzuciła i uśmiechnęła się od ucha do ucha.

– Wezmę garnek, brzozy już pewno wodę puszczają – rzuciła radośnie, chwytając naczynie, i ochoczo wybiegła z chaty.

Popołudnie pachniało nagrzaną słońcem, wilgotną ziemią. Rena wypadła z obejścia i rozejrzała się za dzieciakami, ale żadnego nie dostrzegła. Pewnie nad rzeką w błocie się taplali, żaby łapiąc, albo w lesie w szukanego się bawili.

Ruszyła w stronę drzew, bo wiedziała, gdzie nad leśnym strumykiem gaik brzozowy znajdzie. Jeszcze zeszłej wiosny z mamą oskołę w nim zbierała. Na to wspomnienie zrobiło się jej smutno. Już cała zima minęła, a tęsknota za matką nie zelżała ani trochę. Gdyby tak raz jeden mogła ją zobaczyć, przytulić się i poczuć ciepły, maminy zapach… Aż skręciło ją w brzuchu z żałości.

W jej wspomnieniach gaik rósł bliżej wioski, a tymczasem szła już bardzo długo.

Wreszcie trafiła między pierwsze biało-czarne pnie i odetchnęła z ulgą. Dnie wciąż były krótkie i las zaczynał już szarzeć, ale nie chciała wracać, skoro właśnie udało jej się trafić we właściwe miejsce. Nacięła kozikiem pień najbliższego drzewka. Właśnie miała wepchnąć w nacięcie drzazgę, kiedy kątem oka zwidziała się jej smukła postać o długich włosach.

Serduszko zabiło jej jak szalone, ale odwróciła się mimo lęku.

Mama.

Stała nieopodal, patrzyła na Renę dziwnie i kiwała się w przód i w tył. Była naga i przygarbiona, a za jedyne odzienie miała swe długie, piękne niegdyś włosy. Zakrywały one piersi, częściowo kryły pusty po urodzeniu Jelonka, obwisły brzuch.

Kobieta i dziewczynka stały naprzeciwko siebie, nie widząc i nie słysząc niczego wokół.

– Leli, leli księżycu… – zanuciła cicho matka, wyciągając ręce do uścisku. – Chodź!

Rena przygryzła wargę, czując, jak łzy napływają jej do oczu. Strach walczył z tęsknotą, ale przegrał i dziewczynka rzuciła się kobiecie w ramiona. Ta przygarnęła ją tak mocno, że Rena na chwilę straciła oddech.

Rozpłakała się, nie mogąc uwierzyć temu szczęściu i w głębi czując, że nie będzie ono trwało długo.

– Matulu, tak tęskniłam po tobie! – chlipała.

– Moja… – powtarzała cicho matka.

Rena próbowała się wyprostować, lecz uścisk nie pozwalał. Przytuliła się więc ponownie.

– Moja…

– Matuś, musimy do chaty wracać. Noc już blisko, a tatko i Jelonek pewnikiem ucieszą się, jak…

– Jelooonek… – mruknęła matka, jakby odkrywała dawno zapomnianą prawdę.

Uścisk osłabł i mała wyswobodziła się, nareszcie oddychając głęboko.

– Opiekowałam się nim, mamuś – rzekła ufnie. – On tak rośnie, że zobaczysz, jaki już duży! I uśmiecha się śmiesznie, bez zębów. Jak babka Marozowa wygląda wtedy. Chodź!

Chwyciła kobietę za lodowato zimną dłoń i pociągnęła za sobą.

W lesie ciemniało, ale Rena wiedziała, którędy do domu. Poznawała okolicę i szybko kluczyła między drzewami. Dotarły do obejścia wikliniarza, ale przed furtką kobieta zatrzymała się gwałtownie.

– Nie mogę – jęknęła z tak wielkim żalem w głosie, że dziewczynkę aż w gardle ścisnęło.

– Ale matuś, Jelonek i tatko czekają!

– Jelooonek… – zajęczała matka. – Przynieś Jelonka.

– Przynieść? – zdziwiła się mała. – Dyć za zimno już, coby go z chaty wynosić.

– Przynieś – powtórzyła. – Razem pójdziem potem. Razem.

Rena wiedziała, że mama zmieniła się bardzo, i że dziwnym było, że do chaty wejść nie chce. Ale odpychała od siebie te myśli, chciała znów mieć mamę. I chciała się pochwalić, jak braciszek pięknie chowa się pod jej opieką.

– Dobrze. – Pokiwała blond główką. – Ale potem pójdziem.

Sama minęła ogrodzenie i na progu jeszcze się obejrzała. Matka stała zgarbiona i kiwała się wciąż tak samo.

Ojca nie było w izbie. Jelonek leżał na posłaniu rodziców i gaworzył cichutko do siebie, a obok drzemała babka Marozowa. Skąd się wzięła, tego dziewczynka nie wiedziała, ale pewnie ojciec poprosił ją, by z małym została, gdy wychodził. Nie budząc staruszki, ostrożnie podniosła braciszka i otuliła go swą chustą.

Wyszła na zewnątrz, a matka stała tam, gdzie ją zostawiła. Gdy tylko dzieci pojawiły się na progu, wyciągnęła chciwie ramiona.

– Moooje dzieci – szepnęła, a gdy Rena podała jej malca, zanuciła: – Leli, leli księżycu, niebieski dziedzicu…

Chwyciła córkę za rączkę i uśmiechnęła się, ale wtedy jak spod ziemi pojawił się ojciec. Krzyczał.

– Nie!!

Nadbiegał od lasu, dokąd poszedł szukać córki, gdy nie wróciła po zachodzie słońca. Teraz pędził ile sił w nogach, zaś w tym samym momencie drzwi chaty otworzyły się i stanęła w nich przerażona zniknięciem Jelonka Marozowa. Szybko pojęła, co się dzieje.

Renka zlękła się tego ojcowego krzyku, lecz palce matki mocno zacisnęły się na jej rączce.

– Moje! – wrzasnął upiór, przygarniając do siebie chłopca, który rozpłakał się ze strachu. – Nie ostawię!

Marozowa zdążyła podbiec i szarpnięciem pociągnęła Renę ku sobie. Dziewczynka krzyknęła z bólu, ale poczuła, że matka puszcza jej dłoń. Straciła równowagę, a babka płynnym ruchem popchnęła ją w głąb podwórka. Rena upadła z jękiem i ze strachu nawet się nie rozpłakała.

Upiorzyca przygarbiła się jeszcze mocniej i rzuciła do ucieczki, z maleńkim, zawodzącym chłopcem w ramionach.

Ojciec dopadł furtki akurat w momencie, gdy Marozowa podniosła się z klęczek i wyciągnęła w jego stronę ubrudzony ziemią, wykopany spod ogrodzenia nóż.

– Zabij ją! – nakazała.

Bez słowa chwycił żelazo i ruszył w kierunku lasu.

Rena dyszała przerażona, patrząc, jak matka znika między drzewami. Podeszła do opartej o furtkę Marozowej. Stara też nie mogła złapać oddechu. W jej wieku to, co właśnie zrobiła, było nie lada wysiłkiem.

Razem patrzyły w ciemność i choć nie dostrzegały niczego, domyślały się walki. Najpierw słychać było tylko płacz Jelonka. Potem dołączyło do niego nieludzkie, wściekłe wycie upiora. Krótkie, szybkie wrzaski, gdy atakował mężczyznę.

A potem nagle dźwięki urwały się. Tylko dziecko zanosiło się wśród nocy.

Po chwili i ono umilkło. Serce Reny zabiło tak mocno, że omal nie wyskoczyło jej gardłem. Nieznośna cisza zdawała się trwać w nieskończoność.

Nareszcie obie dojrzały ruch pod lasem, a zaraz potem Renie zamajaczyła biel Jelonkowego giezełka. W chwilę potem usłyszały jego marudzenie i cichy płacz. Po samym tylko chodzie dziewczynka rozpoznała ojca. Zbliżał się szybko i zaraz też minął furtkę.

– Do chaty! – rozkazał, nawet się nie zatrzymując i ramieniem naganiając córkę.

W cieple izby strach wydawał się nierealny. To wszystko, co się stało, zdawało się złym snem.

– Uspokój go – poprosił, podając Rence małego.

Odebrała braciszka z rąk ojca i przytuliła, czując jak znów wilgotnieją jej oczy.

Nie chciała już śpiewać kołysanki.

Wikliniarz miotał się po chacie, nie mogąc się uspokoić. Rzucił na ławę żelazny nóż.

– To jeden z tych, com przy porodzie zakopał – upewnił się, a babka skinęła poważnie. – Zapomniałem o nich na śmierć, a ona nie mogła przez nie wejść. I innym dzikom też nie pozwoliła…

Marozowa przytaknęła.

– Ale dzik? – potrząsnął głową wikliniarz. – Czemu zaś dzik?

– Pewnie myślała o nich dużo przed śmiercią.

– O dzikach? – żachnął się, lecz w sekundzie pojął. – A, tak. O ogrodzeniu…

– Słuchaj! – Babka nie wytrzymała wreszcie i mocno złapała go za ramiona, zaglądając groźnie w oczy. – Zabiłeś to?

Zacisnął wargi, spinając się na samo wspomnienie walki.

– Zabiłem – wyrzucił z trudem.

Marozowa puściła go, odetchnąwszy z ulgą.

Rena przytuliła mocniej braciszka i łzy pociekły jej po policzkach.

Ale następnego ranka, gdy wyszła nakarmić ptactwo, na skraju lasu czekał wielki, czarny dzik.

Zrozumiała wtedy, że ojciec kłamał.

* * *

Odszedł kilka wiosen temu, gdy Rena i Jeleń, teraz nazywany Lonem, założyli już swoje własne rodziny. Pewnego mglistego, jesiennego poranka ojciec ruszył do lasu wycinać drzewa i nie wrócił. Szukali go długo, dopóki nie spadł śnieg, ale Rena od początku czuła, że go nie znajdą.

Poznała to po pocałunku, jakim pożegnał się z nią wtedy, tuż przed wyjściem. Zapamiętała go, jak z siekierką na ramieniu niknie między olszynkami, gwiżdżąc wesołą piosenkę.

Dzika wciąż widywała, lecz nigdy już nie spotkała matki.

Teraz, gdy sama spodziewała się dziecka, a rozwiązanie mogło nadejść lada dzień, wciąż we snach wracał do niej tamten czas.

– Mamuś, boję się… – szepnęła w noc.

Wiatr już ucichł i w szarzejącym krajobrazie usypiającej wioski nie poruszał się ani jeden listek.

Ale wiedziała, że tam są i patrzą na nią.

Rena pamiętała.

Drodzy czytelnicy fantastyki, w niniejszej publikacji zaprezentowaliśmy wszystkie opowiadania nominowane do Nagrody Zajdla za rok 2014.

Laureatów Nagrody wybiorą uczestnicy Polconu 2015 w Poznaniu

20-23 sierpnia, http://polcon2015.org

Statuetki zostaną wręczone na uroczystej Gali.

Strona Nagrody Fandomu Polskiego im. Janusza A. Zajdla [http://www.zajdel.art.pl/]

Publikacja ta jest wydawnictwem bezpłatnym o charakterze promocyjnym.

Serdecznie dziękujemy autorom i wydawnictwom za zgodę na umieszczenie nominowanych tekstów w niniejszej publikacji.

Wykorzystywanie zamieszczonych utworów w celach komercyjnych jest zabronione.

ISBN: 978-83-64384-41-7

Twórcy Internetowej Antologii Zajdlowej 2015: Marcin Zwierzchowski i Marzena Półgrabia (skład w systemie ZECER).